Wieshied
in een
Et boek Wieshied heurt tot de Joodse wieshiedsliteretuur, krek as
Wieshied van Jezus Sirach en Prediker. Dit genre berduurt veerder op de
tredisie van bi'jglieks Spreuken en Job. Aanders as Sirach bestaot Wieshied
niet uut losse stokken of losse spreuken, mar uut een ofronded betoog, een
oproep tot rechtveerdighied en wieshied. Hoewel et boek niet deur Salomo
schreven is, wodt et ok wel "Wieshied van Salomo" nuumd, omreden de
schriever in 6:22-9:18 keuning Salomo an et woord kommen lat. Et boek is in et
Grieks schreven, en is riekaans in Alexandrië in Iegypte ontstaon. Een datering
in de vroege Romeinse keizertijd, tussen 30 v.Chr. en 50 n.Chr., liekt et
meerst annemelik.
Et boek ropt zien lezers op om de onderwiezing deur de wieshied te
hatte te nemen, want rechtveerdigen zullen redded wodden en vi'janen van God
zullen te onder gaon. Aanders as in bi'jglieks Spreuken of Prediker ligt in
Wieshied de naodrok niet op een rechtveerdig leven hier en now, mar op een
beloning nao de dood. In et boek Sirach wodt wieshied identificeerd mit de wet
van Mozes; in et boek Wieshied wodt veural de ethische kaante van de Joodse wet
belocht. Et boek Wieshied is liekegoed wat vorm as inhoold angaot stark bepaold
deur de Grieks-Romeinse kultuur waorin et ontstaon is. In de tied waorin et
schreven wodde, was d'r in Iegypte spraoke van toenemende vi'jandighied tussen
Joden en Grieken; mit zien boek wil de schriever de meugelike verdochtmaeking
ofholen dat de joodse godsdienst niet an Griekse filesofische maotstaeven
voldoen zol, en prissenteert hi'j et jodendom as een volweerdige filesofie. In
et boek wodt gebruuk maekt van stielmiddels uut de Griekse retoriek. De tekst
is steld in poëtisch proza. In dit proza wodt gebruuk maekt van stielfeguren
die pattietoeren in poëzie veurkommen, zoas klaankpetronen, beeldspraoke en
parallellismen, mar et kent gien vaaste riegellengte en gien metrum. In et
laeste pat van et boek wodt een intellektueel spul mit et pebliek speuld: een
protte zaeken die betrekking hebben op de geschiedenis van Israël wodden as
bekend verondersteld en alliend deur middel van toespeulings anreurd.
In et boek Wieshied bin drie patten te onderscheiden. Et eerste pat
(1:1-6:21) is een oproep an de heersers van de eerde, waorin beschreven wodt
hoe de rechtveerdigen heur leiden laoten deur de wieshied en et iewige leven
kriegen, wiels de goddelozen straft wodden. In et twiede pat (6:22-9:17) lat de
schriever keuning Salomo an et woord kommen. Et is een lofrede waorin Salomo de
wieshied priest en heur vergeliekt mit een bruid die hi'j trouwen wil. In et
dadde pat (9:18-19:22) komt de invloed van de wieshied op de geschiedenis van
Israël an de odder, en wodt an de haand van een vergelieking tussen Israël en
Iegypte de tegenstelling tussen wieshied en dwaeshied uutwarkt. De meerste
andacht gaot uut naor de geschiedenis uut Exodus, veurnaemelik naor de
verhaelen over de tien plaogen, die hier in verbaand brocht wodden mit de
diere- en ofgodeverering in Iegypte. Et boek besluut kotof mit een kotte
beschrieving van Israël zien redding.
Wieshied
1
Wie
gerechtighied zuukt zal leven
01 Hebbe de gerechtighied lief, heersers van
de eerde. Koester zuvere gedaachten over de Heer en zuuk him mit een eerlik
geweten.
02 Wie him niet tart zal him vienen, en wie
him niet wantrouwt zal him zien.
03 Misvattings holen een meenske bi'j God
weg. Dwaezen kun zien macht alliend tot heur eigen schaande op de proef
stellen.
04 De wieshied zuukt gien onderkommen in een
ziel die slim is, ze woont niet in een lichem dat deur zunde beheerst wodt.
05 As God zien heilige geest onderwist zi'j
meensken. Bedrog ontvlocht ze, onverstanig daenken gaot ze uut de weg, waor
onrecht opdoemt trekt zi'j heur weeromme.
06 De wieshied is een geest die meensken
liefhet. Mar godslasterers hoolt ze verantwoordelik veur heur woorden. God wet
wat d'r in heur binnerste leeft, hi'j zicht feilloos wat ze in gedaachten
hebben en heurt wat d'r uut heur mond komt.
07 De geest van de Heer vervult ommes de
hiele wereld; hi'j die alles omvat wet wat d'r zegd wodt.
08 Daorom kan gieniene onopmarkt wat
onrechtveerdigs zeggen, en zal ok gieniene zien gerechte straf ontlopen.
09 Alles wat goddeloze meensken bedaenken zal
onderzocht wodden, en wat ze zegd hebben zal de Heer veurlegd wodden as bewies
van heur misdregings.
10 Zien oor is spitst en heurt alles, gien
inkeld opstanig geluud blift onopmarkt.
11 Hude jim dus van now of an veur onnut
geklaeg, hool jim veer van lasterpraot. Wat stiekem zegd wodt zal niet in
stilte verdwienen, en wie leugens vertelt bewarkt zien eigen ondergang.
12 Zuuk de dood niet op deur slecht te leven,
trek et verdarf niet an deur waj' doen.
13 Want de dood is niet deur God maekt. God
vint gien bliedschop in de ondergang van ienigst levend wezen.
14 Hi'j het alles maekt om et bestaon te
laoten. Alles op 'e wereld dient om et leven in staand te holen. In gien inkeld
schepsel ligt de kiem van de dood, en et doderiek kan op eerde gien rechten
gellen laoten,
15 want rechtveerdighied maekt onstarfelik.
16 Mar de goddelozen winken de dood en roepen
him bi'j heur. Deurdat zi'j him veur een vrund holen, kwienen ze weg. Ze sluten
een verbond mit him, en ze verdienen et ok om bi'j him te heuren.
Wieshied
2
01 Te onrechte holen zi'j heurzels dit veur:
Et leven is kot en vol muuite. Gien meenske kan zien aende ontlopen; d'r is
gieniene die een uutweg uut et doderiek bieden kan.
02 Wi'j bin bi'j toeval ontstaon en bi'j slot
van zaeke zal et wezen awwe gienertied bestaon hebben. De aosem in oonze
neusgatten is vlochtig as damp, et verstaand niet meer as een vonke in oons
binnerste.
03 As de vonke doofd is, vergaot et lichem
tot aske en vervlogt de geest as iele locht.
04 Oonze naeme wodt op den duur vergeten,
gieniene herinnert him oonze daoden nog. Oons leven verdwient as dieze, et lost
op as mist die deur de straolen van de zunne verjacht wodt en deur heur waarmte
verdreven.
05 We leven niet langer as een schaad die
veurbi'jgaot, en oons aende is niet te keren: et ligt vaaste en gieniene kan et
ongedaon maeken.
06 Welnow dan, lao'we genieten van al et
goeie dat d'r is. Lao'we de schepping mit gruusaordighied benutten, zorgeloos
as de jonkhied.
07 We zullen oons te goed doen an kostbere,
roekende wien. We laoten gien meitiedsblossem an oons veurbi'jgaon,
08 we vlechten kraanzen van rozeknoppen,
veurdat ze verwelken.
09 Ieder veld zal oons daansen zien, rondomme
lao'we sporen van vrolikhied aachter. Dat is toch wao'we veur leven, dat is
toch oons lot?
10 Lao'we de rechtveerdige die in aarmoede
leeft uutbuiten, lao'we de wedevrouw niet ontzien en oons niet bekommeren om de
grieze haoren van iene op hoge leeftied.
11 Oonze kracht zal bepaolen wat
gerechtighied is, want wat dat zwak is het gien weerde.
12 Lao'we de rechtveerdige in et nauw
drieven, want hi'j is oons alliend mar tot last. Hi'j dwasbomen oons in alles
wawwe doen, hi'j verwiet oons dawwe de wet overtreden en hoolt oons veur dawwe
miskennen wat oons leerd is.
13 Hi'j beweert over kennis van God te
beschikken en nuumt him kiend van de Heer.
14 Hi'j is een levendige anklacht tegen oonze
opvattings wodden. Zien verschiening alliend al is oons een stiekel in et oge,
15 omreden hi'j aanders leeft as aanderen en
him aanders gedreegt.
16 Wi'j bin in zien ogen minderweerdig en
hi'j midt oonze levenswieze asof die besmet is. Hi'j geft hoge op van de
bestemming van rechtveerdige meensken en beroemt him d'r op dat God zien heit
is.
17 Lao'we kieken of hi'j geliek het en
ofwaachten wat d'r bi'j zien dood gebeurt.
18 As de rechtveerdige echt een zeune van God
is, zal die him toch te hulpe kommen en him uut de greep van zien vi'janen
redden?
19 Lao'we him an geweld en marteling
onderwarpen om zien oprechthied kennen te leren, lao'we zien uutholingsvermogen
uutperberen.
20 We zullen him veroordielen tot een
vernederende dood, want hi'j beweert toch dat hi'j redded wodden zal?
21 Ziezo de gedachtegang van de goddelozen.
Mar zi'j verzinnen heur, verbliend as ze binnen deur heur slechthied.
22 Ze bin niet bekend mit God zien geheimen:
ze verwaachten niet dat vroomhied beloond wodt en geleuven niet dat wie
onberispelik leeft, lauwerd wodt.
23 God het de meenske ommes maekt veur de
iewighied, as ofspiegeling van zien eigen wezen.
24 Mar de duvel het uut ofgeunst de dood in
de wereld brocht; iederiene die him toeheurt ropt de dood over him of.
Wieshied
3
Et
lot van rechtveerdigen en goddelozen vergeleken
01 De zielen van de rechtveerdigen bin in God
zien haand, gien matteling kan heur deren.
02 Dwaezen mienen dan wel dat de
rechtveerdigen dood binnen, dat et ellendig is dat zi'j oons verlaoten mossen
03 en rampzalig dat ze ofscheid nemen mossen
– de rechtveerdigen bin liekewel in vrede.
04 Ok al zicht alleman heur lot as een straf,
zi'j koesterden de hope op onstarfelikhied.
05 En nao een kotte tied van lieden is heur
onmetelik gelok te diel valen, want God het heur uutperbeerd en heur weerdig
keurd om bi'j him te wezen.
06 Hi'j het heur as goold in een ovend
louterd en heur as een braandoffer anveerd.
07 As de tied komt dat hi'j him over heur
ontfarmt, zullen zi'j opvlammen en as vuur deur een stoppelveld raozen.
08 Zi'j zullen een oordiel vellen over alle
volken en over heur heersen, en de Heer zal heur keuning wezen tot in
iewighied.
09 Wie op him vertrouwen zullen de waorhied
kennen, en wie trouw binnen zullen in liefde mit him verkeren. Want d'r is
genaode en baarmhattighied veur zien heilig volk, en redding veur zien
uutverkorenen.
10 Mar de goddelozen zullen om heur wieze van
daenken straft wodden. Zo vergaot et heur die de rechtveerdige verachten en
heur van de Heer ofkeren.
11 Wee degenen die wieshied versmaden en
lessen ofwiezen: heur hope is iedel, heur muuite ommenocht, en heur daoden bin
zonder zin.
12 Heur vrouwluden bin dwaes en heur kiender
slecht, heur hiele naogeslaacht is vervluukt.
13 Gelokkig is de onvruchtbere vrouw die niet
bezoedeld is en heur niet an zundige gemienschop overgeft: zi'j zal vrucht
dregen as alle meensken an et oordiel onderwurpen wodden.
14 Gelokkig is de beddebeweerder die gien
zunde begaon het en gien kwaod bedocht het tegen de Heer: hi'j kriegt een
uutlezen kedo veur zien trouw en een biezundere plak in de tempel van de Heer.
15 Goeie inspanning brengt volmaekte vruchten
vot, en de wieze gedaachte wortelt in deugdelikhied.
16 Mar uut overspel geboren kiender blieven
onvolgruuid, en wat votkomt uut verbeuden gemienschop gaot te onder.
17 En moch heur toch een lang leven
bescheuren wezen, dan het et gien inkelde weerde en bi'j slot van zaeke moet
heur oolderdom ieder anzien missen.
18 As zi'j jong wegraeken is d'r gien hope
veur heur, en de dag dat de beslissing vaalt bödt heur gien troost.
19 Want de onrechtveerdige vint een smattelik
aende.
Wieshied
4
01 Beter is et kienderloos te blieven as te
leven zonder deugd. Want de heugenschop an de deugd is onvergaankelik, omreden
ze bi'j God en meensken anzien het.
02 As de deugd d'r is volgt et volk heur nao,
en et volk verlangt d'r naor as ze d'r niet is. Zi'j dreegt veur altied de
kraanze van de overwinning, want ze het streden om een pries die niet vergaot.
03 Een groot kindertal zal goddelozen gien
vertuten doen, et talrieke naogeslaacht van basterds zal gien wottel schieten
en niet staandholen kunnen.
04 Alderdeegst al bonken d'r een tied lange
twiegen uut, zogauw de wiend wi'jen gaot bliekt hoe waankel ze staon, en as d'r
een storm opstikt wodden ze ontwotteld.
05 Heur takken breken veurtiedig of, heur
vruchten riepen niet, ze bin oneetber en onbruukber.
06 Kiender die uut een verbeuden
verbientenisse geboren wodden, bin op de dag van et oordiel een anklacht tegen
heur oolden.
07 Mar as de rechtveerdige veurtiedig
wegraekt zal hi'j rust vienen.
08 Want anzien is niet te meten naor
oolderdom of naor et tal levensjaoren.
09 Inzicht geft meensken de waore grieshied,
een zuver leven de waore oolderdom.
10 D'r is iens iene west in wie God
bliedschop vun en die hi'j zo liefhadde dat hi'j him weghaelde uut de ronte van
zundige meensken.
11 Hi'j wodde votneumen zodat et kwaod zien
verstaand niet misvormen zol en de leugen zien ziel niet misleiden zol.
12 Want de betovering van et slechte
verduustert et goeie en de dri'jkolk van de begeerte trekt de onbevangen rede
naor de diepte.
13 Al was zien leven kot, toch is hi'j tot
volle wasdom kommen.
14 Hi'j was een meenske in wie de Heer
bliedschop vun en daorom ontvlochtte hi'j et kwaod. De meensken zaggen et
zonder et te begriepen; ze leerden d'r niet uut
15 dat d'r genaode en baarmhattighied is veur
zien uutverkorenen, en redding veur zien heilig volk.
16 De rechtveerdige zal nao zien dood een
oordiel vellen over de levendige goddelozen, en wie al jong volwassen is over
wie oold wodden is in et kwaod.
17 De dwaezen zien de dood van de wieze, mar
ze deurzien niet wat de Heer mit him veurhet en mit wat doel hi'j him in
veilighied brengt.
18 Zi'j hebben minachting veur wat ze zien,
mar de Heer lacht om heur.
19 As ze dommiet dood binnen, zal heur lichem
gien ere bewezen wodden en zal iewige spot onder de dooien heur pat wezen. Hi'j
zal heur van heur voetstok stoten en heur stom veurover valen laoten. Zi'j
zullen piene lieden en tetaol verdistreweerd wodden, en niks zal nog an heur
heugen.
20 Vol aangst zullen zi'j verschienen as de
rekinge van heur overtredings opmaekt wodt; heur misdregings zullen tegen heur
getugen en heur beschuldigen.
Wieshied
5
01 Dan zal de rechtveerdige zien vi'janen
hielendal vri'jmoedig integen treden, allemaole die him verdrokten en zien
inspannings belachelik maekten.
02 As ze him zien wodden ze deur slimme
schrik bevangen, zien biesterbaorlike redding wekt grote ontsteltenis.
03 Zi'j zullen zochten en steunen van spiet
en ontzetting, en tegen mekeer zeggen:
04 "Dat is de man die wi'j iens tot et
mikpunt van spot en schimpen maekt hebben, dwaezen dawwe weren! We vunnen zien
leven onzinnig en zien dood een vernedering.
05 Mar kiek hoe hi'j now as een kiend van God
beschouwd wodt en et lot van de engels dielt!
06 Bliekber bin wi'j van de weg van de
waorhied ofdwaeld. Et locht van de gerechtighied het veur oons niet schenen, de
zunne is veur oons niet opgaon.
07 We bin vertiest raekt in stiekels van
wettelooshied en verdarf, we bin deur een roege strewelling trokken, en van de
weg van de Heer wollen wi'j niet weten.
08 Wat veurdiel het oonze grootsighied oons
brocht, wat weenst de riekdom waorop we bogen konnen?
09 Et is allemaole as een schaad
veurbi'jgaon, as een gerucht langeskommen.
10 Zoas een schip dat et scharp deur et
deinende waeter snidt: gien spoor lat et nao, onvienber is et pad dat de kiele
deur de golven baenemaekt;
11 zoas een voegel die deur de locht
veurbi'jvligt: gien teken van zien vlocht lat hi'j aachter, hi'j slat de iele
locht mit zien vleugelslag en spliet him mit de goezende kracht van zien
wiekslag, mar as hi'j veurbi'j is, is d'r van zien tocht niks meer te
bespeuren;
12 of zoas een pielke die op et mikpunt
ofscheuten wodt: de deursneden locht herstelt him vot-en-daolik en lat gien spoor
meer van et schot aachter –
13 zo bin wi'j ok: geboren en vergaon zonder
een teken van deugd nao te laoten, verteerd deur oonze slechthied."
14 De hope van de goddelozen is as kaf dat
verwi'jt in de wiend, hi'j is as stoefsni'j, votjaegd deur de storm, as rook
die deur de wiend votblaosd wodt. Hi'j vervlogt as de heugenschop an een gaast
die nao iene dag weer votgaot.
15 Mar de rechtveerdigen leven tot in
iewighied; de Heer zorgt veur heur loon, de Allerhoogste waekt over heur lot.
16 Daorom kregen zi'j een schitterende kroon
en een sierlike diadeem uut de haand van de Heer. Hi'j bescharmt heur mit zien
rechterhaand, aachter et schild an zien aarm bin zi'j veilig.
17 Van zien iever maekt hi'j een waopentuug,
de schepping wodt zien waopen in de stried mit zien vi'janen.
18 Hi'j struupt et harnas van gerechtighied
an en zet de helm op van et definitieve oordiel.
19 Hi'j nemt onoverwinnelike heilighied as
schild
20 en scharpt zien grimmige argernis tot een
zweerd. De netuur trekt mit him te striede tegen de dwaezen:
21 goed richte bliksemschichten schieten van
de spannen wolkenboge recht op heur doel of,
22 een regen van haegelstiender wodt op heur
of slingerd, de golven op zee keren heur tegen heur, revieren spulen heur
spiekerhad vot,
23 een starke wiend blaost heur omveer, een
warvelstorm slat heur uutenneer.
Zo zal wettelooshied de hiele eerde
verwoesten, zo stot et kwaod de tronen van vosten omveer.
Wieshied
6
Oproep
om de wieshied in ere te holen
01 Luuster daorom, keunings, en toon inzicht.
Laot jim wat leren, rechters over de hiele wereld.
02 Geef geheur, jim die een protte te zeggen
hebben en pronken mit jim vule volken.
03 Jim hebben jim macht van de Heer kregen,
jim ontlienen jim heerschoppi'je an de Allerhoogste. Hi'j zal jim daoden
beoordielen en jim veurnemens naogaon.
04 Hoewel jim zien keuningschop
vertegenwoordigen, hebben jim niet eerlik vonnist, de wet niet handhaafd en
niet naor God zien wil haandeld.
05 Daorom zal hi'j hadde en schrikwekkend
tegen jim optreden, want machthebbers waacht een streng oordiel.
06 De onanzienlike zal genaode en vergeving
vienen, mar machtigen wodden an een machtig oordiel onderwurpen.
07 Hi'j die over alleman heerst bekommert him
niet om et anzien dat iene geniet, hi'j deinst niet weeromme veur iene zien
groothied. Groot en klein het hi'j zels maekt en veur iederiene zorgt hi'j op
dezelde wieze,
08 mar wie stark is zal een strenger
onderzuuk ondergaon.
09 Daorom richt ik mien woorden tot jim,
vosten, zodat jim leren wat wieshied is en niet ofdwaelen zullen.
10 Zi'j die alles wat heilig is hiel percies
in ere holen, zullen zels heiligd wodden, en zi'j die disse les goed in heur
opnemen, zullen ontzien wodden.
11 Gunter d'r dus vurig naor om mien woorden
te heuren en ik zal jim wat leren.
12 Schitterend en onvergaankelik is de
wieshied. Zi'j lat heur makkelik zien an wie heur liefhet, ze lat heur vienen
deur wie heur zuukt;
13 wie naor heur verlangt leert heur daodelik
kennen.
14 Wie veur zunneopkomst in de bienen komt om
heur te zuken, wodt niet mu: hi'j vint heur vlak veur zien deure.
15 Een meenske kan zien verstaand niet beter
bruken as deur an heur te daenken. Wie om heur wakker ligt zal gauw vri'j van
zorgen wezen.
16 De wieshied is op zuuk naor meensken die
heur weerd binnen, ze lopt heur welwillend integen en vertoont him an heur in
iedere gedaachte.
17 Wieshied begint mit oprecht gunteren naor
lessen,
18 gunteren naor les kriegen is heur
liefhebben, liefde is et respekteren van heur wetten, eerbiediging van heur
wetten is et follement van onvergaankelikhied,
19 onvergaankelikhied brengt een meenske
dichte bi'j God –
20 gunteren naor wieshied leidet dus tot
heerschoppi'je.
21 Hool daorom, vosten van de wereld, aj'm an
jim tronen en jim scepters hecht binnen, de wieshied in ere, zodat jim
heerschoppi'je duurt tot in iewighied.
Salomo
zien lofzang op de wieshied
22 Wat de wieshied is en hoe ze ontstaon is,
za'k jim vertellen zonder wat te verbargen. Ik zal heur op de voet volgen,
vanof et eerste begin. Alles wa'k over heur weet za'k an et locht brengen. Ik
zal niet an de waorhied veurbi'jgaon
23 en heur niet angstvallig veur mezels
holen, want dat het mit de wieshied niks gemien.
24 Een mennigte wiezen betekent redding veur
de wereld, een verstaandige keuning veurspoed veur et volk.
25 Laot jim dus deur mi'j lesgeven, jim
zullen d'r baot bi'j hebben.
Wieshied
7
01 Krek as ieder aander bin ik een starfelik
meenske, een ofstammeling van de eerste meenske, die uut eerde vormd wodde. In
de boek van mien moeke bin ik boetseerd in vleis,
02 in tien maonden bin 'k stold in bloed, uut
et zaod van een man en de lust die mit de slaop saemen gaot.
03 Doe ik geboren wodde, aosemde ik dezelde
locht in as aandere meensken. Mien geboorte schokte de wereld niet en ik
slaekte eenzelde eerste galp as iederiene.
04 Ik hebbe in doeken legen, ik mos verzorgd
wodden.
05 Want et leven van een keuning het gien
aander begin;
06 veur alle meensken het et leven dezelde
ingang en dezelde uutgang.
07 Dus biddede ik om inzicht, en et wodde
mi'j geven; ik hebbe smeekt, en mi'j wodde een wieze geest geven.
08 Ik keus veur wieshied boven scepters en
tronen, riekdom vul bi'j heur in et niet.
09 Ze was veur mi'j onvergeliekber mit de
kostberste edelstien; naost heur weren bargen goold niet meer as een hopien
zaand, en mit heur vergeleken was zulver mar modder.
10 Ik beminde heur meer as gezondhied en
schoonhied, ik keus veur heur boven et locht, want zi'j schitterde zonder
opholen.
11 Toegelieke mit heur kree'k alle aandere
goeie dingen, ze gaf mi'j onmetelike riekdom.
12 Ik was verhoopt over al die giften,
omreden zi'j et was die ze mitnam, hoewel ik doe nog niet besefte dat zi'j de
bron van dat alles was.
13 Onzelfzuchtig he'k heur kregen,
onbaotzuchtig geef ik heur deur, zonder heur riekdom te verbargen.
14 Zi'j is veur meensken een onuutputtelike
schat; wie heur kriegt raekt bevrund mit God, die mild stemd is deur de giften
die de wieshied mitgeft.
15 Mag God mi'j vergunnen om mit verstaand te
praoten en te daenken in overienstemming mit de giften die mi'j geven binnen.
Hi'j is de gids van de wieshied, hi'j is et die wiezen verbetert.
16 Wi'j bin in God zien haand, mit alles
wawwe zeggen, mit al oons inzicht en al oonze kundighied.
17 Hi'j is et die mi'j betrouwbere kennis
geven het van alles wat d'r is. Ik kreeg inzicht in de saemenstelling van de
kosmos en de warking van de elementen,
18 in et begin en et aende en et midden van
de tieden, in de baene die de zunne deurlopt en de wisseling van de seizoenen,
19 in de kringlope van et jaor en de staand
van de steerns,
20 in de aord van de dieren en de driften van
wilde biesten, in de kracht van geesten en et daenken van de meenske, in de
verschillende soorten plaanten en de warking van heur wottels –
21 alles he'k kennen leerd, liekegoed wat
zichtber as wat verburgen is.
22 De wieshied, de maekster van alles, het
mi'j lesgeven.
Zi'j het een geest die verstaandig en heilig
is, uniek, veulziedig, fienegies, bewegelik, helder, rein, toegankelik,
onkwetsber, liefdevol, scharpzinnig,
23 niet te holen, weldaodig, meenslievend,
staandvaastig, onwrikber, onbezorgd, almachtig, alles overziend en alle geesten
deurdringend, hoe scharp, zuver of subtiel ze ok binnen.
24 De wieshied is bewegeliker as alles wat
beweegt, zi'j deurdringt en deurstroomt alles mit heur zuverhied.
25 Ze is de aosem van God zien kracht, de
zuvere straoling van de luuster van de Almachtige; niks dat poeterig is kan
heur binnendringen.
26 In heur schittert et iewige locht, in heur
wodt God zien kracht feilloos weerspiegeld en zien goedens ofbeelded.
27 Zi'j is iene mar kan alles, zi'j is onveraanderlik
mar verni'jt alles. Zi'j gaot over op ieder volgend geslaacht van vrome
meensken en maekt heur tot vrunden van God, en tot profeten.
28 Want God het alliend degene lief die zien
leven dielt mit de wieshied.
29 In schoonhied overtreft zi'j de zunne,
heur plak is boven de steerns. Zi'j is schitterender as et daglocht,
30 want dat wodt volgd deur de naacht, mar de
wieshied wodt gienertied verduusterd deur et kwaod.
Wieshied
8
01 Heur macht ommevaemt de wereld van et iene
uutaende tot et aandere, alles bestuurt ze lieke veurtreffelik.
02 Ik wodde verliefd op de wieshied, van
jongs of an he'k heur begeerd. Ik anbad heur schoonhied en perbeerde heur as
bruid te kriegen.
03 Zi'j dot heur edele ofkomst ere an deur
mit God te leven, en hi'j die over alles heerst het heur lief kregen.
04 Zi'j is in God zien kennis inwijded, ze
stemt in mit zien daoden.
05 As riekdom al begerensweerd is in et
leven, wat is d'r rieker as de wieshied, die alles tot staand brengt?
06 As inzicht al wat votbrengt, hoevule te
meer de wieshied dan, die maekster is van alles wat d'r is?
07 As iene de gerechtighied liefhet: et is de
wieshied die deugden votbrengt. Zi'j leert bezunnenhied en scharpzinnighied,
rechtschaopenhied en moed, en niks is nuttiger in et leven van een meenske as
disse deugden.
08 En as iene een schat an kennis zuukt: zi'j
kan verhaelen van veurbi'je dingen en veurspellen wat kommen gaot. Zi'j begript
de wendings in rissenerings en kent de oplossings van raodsels. Van tekens en
wonderen is zi'j teveuren op de hoogte, zi'j wet ok waor de geschiedenis op
uutlopt.
09 Daorom besleut ik om heur in huus te
nemen, ik wol mit heur leven. Want ik wus dat zi'j mi'j goeie raod geven zol en
mi'j bemoedigen zol in tieden van zorg en verdriet.
10 Ik docht: Deur heur za'k rondomme roem
kriegen, en anzien bi'j oolderen, zo jong a'k bin.
11 Ik zal bekendstaon om mien scharpzinnig
oordiel, en de groten van de eerde zullen vol bewondering tegen mi'j opzien.
12 Zolange ik mi'j stillehool waachten zi'j
of, en as ik praot dan luusteren zi'j andachtig; gao et deur mit praoten, dan
bin zi'j spraokeloos.
13 Deur heur za'k onstarfelikhied kriegen en
veur altied deurleven in de heugenschop van iederiene die ik aachterlaot.
14 Volken za'k regeren, ni'je volken za'k an
mi'j onderwarpen.
15 Gevreesde tirannen wodden deur schrik
bevangen as ze van mi'j heuren. Onder et volk toon ik mien vrundelikhied en in
de stried mien moed.
16 A'k weer thuus bin, za'k bi'j heur rust
vienen. Want gedoente mit heur kent gien bittere mementen, leven mit heur gien
verdriet, mar klaorebaore vrolikhied en bliedschop.
Salomo
zien gebed om wieshied
17 Doe ik dit alles overeidede hadde en tot
de slotsomme kommen was dat een relaosie mit de wieshied tot onstarfelikhied
voert,
18 en vrundschop mit heur tot zuvere verrukking,
dat warken mit heur tot onuutputtelike riekdom leidet, de iewige gedoente mit
heur tot inzicht, en mitdoen an heur praot tot een goeie naeme – doe he'k mi'j
bezunnen op menieren om heur veur mi'j te winnen.
19 Ik was een mooi kiend en hadde een goeie
ziel kregen,
20 of liever, omreden ik goed was kreeg ik
een rein lichem.
21 Omreden ik besefte da'k de wieshied
alliend veroveren kunnen zol as God heur an mi'j geven zol – ok et besef dat
zi'j een gaove van him is ha'k an heur te daanken – keerde ik mi'j naor de Heer
en biddede tot him uut de grond van mien hatte:
Wieshied
9
01 "God van mien veuroolden,
baarmhattige Heer. Jow hebben deur jow woord alles maekt.
02 Deur jow wieshied hebben jow de meenske zo
maekt dat hi'j over jow schepping zol heersen,
03 dat hi'j de wereld rechtveerdig regeren
zol, in vertrouwen op jow, en dat hi'j oprecht vonnissen zol.
04 Geef mi'j de wieshied die naost jow
troont, keur mi'j een plak onder jow kiender weerdig.
05 Ik bin ommes alliend jow knecht mar, de
zeune van jow dienstmaegien. Ik bin een zwak meenske, mit een kotte levensduur
en een beparkt inzicht in recht en wetten.
06 Mar alderdeegst as iene een volmaekt
meenske wezen zol, dan nog is hi'j niks weerd as hi'j van jow wieshied
versteuken blift.
07 Jow hebben mi'j uutkeuzen om keuning van
jow volk te wezen en rechter over jow zeunen en dochters.
08 Jow hebben mi'j de bouw opdreugen van een
tempel op jow heilige barg, van een alter in de stad waor jow wonen, naor et
veurbeeld van de heilige tente die jow al in et begin ontwurpen hadden.
09 Bi'j jow is de wieshied, die jow warken
kent en die d'r bi'j was doe jow de wereld maekten. Zi'j wet wat jow goeddonkt
en wat mit jow geboden in overienstemming is.
10 Stuur heur hierhenne vanuut de heilige
hemel, van bi'j jow luusterrieke troon, om mi'j mit raod en daod bi'j te staon,
zodat ik weet wat jow goed vienen.
11 Zi'j wet en deurzicht alles ommes. Zi'j
zal mi'j bedochtzem leiden in mien haandelen, mit heur luuster zal zi'j mi'j
huden.
12 Zo zal alles wa'k doe jow angenaem wezen.
Ik zal jow volk recht geven en de troon van mien heit weerdig bekleden.
13 Wat meenske kent God zien bedoeling? Wie
kan begriepen wat de Heer wil?
14 Aarmzalig is et daenken van starfelike
meensken, wisselvallig bin oonze overwegings.
15 Oons vergankelike lichem drokt zwaor op de
ziel, de eerdse tente is een last veur de geest die riek an gedaachten is.
16 En awwe al amper bevatten kunnen wat d'r
op eerde ommegaot, en alderdeegst muuite hebben om te ontdekken wat onder
haandberiek is, wie kan dan begriepen wat d'r in de hemel is?
17 Wie kan jow bedoelings kennen as jow niet
zels wieshied geven en jow heilige geest naor beneden sturen?"
Van
schepping tot uuttocht
18 Zo is et gaon: de meensken op eerde wodden
op et rechte spoor leided en kregen lessen over wat jow, Heer, goed vienen. De
wieshied het kip redded.
Wieshied
10
01 Zi'j was et die bescharming beud an oonze
veurvader die as eerste op eerde, as ienling, maekt wodde. Zi'j reddede him doe
hi'j zundigd hadde,
02 zi'j gaf him macht om over alles te
heersen.
03 Mar de onrechtveerdige die heur in zien
lelkens van heur ofkeerde, verdistreweerde an de drift waorin hi'j zien breur
vermoordde.
04 En doe vanwegens zien daoden de eerde
overspoeld wodde, was et weer de wieshied die redding brocht. Zi'j loodste de
rechtveerdige op een schaemel stok hoolt deur de vloed.
05 Zi'j was et ok die, doe d'r alderaosie
heerste onder de volken die heur in et kwaod verienigd hadden, de rechtveerdige
opmarkte en bescharmde, zodat hi'j in God zien ogen onberispelik bleef. Zi'j
zorgde d'r veur dat hi'j staandhul ondaanks zien liefde veur zien zeune.
06 Zi'j was et die, wiels de goddelozen te
onder gongen, de rechtveerdige reddede deur him vlochten te laoten veur et vuur
dat op de Pentapolis daelekwam.
07 Nog de hieltied ligt daor, as getugenis
van heur verdurvenhied, een rokende woestijn mit plaanten die
giendertied-riepende vruchten dregen, en mit een staonder van zoolt de
heugenschop an de vrouw die niet geleufde.
08 Deur de wieshied te verweerlozen weren
zi'j niet in staot om et goeie te kennen. Ze hebben de wereld alderdeegst een
heugenschop an heur dwaeshied vermaekt, zodat heur tekotkommings niet onopmarkt
blieven konnen.
09 Mar de knechten van de wieshied bin deur
heur uut de nood redded.
10 Zi'j was et ok die de rechtveerdige de
juuste weg wees doe hi'j vlochtte veur de lelkens van zien breur. Zi'j leut him
God zien heerschoppi'je zien en gaf him inzicht in et heilige. Zi'j maekte zien
wark veurspoedig en vermenigvuldigde de vrucht van zien inspannings,
11 ze hulp him tegenover zien hebzuchtige
onderdrokkers en maekte him riek.
12 Zi'j bescharmde him tegen zien vi'janen en
beveiligde him tegen zien belaogers. Zi'j besliste een drege stried in zien
veurdiel, zodat hi'j begriepen zol dat eerbied veur God alles overwint.
13 Zi'j was et ok die de rechtveerdige niet
an zien lot overleut doe hi'j as knecht verkocht was, mar him reddede van et
kwaod.
14 Zi'j daelde mit him of in de karker, ze
leut him niet alliend doe hi'j in de boeien sleugen was. Bi'j slot van zaeke brocht
ze him de keuninklike rieksstaf en gaf him macht over zien onderdrokkers; wie
him belasterd hadden, ontmaskerde zi'j as liegebulen, mar him gaf ze iewige
roem.
15 Zi'j was et die et vrome en onberispelike
volk reddede uut een laand waor et onderdrokt wodde.
16 Zi'j nam heur intrek in de ziel van een
man die de Heer diende, en mit wonderen en tekens weerston ze schrikwekkende
vosten.
17 Zi'j gaf de heiligen et loon veur heur
slavewark en leidde heur langes een biesterbaorlike weg. Daegs beud ze heur bescharming
en naachs gong ze heur veur as een vuur van steerns.
18 Zi'j voerde heur deur de Rooie Zee, dwas
deur de waetermassa,
19 mar heur vi'janen overspoelde ze. Ze
spi'jde heur lieken vanuut de kolkende diepte weer uut,
20 zodat de rechtveerdigen de goddelozen
uutroepelen konnen. Doe bezongen zi'j, Heer, jow heilige naeme, iensgezind
prezen zi'j jow reddende haand.
21 De wieshied leut alderdeegst stommen
mitzingen, en uut kiendermonties klonk een helder lied.
Wieshied
11
Waeter:
zegen veur Israël, plaog veur Iegypte
01 Alles wat zi'j ondernammen lokte deur
toedoen van een heilige profeet.
02 Ze trokken deur een onbewoonde woestijn en
sleugen op niet eerder betreden plakken heur tenten op.
03 Ze beuden weerstaand an heur vi'janen en
sleugen vi'jaandelike anvalen of.
04 Doe ze dust leden reupen ze jow an; ze
kregen waeter uut een stienhadde rots, heur dust wodde lest uut roege stien.
05 Wat diende om heur vi'janen te bestraffen,
was veur heur een weldaod doe ze in nood verkeerden.
06-07 Wiels bi'j die aanderen, as straf veur
de kommedaosie tot kindermoord, et altied stromende waeter van de revier deur
bloed besmet en vertroebeld wodde, gavven jow heur onverwaachs waeter in
overdaod.
08 Deur heur dust lieden te laoten leuten jow
heur zien hoe jow heur vi'janen straft hadden.
09 Eerst doe zi'jzels op de proef steld
wodden, ok al was et mit een lichte straf, begrepen zi'j tot wat foltering et
vonnis leided hadde dat jow in jow argernis over de goddelozen veld hadden.
10 Wiels jow heur as een heit terechtewezen,
hadden jow over die aanderen een had vonnis uutspreuken, onverbiddelik as een
strenge vost.
11 Alleman, veer vot of kotbi'j, wodde lieke
zwaor troffen.
12 Een dubbel verdriet was heur pat, en de
heugenschop an wat west was, dee heur diepe zochten.
13 Want doe zi'j heurden dat aanderen
veurdiel van heur straf hadden, ontdekten zi'j daorin de haand van de Heer.
14 Nao alles wat d'r gebeurd was, mossen ze
dus wel ontzag kriegen veur him die destieds zomar as vondeling daelelegd was
en die ze mit minachting ofwezen en verstoten hadden. Ze leden meer dust as de
rechtveerdigen iens kend hebben.
Hoe
God straft en waoromme
15 In heur onverstaand en verdurvenhied
dwaelden zi'j zo slim dat ze reptielen en aander ongedierte vereren gongen. Jow
hebben heur veur straf onder zokke dieren bedulven,
16 zodat ze inzien zollen: waordeur iene
zundigt, daordeur wodt hi'j straft.
17 Et was gien onmacht van jow almachtige
haand, die ommes de wereld uut vormeloze meterie maekt het. Jow hadden een
leger beren of grimmige leeuwen op heur ofsturen kund,
18 of ni'j-schaopen, ongekende biesten, woest
en vuurspi'jend, rookwolken blaozend, mit ogen die vreselike vonken schieten,
19 biesten die niet iens uut hoefden te
haelen om heur dood te maeken, mar heur alliend al deur heur alderheiseliksten
anblik te gronde richten zollen.
20 Ok zonder dat alles hadden ze in iene
zwink bezwieken kund as et recht heur vervolgen zol en jow machtige aosem heur
wegvaegen zol. Mar jow hebben van alles maote, getal en gewicht bepaold.
21 Jow bin in alle tieden in staot om jow
macht te tonen; wie kan de kracht van jow aarm weerstaon?
22 De hiele wereld is veur jow as een
stoffien op een weegschaole, as een druppel dieze die morgens op de eerde
daelekomt.
23 Omreden jow alles kunnen, ontfarmen jow je
over iederiene; jow zien dwas deur de zunden van meensken, zodat zi'j naor jow
weerommekeren.
24 Alles wat d'r is hebben jow lief, niks van
wat jow maekt hebben is jow te min; jow zollen et niet iens maekt hebben as jow
d'r een hekel an hadden.
25 Hoe zol wat tegen jow wil bestaon blieven
kunnen? Hoe zol wat kunnen deurbestaon as jow et niet in et leven reupen
hadden?
26 Jow, Heer, hebben et leven lief en jow
speren alles, omreden et van jow is;
Wieshied
12
01 in alles woont jow onvergaankelike geest.
02 Daorom leggen jow an heur die dwaelen een
beparkte straf op. Jow wiezen heur terechte deur heur te herinneren an heur
zunden, zodat zi'j, vri'jmaekt van et kwaod, op jow vertrouwen gaon, Heer.
03 Ok de vroegere bewoners van jow heilige
laand
04 hebben jow mit de nekke ankeken om heur
gruwelike praktieken, heur toveri'je en goddeloze rituelen.
05 Daorom wollen jow die wriede
kiendermoordeners, meensken die ingewanen atten bi'j heur maoltieden van
meenskevleis en bloed, ingewijden bi'j orgiën,
06 oolden die heur hulpeloze kiender
slaachtten, deur oonze veuroolden ommebrengen laoten,
07 zodat God zien kiender op weerdige wieze
et laand bewonen konnen dat jow zo dierber was.
08 Mar alderdeegst die vroegere bewoners
hebben jow speerd, omreden et meensken weren. Jow hebben bremzen op heur
ofstuurd as veurboden van jow leger, om heur ondergang geleidelik an te
bewarkstelligen.
09 Dat was niet uut onmacht: jow hadden de
goddelozen in iene veldslag uutleveren kund an de rechtveerdigen, heur an
angstanjaegende biesten overlaoten kund, of heur mit ien inkeld woord wegvaegen
kund.
10 Mar deur de straf geleidelik an te
voltrekken hebben jow heur de kaans geven om naor jow weeromme te keren, hoewel
jow wussen dat et een verdurven geslaacht was, dat et kwaod heur angeboren was
en dat heur daenken nooit gienertied veraanderen zol.
11 Want dat volk was van meet of an
vervluukt.
Et was liekemin uut aangst dat jow heur
zunden ongestraft leuten.
12 Want wie zol jow rekenschop vraogen kunnen
van jow daoden? Wie kan jow vonnis anvechten? Wie klaegt jow an as jow volken
verdistreweren die jow zels maekt hebben? Wie pleit bi'j jow veur verdurven
meensken?
13 Alliend jow, die zorg dregen veur alle
meensken, bin God, d'r is gien aandere. Tegenover wie zollen jow verklaoren
moeten dat jow gien onrechtveerdig vonnis vellen?
14 D'r is gien keuning of machthebber die jow
trotseren kan as jow meensken straffen.
15 Jow bin rechtveerdig en jow regeren
rechtveerdig over alles. Jow achten et onverienigber mit jow macht om iene te
bestraffen die gien straf verdient.
16 Jow macht is de bron van jow
rechtveerdighied, en omreden jow over alle meensken heersen, kun jow ok
iederiene speren.
17 Jow tonen jow macht as de volkomenhied d'r
van in twiefel trokken wodt; wie jow macht kent en jow toch uutdaegt, wodt
daorveur straft.
18 Omreden jow heer en meester binnen kun jow
jow macht uutoefenen as jow dat willen. Toch oordielen jow zaachtaorig en
regeren jow oons op milde wieze.
19 Deur zo te haandelen hebben jow jow volk
leerd dat rechtveerdigen meenslievend wezen moeten; jow geven jow kiender de
hope dat zundige meensken naor jow weerommekommen kunnen.
20 Want as jow degenen die jow kiender
vi'janig bejegenen en die de dood verdienen al zo hiel percies en behoedzem
straft hebben, deur heur de kaans en de tied te gunnen om heur van et kwaod
vri'j te maeken,
21 hoe groot was dan niet jow zorg doe jow
een oordiel velden over jow kiender? Mit heur veuroolden hadden jow ommes
verbonden sleuten, waorin jow heur onder ede alle goeds toezegd hadden.
22 Wiels jow oons straffen, gieselen jow
oonze vi'janen in tienduzendvoold, zodat wi'j an jow genaode daenken awwe een
oordiel vellen, en as d'r een oordiel over oons uutspreuken wodt,
baarmhattighied verwaachten.
23 Daorom hebben jow ok degenen die een dwaes
en onrechtveerdig leven leidden mit heur eigen gruwelikheden kweld.
24 Zi'j weren veer veurbi'j de bekende
dwaelwegen doe zi'j de onweerdigste dieren as goden vereren gongen. Zi'j hebben
heur beetnemen laoten as onneuzele kiender;
25 daorom hebben jow heur, as an kiender
zonder verstaand, een straf oplegd die heur belachelik maekte.
26 Mar wie heur alderdeegst deur zokke
bespotting niet terechtewiezen lat, moet God zien rechtveerdig oordiel
ondergaon.
27 Kweld deur de wezens waorvan zi'j te
lieden hadden, straft krek deur wat zi'j veur goden anzaggen, bin ze tot et
inzicht en de erkenning kommen dat hi'j, die ze eerder niet kennen wollen, God
is. Mit dat doel het disse vreselike straf heur troffen.
Wieshied
13
De
dwaeshied van ofgodedienst
01 Wie niet van God wet is een geboren dwaes.
Zokke meensken bin niet iens in staot om uut alle goeie dingen die ze zien de
Zijnde te kennen, of de maeker te ontwaren in wat hi'j maekt het.
02 In plak daorvan zien ze vuur of wiend, of
een flapwiend, een steernkringe, roezebroekerig waeter of hemellochten an veur
goden die de wereld beheersen.
03 As zi'j, opteugen deur heur schoonhied,
disse dingen al tot goden verheffen, dan hadden ze toch inzien moeten hoe slim
hi'j die over al die dingen heerst, ze te boven gaot. Alles is ommes maekt deur
de maeker van de schoonhied.
04 En as zi'j verbaosd staon over de kracht
en de warking van die dingen, dan hadden ze daoruut toch leren moeten hoe groot
de macht is van him die ze maekt het.
05 Uut de groothied en de schoonhied van de
schepping is ommes of te leiden wie de maeker is.
06 Toch moet over disse meensken niet al te
hadde oordield wodden, want altemet dwaelen ze wiels ze God zuken en him vienen
willen.
07 Ze bin zo verdiept in et bestuderen van
wat hi'j maekt het dat ze heur hielendal deur et uterlik mittogen laoten, zo
mooi is alles wat d'r te zien is.
08 Desondaanks bin ze niet vri'j te pleiten:
09 as ze bi'j machte binnen om zoe'n protte
kennis op te doen dat ze de wereld overzuken kunnen, dan hadden ze him die
heerst over al die dingen toch allange vienen moeten?
10 Beklaegensweerdig bin ok zi'j die heur
hope stellen in dooie dingen en maeksels van meenskehanen tot god uutreupen, of
et now goolden of zulveren beelden binnen, ofbelings van levendige wezens, of
een onnut stienen veurwarp uut vroeger tied.
11 Neem bi'jglieks een timmerman die een
geschikte boom ommezaegd het. Vakkundig verwiedert hi'j de hiele schors, dan
maekt hi'j d'r mit al zien vakmanschop een nuttig veurwarp van veur daegeliks
gebruuk.
12 Et hoolt dat nao dit wark overblift bruukt
hi'j veur et koken van zien eten, waoran hi'j him te goed dot.
13 Uut et restaant, weerdeloos ofval, nemt
hi'j een kroem stok hoolt, ien en al knoest, waormit hi'j in zien vri'je tied
an de slag gaot. Hiel percies bewarkt hi'j et, in alle rust; hi'j geft et vorm
en maekt d'r een meenselike feguur van,
14 of altemet wat dat liekt op ien of aander
dier. Dan smeert hi'j et in mit rooie oker en maekt de hiele buterkaante
vuurrood; ieder vlekkien wodt d'r deur bedekt.
15 Hi'j maekt d'r een passende nis veur in de
mure, en zet et beeld mit iezers vaaste.
16 Zo wil hi'j veurkommen dat et ommevaalt,
omreden hi'j beseft dat et niet in staot is om himzels te helpen; et is ommes
een beeld, dat hulpen wodden moet.
17 Desondaanks schrikt hi'j d'r niet veur weeromme
om tot dat levenloze ding bidden te gaon veur zien bezit, zien huwelik en zien
kiender. Hi'j ropt wat zwaks an veur zien gezondhied,
18 smeekt een dood ding om leven en vragt et
stompzinnigste om raod. Wat dat gien voete verzetten kan, vragt hi'j om een
goeie reize,
19 wat dat volslegen krachteloos is, om
kracht, zodat hi'j middels van bestaon, wark en veurspoed in zaeken hebben zal.
Wieshied
14
01 Of neem iene die op reize gaot over de zee
en woeste golven beveren moet. Hi'j ropt een stok hoolt an dat gammeler is as
et schip dat him dreegt!
02 Zien schip is temeensen nog votkommen uut
et verlet om in et levensonderhoold te veurzien. De wieshied is de maekster d'r
van
03 en jow invloed op de schepping, Heit, is
de loods. Jow baenemaeken et een weg deur de zee, jow geven et een veilige
route deur de golven.
04 Jow hebben zien laoten dat jow redden uut
de nood, zodat ok onerveren meensken gerust an boord gaon kunnen.
05 Jow willen niet dat wat de wieshied
votbrengt, zonder vrucht blift. Daorom vertrouwen meensken heur leven toe an
ienvooldig hoolt en kan een vlot heur redden as ze deur rimpend waeter gaon.
06 Zo is in et begin, wiels de overmoedige
giganten te onder gongen, de hope veur de wereld op een vlot ontkommen en het
hi'j, deur jow haand stuurd, ni'j leven veur de toekomst veiligsteld.
07 Zegend is et hoolt waordeur gerechtighied
gebeurt,
08 mar vervluukt is et hoolt waorvan
meenskehanen een beeld maekt hebben, krek as zien maeker – hi'j omreden hi'j et
maekt het, en et vergankelike veurwarp omreden et as ofgod vereerd wodt.
09 God het eenzelde hekel an de goddeloze as
an zien goddelooshied,
10 en de daoder wodt liekewel straft as wat
hi'j maekt het.
11 Daorom zullen de heidense ofgodsbeelden et
ok ontgellen moeten, omreden zi'j een gruwel wodden binnen in God zien
schepping, een strukelblok veur de ziel, een valkoele op de weg van dwaezen.
12 Ontrouw begint mit de gedaachte an
ofgodsbeelden, en de uutwarking daorvan aendigt in de ondergang van et leven.
13 Ofgoden hebben niet vanof et begin bestaon
en zullen d'r ok niet tot in iewighied wezen.
14 Ze bin votkommen uut inbelinge van
meensken en daorom is heur aende vlakbi'j.
15 Een heit die rouwen mos om zien te vroeg
wegraekt kiend, maekte een beeld van him. Hi'j begon zo een dooieniene te
vereren en stelde veur zien knechten geheime rituelen en inwijdingen in.
16 Daornao het dat goddeloze gebruuk in de
loop van de tied kracht van wet kregen. Ok op bevel van vosten gong et volk
beelden vereren.
17 Onderdaonen die heur vosten niet in
levenden lijve ere bewiezen konnen deurdat ze te veer vot woonden, maekten heur
een eigen veurstelling van heur en hebben daornaor een beeld maekt. Zo konnen
zi'j heur ofwezige vost toch geunstig stemmen deur him te vereren asof hi'j d'r
zels was.
18 Bi'j die verering raekten de hieltied meer
meensken betrokken: ok zi'j die de vost niet kenden, wodden deur de toewijding
van de keunstener daortoe anzet.
19 Want hi'j hadde, riekaans in zien weens om
de heerser te behaegen, zien beeltenis op keunstige wieze tot opperste schoonhied
voerd.
20 En de meensken hebben heur deur de
schoonhied van et kunstwerk verleiden laoten tot et verofgoden van iene die ze
tot veur kot as meenske ere bewezen hadden.
21 Zo wodt in et leven veur de meensken een
hinderlaoge legd: onderwurpen an rampspoed of tirannie kennen ze hoolt en stien
de naeme toe die gien aander toekomt.
22 Mar zo te dwaelen in et kennen van God is
heur nog niet genoeg: heur onwetendhied is de oorzaeke van een verscheurd
leven, en die ellende numen ze vrede!
23 Deur heur inwijdingen mit kienderoffers,
heur geheime rituelen, heur butensporige feesten mit bizarre gebruken
24 tonen zi'j heur minachting veur et leven
en de zuverhied van et huwelik. Verraodelik vermoordt de iene de aander of hi'j
krinkt him deur overspel te plegen.
25 Et is ien en al moord en doodslag, roof en
bedrog, omkoperi'je, verraod, oproer, meinied,
26 zedebedarf, ondaankberhied, verloedering,
seksuele perversie, ontwrichting van huweliken, overspel en losbaandighied.
27 Zo is de verering van naemloze beelden
begin, midden en aende van alle kwaod.
28 De meensken geven heur over an koolderieke
ekstaosie of orakelen leugens; ze leiden een onrechtveerdig leven of leggen
zomar een eed of.
29 Omreden et levenloze beelden binnen waorop
ze vertrouwen, verwaachten ze van heur loze eden gien naodiel te ondervienen.
30 Mar veur beide zaeken zullen ze heur
verdiende straf niet ontlopen: deur heur tot ofgoden te keren hebben ze God
tekotdaon, en deur lichtveerdig meinied te plegen hebben ze heur minachting
toond veur alles wat heilig is.
31 Et is niet deur de macht van degene die in
de eed nuumd is dat de onrechtveerdige boeten moet veur zien misdregings – et
is de straf die een zundig persoon verdient.
Wieshied
15
01 Mar jow, oonze God, bin goed en trouw en
geduldig. Jow besturen alles mit baarmhattighied.
02 Ok awwe zundigen biwwe van jow, omreden
wi'j weet hebben van jow macht. Mar wi'j zundigen niet, omreden we begriepen
dawwe jow toeheuren.
03 Jow te kennen is de hielendal
rechtveerdighied; weet te hebben van jow macht is de wottel van
onstarfelikhied.
04 Wi'j hebben oons niet misleiden laoten
deur een gemeen bedaenksel van meensken of deur een bont beschilderd beeld, et
onnutte wark van een schilder.
05 Alliend dwaezen verkieken heur op die
schone schien en wodden deur de zielloze gestalte van een dood beeld antrokken.
06 Zokke valse hope past bi'j meensken die et
kwaod liefhebben; dat gelt veur wie zoe'n beeld maekt, veur wie et bewondert en
veur wie et vereert.
07 Een pottebakker, die de wieke klei mit
zorg kneedet, maekt ieder veurwarp dawwe neudig hebben. Uut dezelde klei maekt
hi'j zonder onderscheid liekegoed diggelgoed veur reine as veur aandere
doeleinden. Wat ding waorveur bruukt wodt, bepaolt de kleibewarker.
08 Mit misplaetste iever maekt hi'j uut
dezelde klei ok nog een aarmzalige god – en dat dot een man die zels kotlings
uut eerde vormd is en die binnenkot teroggegaot tot datgene waoruut hi'j neumen
is, as de ziel die hi'j te lien kregen het van him weerommevodderd wodt.
09 Mar zien zorg is niet dat zien krachten
him begeven zullen of dat hi'j mar kot te leven het, nee, hi'j moet konkereren
mit goud- en zilversmeden, hi'j dot krek as de broonsgieters nao, hi'j legt him
toe op et maeken van vervalsings.
10 Zien hatte is as stof, zien hope is
goedkoper as liem en zien leven van minder weerde as klei
11 omreden hi'j onbekend is mit degene die
him vormd het, die him mit een levendige ziel bezield het en him de levensgeest
inblaosd het.
12 Hi'j daenkt dat et leven een spullegien is
en et hiele bestaon een karmis. Zien stelriegel is: slao overal munt uut, ok
uut et kwaod.
13 Hi'j wet zels beter as ieder aander dat
hi'j zundigt as hi'j uut et stof van de eerde naost breekbere veurwarpen ok
ofgodsbeelden maekt.
14 Mar de grootste dwaezen iens, et meerst
kienderlik, weren de vi'janen en onderdrokkers van jow volk.
15 Zi'j zaggen alderdeegst alle beelden van
de aandere volken veur goden an, ok al konnen die mit heur ogen niks zien, mit
heur neuze gien locht inaodemen, mit heur oren niet heuren, mit heur vingers
niet vulen, en mit heur bienen gien stap verzetten.
16 Ze bin ommes deur een meenske maekt, vormd
deur iene die zels zien geest te lien het. Gien meenske kan een god maeken die
him geliek is:
17 zels is hi'j starfelik en wat uut zien
goddeloze hanen komt is dood. Hi'j is dus meer as zien veurwarpen van verering,
want hi'j leeft temeensen, en dat zullen zi'j gienertied doen.
18 Veerder vereerden zi'j de ofschuwelikste
biesten, die nog stompzinniger weren as aandere dieren
19 en niet iens mooi om te zien, wiels dieren
meerstal nog wel wat antrekkeliks hebben. Doe God zien wark goedkeurde en
zegende, bin ze grif oversleugen.
Wieshied
16
Dieren:
plaoge veur Iegypte, zegen veur Israël
01 Daorom kregen de vi'janen van jow volk een
passende straf, mit soortgelieke dieren, en wodden ze troffen deur een grote
plaoge van ongedierte.
02 Wiels jow heur straften, hebben jow jow
volk ok goeddaon: jow gavven et kwattels te eten, een ni'j soorte eten om de
knaegende honger mit te stillen.
03 En hoewel die aanderen honger leden, benam
de anblik van de wanstaltige biesten die op heur ofstuurd weren heur iedere
eetlust. Mar jow volk leed alliend mar kotte tied gebrek, en kon daornao
alderdeegst over butengewoon eten beschikken.
04 Bi'j de onderdrokkers mos de honger
onontkomber wezen, wiels jow volk alliend toond wodden mos hoe botte slim zien
vi'janen leden.
Slangen en vliegespul: plaoge veur Iegypte,
mar Israël wodt redded
05 Ok doe jow volk deur een alderheiseliksten
plaoge troffen wodde en d'r meensken wegraekten an de beten van kronkelende
slangen, rustte jow argernis niet tot et bittere aende op heur.
06 De ellende waoran zi'j kotte tied te prooi
vullen, was as waorschouwing bedoeld. Om heur te heugen an wat jow wet zegt,
kregen zi'j een teken van redding.
07 Wie zien blik daornao richtte, wodde
redded – niet deur wat hi'j zag, mar deur jow, de redder van alle meensken.
08 Zo maekten jow oonze vi'janen dudelik dat
jow et binnen die van al et kwaod verlost.
09 Zi'j wodden ommes ommebrocht deur de beten
van sprinkhaenen en vliegen, gien geneesmiddel kon heur leven redden; zi'j
verdienden et om op die meniere straft te wodden.
10 Mar jow kiender kwammen alderdeegst beten
van gifslangen te boven, omreden jow heur in jow baarmhattighied te hulpe
scheuten en heur geneesden.
11 Zo wodden zi'j d'r toe anvieterd om heur
jow woorden te heugen. Heur goeie redding mos veurkommen dat ze deur alles te
vergeten ongevulig wezen zollen veur de weldaoden die jow heur bewezen.
12 Zi'j bin niet genezen mit kruden of
zwachtels: jow woord is et, Heer, dat alles geneest.
13 Jow hebben macht over leven en dood, jow
laoten meensken ofdaelen naor de poorten van et doderiek en jow laoten heur
weerommegaon.
14 Een meenske kan in zien slechthied wel
doodmaeken, mar de geest die hennegaon is kan hi'j niet weerommekommen laoten,
en de ziel die in et doderiek belaand is kan hi'j niet verlossen.
Hemelvuur
veur Iegypte, hemelbrood veur Israël
15 Et is onmeugelik om an jow haand te
ontkommen.
16 De goddelozen die weigerden om jow te
erkennen, wodden gieseld deur jow starke aarm. Zi'j wodden aachtervolgd deur
ongekende slagregens, haegelstorms en niet te missen donderbuien, en verteerd
deur vuur uut de hemel.
17 En et wonderlikste van alles: in et waeter
dat alles blust kreeg et vuur nog meer kracht. Want de netuur köst de kaante
van de rechtveerdige.
18 Now es wodden de vlammen temperd om de
biesten die op de goddelozen ofstuurd weren niet te verbranen, zodat zi'j
inzien zollen dat ze deur God zien oordiel belaogd wodden.
19 Dan weer laaide et vuur midden in et waeter
ongewoon hoge op, om alles wat et zundige laand votbrocht hadde te
verdistreweren.
20 Jow volk daorentegen hebben jow voeded mit
engelenspijs. Zonder ienige muuite gavven jow heur vanuut de hemel brood dat al
klaormaekt was, waorin alle lekkers verienigd was en dat an ieder zien smaek
voldee.
21 Et eten toonde jow mildhied tegenover jow
kiender. Et voegde him naor de weensken van de gebruker en veraanderde in wat
et volk mar wol.
22 Al leek et op sni'j en ies, et was
bestaand tegen vuur en smultte niet. Dat mos heur dudelik maeken dat de oogst
van heur vi'janen verteerd was deur vuur dat alderdeegst in haegelbujjen
opvlamde en bliksemstraolen scheut in slagregens,
23 mar dat ok zien kracht minderde om de
rechtveerdigen te voeden.
24 De schepping staot in dienst van jow, die
heur maekt het. Zi'j bruukt heur krachten om de onrechtveerdigen te straffen,
mar bruukt ze ok te baote van iederiene die op jow vertrouwt.
25 Daorom het ze heur doedertieden dienstber
maekt an et overvloedige eten dat jow gavven, deur et te veraanderen naor et
verlet van iederiene die d'r omme vreug.
26 Zo mossen jow kiender, Heer, die jow
liefhadden, inzien dat een meenske niet voeded wodt deur verschillende soorten
gewassen, mar dat et jow woord is dat iederiene in leven hoolt die op jow
vertrouwt.
27 Et eten dat alderdeegst tegen vuur
bestaand was, verdween slichtweg deur de waarmte van et eerste zunnelocht.
28 Daoruut moe'we leren om jow veur de
zunneopkomst te daanken, en jow an te roepen veur et morgenlocht komt.
29 Mar de hope van een ondaankber meenske zal
smulten as winterse riepe, hi'j zal votstromen as vergriemd waeter.
Wieshied
17
Duusternis
en locht: plaoge veur Iegypte, zegen veur Israël
01 Machtig is jow oordiel en amper te
beschrieven. Wie him niet lesgeven leut, mos wel verdwelen.
02 Daor laggen die zundige meensken, die
mienden dat ze een heilig volk onderdrokken konnen, now zels ketend deur de
duusternis, vongen in een lange naacht, opsleuten in heur huzen, versteuken van
de iewige invloed op de schepping.
03 Zi'j hadden docht dat ze mit heur
verburgen zunden onopmarkt blieven zollen onder de donkere sluier van de
vergetelhied, mar now weren ze in alderaosie, slim ontsteld en kweld deur
angstvisioenen.
04 Alderdeegst de plakken waor ze heur
verschoelden beuden gien bescharming tegen de aangst: rondom heur toe klonken
schrikwekkende geluden en verschenen sombere geesten mit driegende blikken.
05 Gien vuur was krachtig genoeg om heur
locht te geven, en ok de steerns slaegden d'r mit heur schittering niet in die
verschrikkelike naacht te verlochten.
06 D'r verscheen heur alliend een
angstanjaegende vlammezee die vanzels opkwam, mar naodat et verschiensel
veurbi'j was, leek in heur aangst alles wat ze zien hadden nog vule slimmer.
07 Al heur toverkunst scheut hier tekot en de
grootspraoke over heur wieshied wodde vernederd ontmaskerd.
08 Zi'j die beweerd hadden dat ze zieke
meensken verlossen konnen van heur aangst en alderaosie, maekten heur
belachelik deur zels ziek te wodden van aangst.
09 Ok as d'r gien inkelde anleiding was om
bange te wezen, ienkeer opschrikt deur et gerucht van een wild beest of et
sissen van een slange
10 vergongen ze van aangst en dusten
alderdeegst niet meer om heur henne te kieken, wat toch niet veur te wezen is.
11 Slechthied verraodt heur deur laffighied
en veroordielt daormit himzels. Onder invloed van et geweten is ze de hieltied
veur et slimste bange.
12 Aangst is niks aanders as et opgeven van
de hulpe die et redelik daenken bödt.
13 Hoe minder et volk van de rede verwaacht,
hoe zwaorder de onzekerhied over de oorzaeke van de kwelling drokken gaot, meer
nog as de oorzaeke zels.
14 In die machteloze naacht, opkommen uut de
schuulhoeken van et machteloze doderiek, sleupen zi'j allemaole eenzelde slaop:
15 now es opjaegd deur geestverschienings,
dan weer verlamd deur diepe vertwiefeling, deurdat een alderdekselse,
onverwachte aangst heur overvul.
16 Wie daoronder bezweek, waor dan ok, wodde
vongen en belaande in een karker zonder tralies.
17 Of iene now boer of hedder was, of
arbeider die in onlaand beulen mos, as hi'j grepen wodde, mos hi'j dat
onontkombere lot ondergaon.
18 Alleman wodden boeid mit die iene ketten
van duusternis. En of et now et goezen van de wiend was, of et melodieuze
zingen van voegels in et dichte struukgewas, of et boezen van stromend waeter,
19 et geweld van valend gestiente, et geluud
van dieren die onzichtber wegscheuten, et gegoel van wilde biesten of een echo
die weerklonk uut een kloof in de bargen, alles verlamde heur van schrik.
20 De hiele wereld ston in een helder locht
en alles gong gewoon zien gaank;
21 alliend over heur henne spreidde him een
benauwende naacht uut, as veurbode van de duusternis die heur te waachten ston.
Mar die benauwdens kwam meer uut heurzels vot as uut de duusternis.
Wieshied
18
01 Mar veur jow heiligen was d'r locht in
overdaod. De aanderen, die alliend heur stemmen heurden mar heur niet zien
konnen, prezen heur gelokkig omreden ze niet te lieden hoefden zoas zi'jzels.
02 En zi'j bedankten heur, omreden ze gien
wraoke neumen veur et onrecht dat heur eerder andaon was, en vreugen heur zo
goed te wezen om vot te gaon.
03 Jow volk het jow doe een vlammende
staonder van vuur geven as gids op de onbekende weg, een zunne die heur niet
stikken zol op heur roemruchte tocht.
04 Mar die aanderen verdienden et om van et
locht beroofd en in duusternis opsleuten te wodden. Zi'j hadden ommes jow
kiender de vri'jhied ontneumen en heur opsleuten, jow volk, dat et
onvergaankelike locht van de wet over de wereld verspreiden zol.
Dood:
plaoge veur Iegypte, mar Israël wodt redded
05 Jow hebben heur die besleuten hadden om de
kiender van de heiligen van kaant te maeken – ok al wodde ien kiend, dat te
vondeling legd was, redded – veur straf al heur kiender ontneumen. Butendat
hebben jow heurzels in et kolkende waeter verdistreweren laoten.
06 Disse naacht was oonze veuroolden van
teveuren ankondigd, zodat ze moed putten zollen uut de vervulling van de
toezeggings waorop zi'j vertrouwd hadden.
07 Jow volk verwaachtte de redding van de
rechtveerdigen en de ondergang van heur vi'janen.
08 En wat jow bi'j de tegenstaanders bruukten
as straf, hebben jow oons, die deur jow reupen binnen, as genaode toebedield.
09 De vrome knechten van et goeie volk
brochten heur offers in et verburgene. Iensgezind neumen de heiligen et
goddelike gebod in acht dat zi'j patten moeten in mekeers veur- en tegenspoed.
Zo konnen zi'j al van teveuren de loflieden van oonze veuroolden beginnen te
zingen.
10 Daor tegenin klonk bi'j heur vi'janen
gruwelik raozen en verbreidde him de weeklacht om heur betreurde kiender.
11 Knecht en meester ondergongen dezelde
straf, de gewone man trof etzelde leed as de keuning.
12 Ontelbere meensken raekten weg, en heur
doodsoorzaeke was ien en dezelde. D'r weren alderdeegst te min meensken om alle
dooien te begreven, omreden heur kostberste naokommelingen in iene klap
wegvaegd weren.
13 Zi'j hadden de hieltied alliend op heur
toveri'je vertrouwd, mar now ze heur eerstgeborenen verleuren hadden, erkenden
zi'j dat dit volk God zien zeune was.
14 Doe de naacht de helte van zien weg oflegd
hadde en alles in diepe rust verzonken was,
15 sprong jow almachtig woord vanof de troon
in de hemel midden in et vervluukte laand, as een meedogenloze soldaoteheld,
16 mit et scharpe zweerd van jow
ondubbelzinnige kommedaosie. Et stelde him op, de voeten op eerde en de kruun
tegen de hemel, en zi'jde rondomme dood en verdarf.
17 Doe opiens wodden zi'j opschrikt deur
vreselike droomgezichten en overvalen deur onverwachte aangsten.
18 Ze stotten halfdood daele, de iene hier,
de aander daor, in et volle besef van wat heur dood veroorzaekte;
19 de dromen die heur zoe'n aangst anjaegd
hadden, hadden heur dit eupenbaord, zodat ze niet verdistreweren zollen zonder
de oorzaeke van heur ellende te kennen.
20 Mar ok de rechtveerdigen kwammen mit de
dood in anraeking: in de woestijn wodde een grote slaachting onder heur
anricht. MAr de goddelike argernis hul niet lange an,
21 want een onberispelik man had him daolik
opwurpen as heur verdediger, mit et schild van zien dienst: gebed en reukoffer te
verzoening. Hi'j weerston de argernis en maekte een aende an de rampspoed, en
daormit bewees hi'j een knecht van jow te wezen.
22 Niet mit lichamelike kracht overwun hi'j
de lelkens en ok niet mit waopengeweld; hi'j onderwurp de wreker mit een
goddelik woord, deur him op de toezeggings an de veuroolden te beroepen en op
de verbonden die mit heur sleuten weren.
23 Doe de lieken heur ophoopten sleug hi'j de
anval of deur tussen de dooien en de levenden staon te gaon en de deurgang te
versperren.
24 Op zien lange klied ston de hiele wereld,
in vier riegels edelstiender weren de grootse naemen van de veuroolden
graveerd, en jow groothied ston schreven op zien diadeem.
25 Daorveur deinsde de kwaode macht weeromme,
dit alles maekte him bange. De argernis bleef beparkt, et was ofdoende.
Wieshied
19
De
uuttocht: ondergang veur Iegypte, redding veur Israël
01 Mar veur de goddelozen was God zien
argernis tot et aende toe onbaarmhattig. Jow wussen al van teveuren wat zi'j
doen zollen:
02 naodat ze eerst mit heur vertrek instemd
hadden en heur overhaost gaon laoten hadden, zollen ze daor spiet van kriegen
en de aachtervolging inzetten.
03 Wiels zi'j nog in rouw verkeerden en
jammerden an et graf van heur dooien, vatten zi'j een ni'j onzinnig plan op:
degenen die zi'j smeekt hadden om et laand te verlaoten, zollen zi'j
aachtervolgen asof ze op de vlocht weren.
04 Zi'j verdienden et noodlot dat heur tot et
uterste dreef en heur alles wat gebeurd was vergeten dee. Zo zollen zi'j heur
ellende nog vergroten en heur straf kompleet maeken.
05 Wiels jow volk een biesterbaorlike tocht
maeken zol, was heur een bizarre dood toebedield.
06 Geheurzem an jow kommederen wodde de hiele
schepping opni'j vormd, in heur oorspronkelike vorm, zodat jow kiender
ongedeerd blieven zollen.
07 Ze zaggen de wolke die een schaad over de
legerstee legde, ze zaggen dreuge laand te veurschien kommen waor eerder nog
waeter was, een baenemaekte weg deur de Rooie Zee, een grune vlakte in plak van
rimpend, roezebroekerig waeter.
08 Daor trok, bescharmd deur jow haand, et
hiele volk deurhenne, naodat zi'j biesterbaorlike tekens zien hadden.
09 Zi'j weren uutgelaoten as peerden in et
gröslaand en sprongen as laomer, en ze loofden jow, Heer, die heur redded had.
De
netuur veraanderd in 't veurdiel van de rechtveerdigen
10 Zi'j herinnerden heur nog wat ze tiedens
heur verblief in de vremde mitmaekt hadden: hoe de eerde moggen in plak van
aandere dieren votbrocht hadde, en hoe de revier in plak van waeterdieren een
hiele protte kikkers uutbraokt hadde.
11 En laeter, doe ze vurig om lekker eten
smeekten, weren ze getuge van een ni'je schepping van voegels:
12 uut de zee zaggen ze kwattels opstiegen
waormit in heur verlet veurzien wodde.
13 Mar de zundige meensken wodden troffen
deur straffen, die ankondigd weren deur zwaore donderslaegen. Zo kregen zi'j et
verdiende loon veur heur misdaoden, want zi'j hadden een diepe haat tegen
vremden an de dag legd.
14 Aanderen hadden indertied weigerd om
onbekende manluden die bi'j heur kwammen, te ontvangen; mar zi'j maekten
gaasten die heur zovule goeds brocht hadden tot knecht.
15 Starker nog: wiels de eersten die vremden
vi'janig bejegend hebben – zi'j zullen heur straf niet ontlopen –,
16 hebben de laesten de vremden die ze
feestelik onthaeld hadden en as geliekesen behaandeld, doe mit dwangwark
onderdrokt.
17 Daorom wodden zi'j bliend, zoas eerder
degenen die bi'j de rechtveerdige an de deure stonnen en op de taast heur eigen
huus zuken mossen, deurdat ze in een dichte duusternis vongen weren.
18 Zoas bi'j een harp et ritme veraanderen
kan wiels de toon geliek blift, veraanderden de elementen onderling. Dat bliekt
uut een nauwkeurige beschouwing van de gebeurtenissen:
19 laanddieren veraanderden in waeterdieren,
en zwemmende dieren gongen an laand;
20 de kracht van vuur wodde in waeter nog
groter, en et waeter vergat zien blussend vermogen;
21 kwetsbere dieren wodden niet verteerd deur
de vlammen waorin ze rondleupen, en et iesaachtige eten uut de hemel dat
makkelik smulten kon, smultte niet.
22 In alles, Heer, hebben jow jow volk groot
maekt en verheerd. Jow bin et niet vergeten en hebben et de hieltied en
rondomme hulpen.