Wijsheid van Jezus Sirach
Et
boek Wieshied van Jezus Sirach is nuumd naor de schriever d'r van, Jezus, de
zeune van Sirach, de zeune van Eleazar. Meerstal wodt hi'j kot anduded as
Sirach. Over him is weinig bekend. Hi'j geft in et boek hier en daor dan wel
wat infermaosie over himzels, mar et is de vraoge hoe letterlik die neumen
wodden moet. Zo ropt Sirach an et aende de meensken op om in zien schoele
wieshied te kriegen. Hieruut leiden goenend of dat hi'j daegeliks les gaf an
een koppel leerlingen. Aanderen zien et veural as een anvietering om de wieshied
in et boek goed in je op te nemen. Oorspronkelik is et boek in et Hebreeuws
schreven, mar de tekst is alliend in de Griekse vertaeling van Sirach zien
kleinzeune in zien gehiel overleverd. Et is vermoedelik schreven tussen ca 200
en 175 v.Chr., wiels de vertaeling maekt is tussen ca 125 en 100. De Griekse
tekst van Sirach is beweerd bleven in twie versies, een kotte en een lange.
Oolde fragmenten van de Hebreeuwse tekst hebben bevestigd dat de kotte Griekse
versie de meerst oorspronkelike is. In disse uutgaove is de lange Griekse tekst
vertaeld. Deur de toevoegings kriegen bepaolde elementen meer naodrok of
alderdeegst een aandere betekenisse as ze in de oorspronkelike versie hadden.
Zo lat de tekst in zien oorspronkelike vorm de lezer weinig illusies mit betrekking
tot een leven nao de dood (zie bi'jglieks 14:11-19), wiels in de toevoegings
praot wodt van onstarfelikhied veur de vrome wieze (19:18-19). Argens aanders
veraandert de tekst van toon, bi'jglieks in 16:9-10, waor de onbaarmhattige
toon van Sirach mit hulpe van een peer
toevoegings verzaacht wodt.
Et
boek Wieshied van Jezus Sirach heurt tot de Joodse wieshiedsliteretuur, krek as
et boek Wieshied en et boek Prediker. Dit genre berduurt veerder op de tredisie
van bi'jglieks Spreuken en Job. Binnen et boek vienen we verschillende
tekstsoorten, waoronder aforismen, zaligsprekings, lofzangen en gebeden. De
schriever wil zien laoten hoe wereldse zaeken deur meensken die de wieshied
goed in heur opnemen, beoordield wodden moeten, en hoe zi'j heur in et daegeliks
leven dienen te gedregen. De waore wieshied komt neffens Sirach van God. God
zien wieshied bliekt onder meer uut de biesterbaorlike wieze waorop hi'j de
wereld maekt en ordend het. Neffens Sirach regeert hi'j de wereld vanuut
diezelde wieshied. De hoogste wieshied die een meenske naostreven kan is dan ok
ontzag te hebben veur God. Krek as een protte Griekse filesofen, zegt Sirach
dat God an alle meensken wieshied geven kan. Mar neffens him is de wieshied
bi'j uutstek te vienen bi'j et Joodse volk, omreden de Joden, aanders as
aandere volken, drekt toegang hebben tot de goddelike wieshied in de vorm van
de wet van Mozes.
Et
boek Sirach is een verzaemeling van min of meer losse spreuken en passages,
waorin gien dudelike retorische struktuur anbrocht liekt te wezen. Et begint
mit een proloog van de haand van de kleinzeune van Sirach. In kepittel
1:1-42:14 volgen dan alderhaande spreuken. In 42:15-43:33 vienen we een lofzang
op God zien wieshied in de schepping, in 44:1-50:24 een lofzang op God zien wieshied
in de geschiedenis. Nao een stokmennig slotopmarkings in 50:25-29 volgen in
kepittel 51 nog een gebed en een anvietering an de lezers.
Sirach 1
Wieshied
van Jezus Sirach Wieshied van Jezus Sirach – Et boek Wieshied van Jezus Sirach
is in wezen hielendal beweerd bleven in de vorm van een Griekse vertaeling uut
et Hebreeuws. Ok bin fragmenten van de Hebreeuwse tekst vunnen. De vertaeling
volgt de Griekse tekst, behalven as de betekenisse d'r van schienber ondudelik
is en disse ondudelikhied as vertaelfout vanuut et Hebreeuws verklaord wodden
kan. In disse gevallen is de vertaeling veurzien van een noot. Van de Griekse
tekst bin een kotte en een lange versie bekend. Hier is de lange tekst
vertaeld; de toevoegings ten opzichte van de kotte tekst bin in de vertaeling
markeerd. In de gevallen dat de vertaeling ofwiekt van de bruukte
bronteksteditie wodt de tekst van de editie as "brontekst" in een
noot vermelded.
Woord veurof
Deur
de Wet, de Profeten en de aandere, laetere geschriften is oons een protte
weerdevols geven; vanwegens disse boeken moet et volk Israël prezen wodden om
zien lesgeven en wieshied. Degenen die ze lezen moe'n niet alliend zels inzicht
kriegen, mar as liefhebbers van studie ok aanderen te dienste staon, liekegoed
in woord as geschrift. Daoromme vuulde mien pake Jezus, die de Wet, de Profeten
en de aandere geschriften van oonze veuroolden diepgaond bestudeerd hadde en
daorin een grondig inzicht verwurven hadde, de drang om ok zels wat te
schrieven dat lering en wieshied bevatte. Hi'j stelde him ten doel dat
liefhebbers van studie, ienkeer vertrouwd mit zien geschrift, nog meer neffens
de wet leven zollen.
Jim
wodden dan ok uutneudigd om dit geschrift mit welwillende andacht te lezen en
d'r begrip veur te hebben as d'r dielen binnen waorvan bliekt dat wi'j ze niet
goed weergeven hebben, ondaanks de toewijding waormit wi'j de vertaeling maekt
hebben. Want aj' uut et Hebreeuws vertaelen, kan de betekenisse van et
origineel niet hielendal recht daon wodden. D'r is een niet gering verschil
tussen de vertaeling en et oorspronkelike wark, niet alliend bi'j dit wark, mar
ok bi'j de Wet zels, de Profeten en de aandere geschriften.
Doe
ik mi'j in et achtendattigste regeringsjaor van keuning Euergetes in Iegypte
vestigde, kwam ik daor in anraeking mit veurbeelden van hoge geestelike
ontwikkeling. Ik vun et meer as neudig dat ik daoran ok wat bi'jdregen zol deur
dit boek kiebig en toewi’jded te vertaelen. Lange tied he'k dag en naacht warkt
en al mien kennis bruukt om et of te maeken en uut te geven, ok veur
liefhebbers van studie in aandere lanen die d'r klaor veur binnen om heur in
heur zedelik haandelen te richten op de wet.
Wieshied komt van de Heer
01 Alle wieshied komt van de Heer
en
is bi'j him tot in iewighied.
02 De zaandkorrels an de zee, de druppen van de regen
en
de daegen van de iewighied, wie kan ze tellen?
03 De hoogte van de hemel, de brette van de eerde,
de
oervloed en de wieshied, wie kan ze meten?
04 De wieshied is veur alles maekt,
inzicht
en begrip bestonnen al veur de tied begon.
05 De bron van de wieshied is et woord van God in de
hoogste hemel,
heur
wegen bin de iewige geboden.
06 De wottel van de wieshied, veur wie wodde hi'j
blootlegd,
heur
diepe deurdochte daoden, wie kent ze?
07 De kennis van de wieshied, an wie wodde ze
eupenbaor maekt,
de
rieke onderviening die ze geft, wie het die verwurven?
08 Alliend iene is mar wies en ontzagwekkend:
hi'j
die zit op zien troon.
09 De Heer zels het de wieshied maekt,
hi'j
het heur zien en uutpast,
heur
over hiel zien schepping uutstot.
10 Al wat leeft het hi'j in heur patten laoten,
en
hi'j geft heur an wie him liefhet.
De
liefde veur God is eerbiedensweerdige wieshied
veur
heur an wie hi'j him kenber maekt;
hi'j
geft wieshied an wie ontzag veur him het.
Wieshied
is ontzag veur de Heer
11 Ontzag veur de Heer brengt ere en roem,
bliedschop
en een feestelike kraanze.
12 Ontzag veur de Heer frist et hatte op,
geft
bliedschop, bliedschop en een lang leven.
Ontzag
veur de Heer is een gaove van de Heer,
et
baenemaekt de weg naor de liefde.
13 Wie ontzag het veur de Heer aendigt goed,
op
de dag van zien dood wodt hi'j zegend.
14 Et begin van de wieshied is ontzag veur de Heer,
wie
op him vertrouwt, kreeg heur al toeschikt in de moekeschoot.
15 Zi'j het bi'j de meensken een iewig follement legd,
ze
wodt ok an heur naogeslaacht toevertrouwd.
16 Et klaorkommen mit de wieshied is ontzag veur de
Heer,
ze
maekt de meensken mit heur vruchten zae.
17 Heur hiele huus zet zi'j vol mit heur kostberheden,
heur
schuren mit wat zi'j as vrucht brengt.
18 De kraanze van de wieshied is ontzag veur de Heer,
vrede
en gezondhied bluuien deur heur op.
Ontzag
veur de Heer en wieshied
bin
beidend een kedo van God dat vrede brengt.
Wie
him liefhet zicht zien roem vermeerderen;
19 hi'j het heur zien en uutpast.
Kennis
en inzicht lat ze daelekommen as regen,
van
wie dat hebben verhoogt ze de roem.
20 De wottel van de wieshied is ontzag veur de Heer,
heur
takken een lang leven.
21 Ontzag veur de Heer dot zunden teniet,
waor
de wieshied woont, wodt alle lelkens ofkeerd.
22 Wie ten onrechte in raozerni'je uutbast,
kan
niet rechtveerdigd wodden;
zien
tomeloze raozerni'je brengt him an 't valen.
23 Wie geduldig is hoolt him in zolange et neudig is,
tot
bliedschop veur him opbluuit.
24 Hi'j hoolt zien woorden veur him zolange et neudig
is,
en
pattie zullen van zien inzicht praoten.
25 De schatkaemers van de wieshied bevatten
diepzinnige spreuken,
mar
eerbied veur God is de zundig persoon een gruwel.
26 Gunter ie naor wieshied, leef dan de geboden nao,
en
de Heer zal je heur geven.
27 Ontzag veur de Heer bestaot uut wieshied en
vorming,
trouw
en zaachtmoedighied bin him welgevallig.
28 Hebbe altied ontzag veur de Heer,
kom
him niet dubbelhattig integen.
29 Voer gien spul op tegenover de meensken
en
pas op je woorden.
30 Zet jezels niet op een voetstok,
ie
zollen valen kunnen en jezels te schaande maeken.
Dan
onthult de Heer je stiekem gedoe
en
vernedert je te midden van de gemienschop,
omreden
ie him niet vol ontzag integen kommen binnen
en
je hatte vol bedrog is.
Sirach 2
Staandvaastig
in beproevings
01 Mien kiend, aj' de Heer dienen willen,
bereide
je dan veur op beproevings.
02 Hool et rechte spoor, wees staandvaastig
en
wodde niet ongeduldig in tieden van tegenspoed.
03 Hool je stevig an him vaaste en laot him niet los,
dan
woj' an je levensaende beloond.
04 Anvere alles wat je overkomt
en
wees ok geduldig aj' vernederd wodden.
05 Want goold wodt in et vuur naokeken,
in
de ovend van vernedering test God de meenske die hi'j anveerdt.
Aj'
ziek binnen of aarmoede lieden, vertrouw dan op him.
06 Geleuf in him, dan zal hi'j je helpen,
bewaandel
rechte wegen en vestig op him je hope.
07 Ie die ontzag veur de Heer hebben,
zie
uut naor zien ontfarming en wiek niet van of,
dan
vaal ie niet.
08 Ie die ontzag hebben veur de Heer,
vertrouw
op him,
dan
vaalt je loon je niet uut hanen.
09 Ie die ontzag hebben veur de Heer,
hoop
op et goeie, op ontfarming en iewige bliedschop,
want
iewige bliedschop is et loon dat hi'j je geft.
10 Kiek naor de generaosies van eertieds:
Was
d'r ok mar iene die op de Heer vertrouwde en teleursteld wodde?
Was
d'r ok mar iene die volhadde in ontzag veur him en niet heurd wodde?
Was
d'r ok mar iene die him anreup en onopmarkt bleef?
11 De Heer het ommes medelieden en ontfarmt him,
vergeft
zunden en reddet in tieden van verdrokking.
12 Wee de laffe hatten en de sloppe hanen,
de
zundig persoon die twie paeden bewaandelt.
13 Wee et onzekere hatte,
want
et het gien vertrouwen;
daorom
wodt et niet bescharmd.
14 Wee jim die niet langer volhadden,
wat
zul ie doen as God je opzuukt?
15 Wie ontzag het veur de Heer
verzet
him niet tegen zien woorden,
wie
him liefhet volgt zien wegen.
16 Wie ontzag het veur de Heer
wil
him welgevallig wezen.
Wie
him liefhet leeft hielendal vanuut de wet.
17 Wie ontzag het veur de Heer
hoolt
zien hatte bereided en vernedert him veur him.
18 "We valen liever in hanen van de Heer
as
in hanen van meensken,
want
zien ontfarming is zo groot as zien majesteit."
Sirach 3
Eerbied veur
de oolden
01 Kiender, luuster naor wat je heit zegt en haandel
daor naor,
dan
zuj' redded wodden.
02 Want de Heer het de heit anzien bi'j zien kiender
geven
en
de zeunen an et oordiel van heur moeke verplicht.
03 Wie zien heit ere bewiest maekt zien zunden goed.
04 Wie zien moeke hoge het, is as iene die schatten
gaddert.
05 Wie zien heit ere bewiest vint bliedschop in zien
kiender
en
as hi'j biddet, wodt hi'j verheurd.
06 Wie zien heit hoge het, zal lange leven,
wie
luustert naor de Heer geft zien moeke rust.
07 Wie ontzag het veur de Heer eert zien heit
en
dient zien oolden zoas hi'j een meester dient.
08 Bewies je heit ere mit waj' zeggen en doen,
dan
kriej' zien zegen.
09 Want de zegen van de heit steunt de huzen van zien
kiender,
mar
de vluuk van de moeke slat de follementen stokkend.
10 Perbere gien ere te behaelen deur op je heit daele te
kieken,
op
je heit daelekieken brengt je gien roem.
11 De ere van een meenske komt vot uut de achtinge die
zien heit krigt,
een
moeke waor op daelekeken wodt, is een schaandvlekke veur heur kiender.
12 Kiender, wees je heit op zien oolde dag tot steun
en
doe him gien verdriet zolange hi'j leeft.
13 As zien verstaand bi'j him weggaot, hebbe dan
begrip veur him.
Ie
die nog al je kracht hebben meugen niet op him daelekieken.
14 Aj' je over je heit ontfarmen, wodt dat niet vergeten;
zo
bouw ie weer op wat je zunden ofbreuken hebben.
15 As et je slecht gaot wodt d'r an je docht.
Zoas
ies smult veur de zunne, zo ranen je zunden.
16 Wie zien heit in de steek lat, is as een
godslasterer.
Wie
zien moeke bitter stemt, wodt deur de Heer vervluukt.
Bescheidenhied
17 Mien kiend, wees zaachtaordig in waj' doen,
dan
bi'j' geliefder as iene die kedo's geft.
18 Hoe belangrieker aj' binnen, des te bescheidener
moej' wezen,
dan
vien ie genaode bi'j de Heer.
19 D'r bin een protte hoge omkes en beroemde meensken,
mar
an liedzeme meensken geft hi'j zien geheimen bloot.
20 Groot is de kracht van de Heer,
een
bescheiden meenske priest him.
21 Onderzuuk gien dingen die te muuilik veur je
binnen,
perbere
niet te begriepen wat je verstaand te boven gaot.
22 Richt je op etgene je opdreugen is,
waoromme
zoj' mit verburgen dingen doende wezen?
23 Vergriem je krachten niet an zaeken die je niet
angaon,
d'r
is je al meer toond as een meenske begriepen kan.
24 Ommes, pattie bin deur heur eigen idenen misleided,
lege
vermoedens hebben heur daenkkracht ontwricht.
25 Aj' gien ogen hebben, ken ie gien locht,
aj'
gien inzicht hebben, doe dan niet krek asof.
26 Een verstokt hatte vergaot et bi'j slot van zaeke
slecht,
wie
van geveer hoolt, moet dat mit de dood bekopen.
27 Een verstokt hatte krigt een protte muuite en piene
te verneren,
een
zundig persoon staepelt zunde op zunde.
28 Een eigenwies meenske wodt niet van zien ellende
genezen,
in
him is de wottel van et kwaod plaant.
29 Een verstaandig meenske overdenkt de wieshied van
spreuken,
een
wieze wil ien en al oor wezen.
Gedoente mit
meensken in nood
30 Waeter blust een laaiend vuur, medelieden nemt je
zunden weg.
31 Wie goeie daoden weerommebetaelt daenkt an de
toekomst,
as
hi'j driegt te valen wodt hi'j overaende hullen.
Sirach 4
01 Mien kiend, ontneem een aarme niet
wat
hi'j neudig het om te leven,
kiek
niet weg van vraogende ogen.
02 Doe een meenske die honger lidt gien piene,
maek
iene in nood niet verbitterd.
03 Maek een verbitterd hatte niet raodeloos,
onthool
een bedeler je aolmoes niet.
04 Wies een bedeler in nood niet of,
keer
een aarme de rogge niet toe.
05 Dri'j je ogen niet weg van iene die bedelt,
geef
een meenske gien anleiding om je te vervluken.
06 Want as hi'j je uut verbittering vervluukt,
luustert
hi'j die him maekt het naor zien bede.
07 Maek jezels geliefd in de gemienschop,
buug
et heufd veur hoge omkes.
08 Lien een aarme je oor,
geef
him vrundelik en zaachtaorig bescheid.
09 Bevri'jde wie onrecht daon wodde van zien belaoger,
en
wees niet lafhattig in je vonnis.
10 Wees veur wezen as een heit,
veur
heur moeke as een man.
Dan
zuj' as een zeune van de Allerhoogste wezen,
hi'j
zal van je holen, meer as je moeke.
Wieshied
brengt zegen
11 De wieshied verhoogt de ere van heur kiender
en
is wie heur zuukt, tot steun.
12 Wie heur liefhet het et leven lief,
wie
heur in alle vroegte zuukt raekt vol van bliedschop.
13 Wie heur het kriegt ere,
waor
zi'j komt geft de Heer zien zegen.
14 Wie heur dient dient de Heilige,
wie
heur liefhet wodt deur de Heer bemind.
15 Wie naor heur luustert zal rechtspreken over de
volken,
wie
acht op heur slat vuult him veilig in zien huus.
16 Wie op heur vertrouwt zal heur kriegen,
en
zien naogeslaacht zal heur hebben.
17 In et begin brengt zi'j him op een kronkelige weg,
ze
wekt aangst en ontzetting in him op.
Ze
pienigt him mit heur lesgeven,
tot
ze fedusie in him stelt;
ze
perbeert him uut mit heur veurschriften.
18 Mar dan brengt zi'j him op de rechte weg,
ze
zal him bliedschop geven en verburgen dingen onthullen.
19 As hi'j ofdwaelt lat zi'j him aachter,
zodat
hi'j te valen komt.
Schaemte
20 Waacht je tied of, hude je veur et kwaod
en
zorge d'r veur daj' je niet hoeven te schaemen.
21 D'r is schaemte die tot zunde leidet
en
d'r is schaemte die roem en genaode brengt.
22 Wees niet perti'jdig, want ie doen jezels schae an,
ontzie
iene niet te bot, want ie kommen te valen.
23 Praot as et neudig is,
verschoel
je wieshied niet omwille van je goeie naeme.
24 Wieshied lat him ommes kennen deur et woord,
wat
ie leerd hebben bliekt uut waj' zeggen.
25 Zegge niks dat niet waor is,
schaem
je veur je gebrek an opvoeding.
26 Schaem je niet om je zunden te bekennen,
hool
de stroom van een revier niet tegen.
27 Laot je niet an de kaante zetten deur een dwaeze,
kiek
een machtig man niet naor de ogen.
28 Vecht tot de dood veur de waorhied,
dan
zal God, de Heer, veur jow gevechten voeren.
29 Wees niet te zelsverzekerd aj' praoten,
niet
achteloos en lui in je wark.
30 Gedreeg je in je huus niet as een leeuw,
wees
gien blafferd tegenover je knechten.
31 Stik je haand niet uut om te nemen,
hool
him niet dichte aj' geven moeten.
Sirach 5
Sjeu
01 Verlaot je niet op je bezit, zegge niet:
"Ik
bin van gieniene ofhaankelik."
02 Gao niet de weg van je eigen begeerte,
geef
niet toe an je eigen verlangsten.
03 Zegge niet: "Wie kan mi'j kommederen?"
want
de Heer straft je grif.
04 Zegge niet: "Ik hebbe zundigd, mar is mi'j wat
overkommen?"
De
Heer nemt alle tied.
05 Daenk niet dat je toch wel vergeven wodt,
wees
niet zo zorgeloos daj' zunde op zunde staepelen.
06 Zegge niet: "Zien medelieden is groot,
hi'j
zal mi'j al mien zunden vergeven."
Weet
goed: hi'j kent liekegoed ontfarming as lelkens,
en
zundige meensken treft hi'j mit zien argernis.
07 Waacht d'r niet mit om weeromme te dri'jen naor de
Heer,
stel
et niet dag nao dag uut.
De
argernis van de Heer bast opiens los,
as
hi'j je straft woj' hielendal verdistreweerd.
08 Verlaot je niet op onrechtmaotig kregen bezit,
et
helpt je niks in tieden van tegenspoed.
Praoten mit
dubbele tonge
09 Wanne et koren niet bi'j iedere wiend, slao niet
ieder ziedpad in,
dat
dot een zundig persoon, die praot mit dubbele tonge.
10 Wees staandvaastig in je daenken,
verdri’je
je woorden niet.
11 Wees drekt bereid tot luusteren,
mar
neem de tied veur je bescheid.
12 Geef een aander alliend bescheid
aj'
wat verstaandigs te zeggen hebben;
hej'
dat niet, hool je dan stille.
13 Praoten kan liekegoed tot ere as schaande leiden,
een
meenske komt deur zien tonge te valen.
14 Krieg gien naeme as kletskouse,
leg
veur jezels gien hinderlaoge mit je tonge.
Een
gemienerd wodt ommes te schaande maekt,
wie
mit dubbele tonge praot treft een hiel zwaor oordiel.
15 Begao gien misstap uut onwetendhied, gien grote en
gien kleine.
Sirach 6
01 Veraander niet van een vrund in een vi'jaand.
Een
minne naeme brengt schaande en belediging;
dat
overkomt een zundig persoon die mit dubbele tonge praot.
Onbeheerste
hatstocht
02 Laot je niet beheersen deur je hatstocht,
die
zol as een bolle je kracht ofweiden;
03 hi'j zol je eer wegvreten, je vruchten oftrekken
en
je aachterlaoten as een druge boom.
04 Wie deur kwaode hatstocht beheerst wodt, wodt d'r
deur verdistreweerd,
en
zien vi'janen bespotten him.
Vrundschop
05 Hattelike woorden maeken een protte vrunden,
wie
goeie dingen zegt krigt een hoffelik bescheid.
06 Laot pattie vrundschoppelik mit je ommegaon,
mar
laot alliend iene op de duzend je raodgever wezen.
07 Aj' iene as vrund maeken willen,
stel
him dan eerst op de proef, vertrouw him niet te vlogge.
08 Pattie vrunden bin inkeld je vrund in goeie tieden,
in
minne tieden ziej' ze niet.
09 D'r bin vrunden die opiens je vi'jaand wodden
en
jim ruzie tot je schaande wieder vertellen.
10 D'r bin vrunden die mit je an taofel zitten,
mar
in minne tieden ziej' ze niet.
11 As et je goed gaot lopen ze aachter je an
en
gaon ze gemoedelik mit je knechten omme;
12 mar as et je slecht gaot,
keren
zi'j heur tegen je en laoten ze je in de steek.
13 Gao je vi'janen uut de weg en hude je vrunden.
14 Een trouwe vrund is een veilig verschoel,
wie
iene vunnen het, het een schat vunnen.
15 Een trouwe vrund is onbetaelber,
tegen
zien weerde weegt niks op.
16 Een trouwe vrund is een stark medicien,
wie
ontzag het veur de Heer vint zoe'n vrund.
17 Wie ontzag veur de Heer het zuukt de juuste vrunden
uut;
zoas
hi'jzels is, zo bin zien vrunden.
Wieshied is
rust en bliedschop
18 Mien kiend, laot je van jongs of an lesgeven,
dan
vien ie nog wieshied aj' grieze haoren hebben.
19 Kom heur integen as iene die ploegt en zi'jt,
waacht
op heur goeie vruchten.
Heur
kriegen kost je wel wat muuite,
mar
al vlogge zuj' van heur vruchten eten.
20 Hoe hadde is de wieshied veur wie niks leerd het,
een
dwaes hoolt et niet bi'j heur uut.
21 Zi'j drokt op him as een stien die zien kracht
uutperbeert,
hi'j
zal niet wiefelen die van him of te gooien.
22 De wieshied is wat heur naeme inhoolt,
heur
betekenisse is niet veur alleman te deurzien.
23 Luuster, mien kiend, anvere mien inzicht,
wies
mien raod niet of.
24 Doe de boeien van de wieshied om je bienen,
legge
heur jok op je nekke.
25 Zet je schoolders onder heur en til heur op,
laot
je niet hinderen deur heur boeien.
26 Kom heur integen mit hatte en ziel,
volge
mit al je kracht heur wegen.
27 Zuuk heur, spoor heur op, dan leer ie heur kennen.
Hej'
heur in je bezit, laot heur dan niet gaon.
28 Bi'j slot van zaeke zuj' rust bi'j heur vienen
en
zal ze jow tot bliedschop wodden.
29 Heur boeien bieden je een machtige bescharming,
heur
jok wodt een sierlik klied.
30 Want heur jok is een goolden tooi,
heur
boeien bin een purperen weefsel.
31 As een sierlik klied struup ie heur an,
as
een vreugdekraanze zet ie heur op je heufd.
32 Mien kiend, aj' willen zuj' les kriegen,
aj'
je inspannen zuj' verstaandig wodden.
33 Aj' van luusteren holen zuj' inzicht kriegen,
aj'
je oren bruken zuj' wies wodden.
34 Begeef je onder oolde meensken,
hang
an de lippen van de wiezen onder heur.
35 Luuster mit genoegen naor ieder verhael over God
en
laot gien wieze spreuke je ontgaon.
36 Aj' een verstaandig meenske kennen leren, zuuk him
dan in alle vroegte op
en
laot je voeten de drumpel van zien deure verslieten.
37 Kiek mit andacht naor de veurschriften van de Heer
en
daenk bi'j alles waj' doen an zien geboden.
Hi'j
zal je starken en je de wieshied geven waoj' naor verlangen.
Sirach 7
Onrecht
01 Doe gien kwaod,
dan
treft et kwaod je niet.
02 Gao onrecht uut de weg,
dan
keert et him van je of.
03 Zi'je niet in de voren van de onrechtveerdighied,
dan
oogst ie heur niet zeuvenvooldig.
Macht
04 Vraog de Heer niet om macht,
en
de keuning niet om een ereplak.
05 Veins gien rechtveerdighied tegenover de Heer
en
gien wieshied tegenover de keuning.
06 Perbere gien rechter te wodden:
et
zol je overkommen kunnen
daj'
niet in staot binnen om onrecht op te heffen,
of
daj' een machthebber vrezen
en
je onkreukberhied schenden.
07 Maek je niet schuldig tegenover et volk in de stad,
verneder
jezels niet tegenover de meensken.
Waorschouwings
08 Begao niet twiekeer dezelde zunde,
veur
de eerste woj' al straft.
09 Daenk niet: De allerhoogste God zicht mien protte
giften,
a'k
him een offer breng nemt hi'j et an.
10 Wees niet te veurzichtig in je gebed,
vergeet
niet aolmoezen te geven.
11 Lach niet om een meenske die verbitterd is,
want
hi'j die vernedert kan ok verheffen.
12 Stri'j gien leugens rond over je breur
en
ok niet over je vrund.
13 Vertel niet leugen nao leugen,
de
hieltied flouwen lopt min of.
14 Voer in gezelschop van oolde meensken niet et
hoogste woord,
en
verval aj' bidden niet in herhaeling.
15 Hebbe niet et mier an zwaor wark, of an warken op
et laand;
et
is deur de Allerhoogste insteld.
16 Veurkom daj' tot de zundige meensken rekend wodden,
bedaenk
dat de argernis niet op him waachten lat.
17 Wees hiel nederig,
want
vuur en pieren waachten de goddeloze.
Gedoente mit
je naosten en de priester
18 Wissele een vrund niet in veur geld,
je
eigen breur niet veur et goold van Ofir.
19 Laot een wieze, goeie vrouw niet los,
want
heur graosie is meer weerd as goold.
20 Doe een knecht die eerlik warkt gien kwaod,
een
dagloner die him honderd percent inzet ok niet.
21 Van een verstaandige knecht moej' holen,
weiger
him de vri'jhied niet.
22 Hej' vee? Zorge d'r veur;
as
et je tot nut is, hool et dan bi'j je.
23 Hej' kiender? Breng heur groot,
buug
heur nekke al in heur jongste jaoren.
24 Hej' dochters? Waek over heur lichem,
geef
niet te vule an heur toe.
25 Huwelik een dochter uut,
dan
hej' een grote opdracht volbrocht;
geef
heur an een verstaandig man.
26 Hej' een vrouw naor je hatte?
Verstoot
heur dan niet.
Hej'
et mier an je vrouw?
Neem
heur dan niet in vertrouwen.
27 Eerbiedig je heit mit hiel je hatte,
vergeet
de baorenswenen van je moeke niet;
28 bedaenk daj' uut heur geboren binnen.
Wat
kuj' heur weerommegeven veur dat kedo?
29 Hebbe mit hiel je hatte ontzag veur de Heer,
hebbe
respekt veur zien priesters.
30 Hebbe je maeker lief mit al je kracht,
laot
zien knechten niet in de steek.
31 Hebbe ontzag veur de Heer en ere de priester,
geef
him zien pat, zoas je opdreugen is:
de
vruchten van de ni'je oogst, et verbeteringsoffer, de aachterboolten,
et
heiligingsoffer en de heffing van de heilige giften.
32 Stik je haand uut naor de aarme,
dan
woj' hielendal zegend.
33 Wees vri'jgevig veur iederiene die leeft,
ontzeg
ok een dooie je giften niet.
34 Gao, wie verdriet het niet uut de weg,
klaeg
mit heur die klaegen.
35 Waacht niet om een zieke te bezuken,
dan
maek ie je geliefd.
36 Daenk bi'j alles waj' doen an et aende,
dan
zuj' je leven lange niet zundigen.
Sirach 8
Gedoente mit
aanderen
01 Gao gien woordestried an mit een machthebber,
aanders
vaal ie in zien hanen.
02 Maek gien ruzie mit een riek man,
aanders
lat hi'j je zien overwicht vulen.
Want
goold het pattie ommebrocht
en
et hatte van keunings misleided.
03 Gao gien woordestried an mit een lasterer,
staepel
gien hoolt op zien vuur.
04 Maek je niet vrolik over iene zonder vorming,
aanders
wodden je veuroolden beschimpt.
05 Bespot niet wie him ofkeert van de zunde,
bedaenk
dawwe allemaole schuld dregen.
06 Beschimp gien oolde meensken,
goenend
van oons wodden ok oold.
07 Maek je niet vrolik over een dooie,
bedaenk
dawwe allemaole wegraeken zullen.
08 Gao et betoog van de wiezen niet uut de weg,
blief
heur spreuken overdaenken,
want
zi'j zullen je vormen
en
je leren om hoge omkes te dienen.
09 Laot et betoog van oolde meensken je niet ontgaon,
ok
zi'j hebben van heur oolden leerd;
zi'j
zullen je begrip bi'jbrengen
en
je leren om bescheid te geven as et neudig is.
10 Laot de kolen van een zundig persoon niet gloeien,
brane
je niet an zien vlammen.
11 Laot je niet uutdaegen deur een snoever,
aanders
vangt hi'j je mit je eigen woorden.
12 Lien niet an iene die starker is as ieje,
doej'
et toch, beschouwe je geld dan as verleuren.
13 Stao niet borg boven je vermogen,
doej'
et toch, gao d'r dan mar vanuut daj' betaelen.
14 Voer gien rechtszaeke tegen een rechter,
zien
anzien bepaolt et vonnis over him.
15 Gao niet vot mit een waoghals,
hi'j
zol je in et ongelok stotten kunnen.
Hi'j
dot ommes zien eigen zin,
deur
zien bliendhied gaoj' mit him naor de barrebiesies.
16 Maek gien ruzie mit een driftkop,
trekke
niet mit him deur de woestijn.
Bloedvergieten
is veur him een kleinigheid,
as
gieniene je te hulpe komt slat hi'j je dood.
17 Overleg niet mit een dwaeze,
hi'j
kan niks veur him holen.
18 Doe in et bi'jwezen van een vremde
niks
dat geheim blieven moet,
ie
weten niet wat d'r van komt.
19 Eupen je hatte niet veur ieder meenske,
perbere
niet ieder om zien geunst te kriegen.
Sirach 9
Gedoente mit
vrouwluden
01 Wees niet jeloers op de vrouw van je hatte,
leer
heur gien minne dingen, want dat treft jezels.
02 Geef je hatte niet zó an een vrouw
dat
zi'j de baos over je wodt.
03 Hool je niet op mit een waegenloopse,
aanders
raek ie in heur netten vertiest.
04 Blief niet te lange bi'j een zangeresse,
aanders
bezwiek ie veur heur verleidings.
05 Laot je oge niet op een maegien valen,
aanders
moej' daor duur veur betaelen.
06 Lever jezels niet uut an een waegenloops jonk,
aanders
kost et je je arfenis.
07 Kieke niet rond in de straoten van de stad,
dwael
niet deur stille buurten.
08 Keer je blik of van een mooie vrouw,
kiek
niet naor schoonhied die een aander toeheurt.
De
schoonhied van een vrouw dot pattie dwaelen
en
ontvlamt et vuur van de liefde.
09 Gao gienertied naost een trouwde vrouw zitten,
feest
en drink niet saemen mit heur.
Dan
vuul ie je niet tot heur antrokken
en
gaoj' niet deur hatstocht naor de barrebiesies.
Aandere
omgangsregels
10 Laot een oolde vrund niet in de steek,
want
een ni'je kan niet an him tippen.
Een
ni'je vrund is as jonge wien,
eerst
as hi'j riep is smaekt hi'j goed.
11 Beniede et anzien van een zundig persoon niet,
want
ie weten niet hoe et mit him oflopt.
12 Verheuge je niet in de veurspoed van goddelozen,
bedaenke:
tot in et doderiek toe wodden zi'j niet vri'jspreuken.
13 Gao een moorddaodig man uut de weg,
dan
hej' alderdeegst gien weet van aangst veur de dood.
Aj'
in zien naobi'jhied binnen, pas dan op je tellen,
aanders
berooft hi'j je van et leven.
Beseffe
daj' midden in valstrikken lopen,
daj'
je op vestingmuren van een stad bewegen.
14 Kiek goed uut mit wie aj' ommegaon,
overleg
alliend mit wiezen.
15 Praot mit verstaandige meensken,
hool
je bi'j ieder gesprek an de wet van de Allerhoogste.
16 Maek rechtveerdigen tot je taofelgenoot,
zuuk
je roem in ontzag veur de Heer.
17 De meensken priezen een warkstok om de haand van de
maeker,
de
leider van een volk gelt om zien woorden as wies.
18 Iene die vule praot is de schrik van de stad,
alleman
het een hekel an een zwetser.
Sirach 10
Gezagsdregers
01 Een wieze leider voedt zien volk op,
een
verstaandig man voert een deurdocht beleid.
02 Zoas de leider van een volk is, zo bin ok zien
raodsheren,
zoas
de bestuurder van een stad is, zo bin ok heur inwoners.
03 Een slecht opleide keuning richt zien volk te
gronde,
verstaandige
bestuurders maeken een stad leefber.
04 De macht over de eerde is in de haand van de Heer,
wie
geschikt is stelt hi'j op et juuste mement over heur an.
05 De veurspoed van een meenske is in de haand van de
Heer,
hi'j
verlient de wetgevers gezag.
Grootsighied
06 Hoe groot et onrecht ok dat je daon is,
koester
gien wrok tegen de aander,
neem
niet et recht in eigen haand.
07 Grootsighied wodt bi'j de Heer en de meensken mit
de nekke ankeken,
veur
beiden is onrecht een waanklaank.
08 Deur onrecht, gewelddaodighied en begeerlikhied
veroveren
de volken mekeers heerschoppi'je.
Gieniene
is wettelozer as een geldwolf,
die
bödt alderdeegst zien eigen geest te koop an.
09 Stof en aske is de meenske. Waoromme is hi'j
eigenwies?
Al
bi'j zien leven wodt zien lichem antaast.
10 Een slepende ziekte spot mit de dokter;
vandaege
keuning, morgen dood.
11 As de meenske wegraekt
wodden
maoden, ongedierte en pieren zien pat.
12 Grootsighied begint as de meenske de Heer verlat,
zien
hatte him verwiedert van him deur wie hi'j maekt is.
13 Grootsighied begint mit zunde,
wie
him daorin verlöst lopt over van gruwelikheden.
Dan
maekt de Heer zien ellende butensporig groot,
richt
hi'j him hielendal te gronde.
14 Tronen van heersers het de Heer ommegooid,
liedzem
volk het hi'j ansteld in heur plak.
15 Volken het de Heer ontwotteld,
nederigen
het hi'j in heur laand plaant.
16 De woonplakken van volken het de Heer
verdistreweerd,
hi'j
het ze mit de grond geliek maekt.
17 Hi'j het ze van et meensdom wegrokt en ze verwoest,
de
heugenschop d'r an van de eerdbojem wegvaegd.
18 De meenske is niet maekt om eigenwies te wezen,
wie
uut een vrouw geboren is past gien slimme lelkens.
Ere
19 Wat schepsels wodden eerd?
De
meenskekiender.
Wat
meensken wodden eerd?
Meensken
die ontzag hebben veur de Heer.
Wat
schepsels wodden niet eerd?
De
meenskekiender.
Wat
meensken wodden niet eerd?
Meensken
die de geboden niet in acht nemen.
20 Meensken eren heur leiders,
mar
de Heer eert wie ontzag veur him het.
21 Anveerding deur de Heer begint mit ontzag veur de
Heer,
halsstarrighied
en grootsighied bin et begin van ofwiezing.
22 De vremde, de butenlaander en de aarme,
zi'j
zuken heur roem in ontzag veur de Heer.
23 Et is niet rechtveerdig om een aarm mar wies
meenske te verachten,
et
past niet om een zundig meenske te eren.
24 Een hoge omke, een rechter en een machthebber
wodden eerd,
mar
gienend van heur is groter as wie ontzag het veur de Heer.
25 Een vri'j meenske moet een wieze knecht dienen,
een
verstaandig meenske mag daorover niet krimmeneren.
26 Vuul jezels niet te wies om te warken,
pronk
niet mit jezels as et je slecht gaot.
27 Beter daj' warken en van alles veurzien binnen
as
daj' pronken mit jezels en niks te eten hebben.
28 Mien kiend, hebbe respekt veur jezels, mar mit
maote,
geef
jezels alliend de ere diej' verdienen.
29 As iene zundigt tegen himzels,
wie
zal him dan recht geven?
As
iene een hekel an zien eigen leven het,
wie
zal him dan eren?
30 Een aarme wodt eerd om zien bekwaomhied,
een
rieke om zien riekdom.
31 Wie as aarme eerd wodt,
wodt
et as rieke nog meer.
Wie
as rieke minacht wodt,
wodt
et as aarme nog meer.
Sirach 11
01 Wieshied verheft de nederigen
en
lat heur zitten in de ronte van hoge omkes.
02 Pries een meenske niet om zien schoonhied,
grieze
van gieniene om zien uterlik.
03 Klein is de bi'je onder de gevleugelde dieren,
mar
wat zi'j votbrengt is et zuutste dat d'r is.
04 Gao niet prat op de kleraosie die aj' dregen,
wodde
niet eigenwies as de meensken je ere bewiezen,
want
de daoden van de Heer bin wonderbaorlik,
ze
bin veur de meensken verburgen.
05 Een protte heersers vullen van heur troon,
wie
niks te zeggen hadde kreeg de kroon te dregen.
06 Een protte machthebbers wodden op zien diepst
veracht,
pattie
die vereerd wodden, wodden an vremden uutleverd.
07 Veroordiele gieniene veurdaj' onderzuuk daon
hebben,
daenk
eerst nao, wies eerst dan terechte.
08 Geef eerst bescheid nao daj' luusterd hebben,
vaal
een aander niet in de rede.
09 Ming je niet in een kwessie waor aj' niks mit te
maeken hebben,
gao
niet mit zundige meensken op de rechterstoel zitten.
Riekdom en
aarmoede
10 Mien kiend, bemuui je niet mit van alles
toegelieke,
aj'
overdrieven woj' straft.
Waj'
naojaegen kriej' toch niet in hanen,
en
aj' et opgeven moeten laot et je nog niet los.
11 D'r bin d'r die warken, zwoegen, hadlopen,
mar
des te meer schieten ze tekot.
12 Aanderen bin traoge en hebben hulpe neudig,
zi'j
hebben een gebrek an kracht en een overdaod an aarmoede.
Mar
de Heer bekiekt heur welwillend,
hi'j
verheft heur uut heur nederig bestaon
13 en dot heur heufd weer in de hoogte,
tot
veralderaosie van pattie.
14 Et goeie en et kwaode, leven en dood,
aarmoede
en riekdom kommen van de Heer.
15 Wieshied, inzicht en kennis van de wet kommen van
de Heer,
van
him kommen liefde en goeie daoden.
16 Misleiding en duusternis zit d’r bi’j zundige
meensken bi’j de geboorte al in,
wie
graeg kwaodaorig is blift et zien leven lange.
17 De giften van de Heer bin et blievend bezit van
vrome meensken,
zien
geunst brengt heur altied een protte goeds.
18 Een meenske wodt riek deur bangig te speren,
mar
kiek es wat zien loon is. Hi'j zegt:
19 "Now kan 'k een rustig leven leiden en van
mien bezit genieten,"
mar
hi'j wet niet veur hoe lange.
As
hi'j wegraekt moet hi'j alles vermaeken an aanderen.
20 Hool je an je verplichtings, wees daorin bestendig,
en
blief warken tot daj' oold binnen.
21 Bewonder de daoden van een zundig persoon niet,
geleuf
in de Heer en wees staandvaastig in je wark.
Et
kost de Heer gien inkelde muuite
om
opiens, in kotte tied, een aarme riek te maeken.
22 De zegen van de Heer is et loon van een vroom
meenske,
nao
kotte tied het hi'j al een protte sukses.
23 Zegge niet: "He'k gebrek an wat,
kan
et mi'j nog meer veur de wiend gaon?"
24 Zegge niet: "Ik bin van gieniene ofhaankelik,
hoe
zol mi'j now tegenspoed treffen kunnen?"
25 In goeie tieden wet et volk niks meer van de
slechte,
in
de slechte niks meer van de goeie tieden.
26 Et kost de Heer gien inkelde muuite
om
een meenske as hi'j wegraekt naor zien daoden te vergellen.
27 Ién ure lieden dot alle wille vergeten,
an
et aende van 't leven wodden de daoden van een meenske onthuld.
28 Prieze gieniene gelokkig veur zien dood,
een
meenske wodt eerst an zien aende kend.
Veurzichtig
mit gaastvri'jhied
29 Hael niet alleman in huus,
een
bedrieger legt een protte hinderlaogen.
30 Et hatte van een eigenwies meenske is as een
lokvoegel in een kooi,
as
een belaoger loert hi'j op je ondergang.
31 Hi'j waacht op de kaans om goed in kwaod te
veraanderen,
alderdeegst
op nette meensken gooit hi'j een smet.
32 Een vonke dot een hooltskoolvuur oplaaien,
een
zundig persoon loert op bloed.
33 Hool een boosdoener in de smiezen, hi'j smedet
kwaode plannen,
laot
him niet veur altied een smet op je warpen.
34 Aj' een onbekende in huus haelen,
brengt
hi'j je in de perblemen.
Hi'j
brengt je in alderaosie
en
vervremdet je van je eigen femilie.
Sirach 12
Goeddoen
01 Aj' goeddoen, weet dan an wie,
dan
kriej' daank veur je goeie daoden.
02 Doej' goed an een vroom meenske, dan woj' beloond,
zo
niet deur him, dan toch deur de Allerhoogste.
03 Wie volhaddet in et kwaod zal et niet goed gaon,
wie
gien aolmoezen geft liekemin.
04 Geef an vrome meensken, help gien zundige meensken.
05 Doe goed an wie bescheiden is, geef niet an een
goddeloze,
geef
him gien eten, aanders krigt hi'j macht over je.
Al
et goeie daj' veur him doen, kriej' as kwaod dubbel weeromme.
06 Want ok de Allerhoogste het een hekel an zundige
meensken,
de
goddelozen straft hi'j,
hi'j
hoolt heur in et oge tot de dag dat hi'j heur straft.
07 Geef an een goed meenske, help een zundig persoon
niet.
Vertrouw je
vi'jaand niet
08 As et je goed gaot weej' niet wie je vrund is,
as
et je slecht gaot verneem ie wie je vi'jaand is.
09 As et je goed gaot argert je vi'jaand him,
as
et je slecht gaot hoolt ok je vrund him wat van zieden.
10 Vertrouw je vi'jaand niet, gienertied van je leven,
zoas
keuper gruun uutslat, zo komt zien kwaodaorighied veur et locht.
11 Alderdeegst as hi'j nederig dot en veur je buugt,
moej'
allat wezen en veur him oppassen.
Dan
bi'j' veur him as iene die een spiegel oppolletoert
en
wet dat hi'j weer dof wodt.
12 Dulde him niet naost je,
aanders
verdringt hi'j je van je plak.
Laot
him niet an je rechterhaand zitten,
aanders
nemt hi'j je plak in.
Aj'
mien waorschouwing te laete begriepen,
zal
dat je bi'j slot van zaeke berouwen.
13 Wie het medelieden mit een slangebezweerder die
beten wodt,
of
mit wie him te dichte bi'j wilde dieren waogt,
14 of mit iene die mit een zundig persoon ommegaot
en
in zien zunden vertiest raekt?
15 Hi'j blift kotte tied bi'j je,
mar
as et je slecht gaot lat hi'j je in de steek.
16 Een vi'jaand smeert je hunning om de mond,
mar
in zien hatte greeft hi'j een valkoele veur je.
Een
vi'jaand goelt traonen mit tuiten,
mar
as hi'j de kaans krigt drinkt hi'j je bloed.
17 As onheil op je weg komt, staot hi'j naost je
en
dot of hi'j je helpt, mar hi'j lat je stroffelen.
18 Dan schuddet hi'j mit medelieden zien heufd en
wrift him in de hanen,
kletst
over je en lat zien waore gezichte zien.
Sirach 13
Gedoente mit
rieken
01 Wie mit pik ommegaot wodt d'r mit besmet,
wie
mit een waanwies meenske ommegaot wodt an him geliek.
02 Tille gien gewicht dat te zwaor veur je is,
gao
niet omme mit iene die starker en rieker is as ieje.
Waorom
zol een eerden pot mit een ketel ommegaon?
De
pot krigt een drokkerd en brekt.
03 Een rieke haandelt onrechtveerdig, en maekt ok nog
ophef,
een
aarme wodt onrecht daon, en hi'j moet him ok nog verontschuldigen.
04 Aj' een rieke tot nut binnen profiteert hi'j van
je,
aj'
tekotschieten lat hi'j je links liggen.
05 Aj' wat bezitten blift hi'j bi'j je,
hi'j
zoegt je uut, dat deert him niks.
06 Het hi'j je vanneuden, dan misleided hi'j je:
mit
een glimk geft hi'j je hope
en
vrundelik vragt hi'j: "Wat kan ik veur je doen?"
07 Hi'j overlaedt je mit lekkers,
tot
et mement komt dat hi'j je uutroepelt,
tot
twie, tot drie keer toe.
Bi’j
slot van zaeke drift hi'j de spot mit je,
en
komt hi'j je nog es tegen,
dan
lat hi'j je links liggen
en
schuddet meewaorig zien heufd.
08 Pas op daj' niet misleided wodden,
laot
je niet deur je bliendhied offronteren.
09 As een machtig man je uutneudigt,
stel
je dan terogholend op,
des
te starker zal hi'j andringen.
10 Vaal niet bi'j him binnen,
want
hi'j zol je ofwiezen.
Blief
ok niet op grote ofstaand,
want
hi'j zol je vergeten.
11 Perbeer niet as liekese mit him te praoten,
vertrouwe
zien protte woorden niet,
want
mit al zien praoties stelt hi'j je op de proef,
wiels
hi'j glimkt perbeert hi'j je uut.
12 Wie jow mit woorden overspoelt is onbaarmhattig,
hi'j
bespeert je liekemin ellende en gevangenschop.
13 Pas op, wees speerzem mit je woorden,
ieder
mement kuj' verdistreweren.
14 Heur ie dit alles in je slaop, wor dan wakker,
bemin
de Heer je leven lange,
roep
him an, zodaj' redded wodden.
15 Ieder levend wezen hoolt van zien liekese,
ieder
meenske het zien medemeenske lief.
16 Alles wat leeft slöt him bi'j zien soortgenoten an,
een
meenske hecht him an zien liekese.
17 Waorom zol een wolf ommegaon mit een laom?
Een
zundig persoon gaot niet omme mit een vroom meenske.
18 Hoe kan d'r vrede wezen tussen een hond en een
hyena,
tussen
een aarme en een rieke?
19 De wilde ezels in de steppe bin de prooi van
leeuwen,
de
aarme meensken bin de weidegronden van de rieken.
20 Nederighied is de hoogmoedige een gruwel,
de
aarme is een gruwel veur de rieke.
21 Een rieke hoeft mar te waankelen,
en
zien vrunden ondersteunen him.
As
een aarme vaalt,
geven
zien vrunden him nog een trap nao.
22 As een rieke stroffelt helpen pattie him,
zegt
hi'j ongepaste dingen, dan praot et volk et goed.
As
een aarme stroffelt dan krigt hi'j verwieten,
geft
hi'j blieke van inzicht, dan wodt d'r niet naor him luusterd.
23 As een rieke praot hoolt alleman him stille,
en
wat hi'j zegt wodt ophemeld.
As
een aarme praot dan zegt et volk: "Wie is dat?"
As
hi'j stroffelt krigt hi'j ok nog een drokkerd nao.
Gedoente mit
riekdom
24 Riekdom waoran gien zunde plakt is goed,
goddelozen
beweren dat aarmoede slecht is.
25 Et gezichte van een meenske weerspiegelt zien
hatte,
in
et goeie en et kwaode.
26 Een gelokkig hatte herken ie an een vrolik
gezichte,
et
maeken van spreuken is de vrucht van muuizem overdaenken.
Sirach 14
01 Gelokkig is de meenske die gien misleidende woorden
zegt,
die
niet plaogd wodt deur zelsverwiet over zien zunden.
02 Gelokkig is de meenske die himzels niks te
verwieten het,
die
de hope niet verlöst.
03 Een vrek geniet niet van zien riekdom,
waortoe
dient et bezit van een pienekeutel?
04 Wie alles oppot en himzels tekotdot speert veur
aanderen,
zi'j
zullen van zien bezit genieten.
05 Wie slecht is veur himzels, veur wie zal hi'j goed
wezen?
Hi'j
verheugt him niet iens over zien eigen bezit.
06 Gien slechter meenske as wie gierig veur himzels
is,
dat
alliend al is de straf veur zien slechthied.
07 As hi'j goeddot is dat ondaanks himzels,
mar
zien slechthied komt toch an et locht.
08 Slecht is een meenske mit hebzuchtige ogen,
die
van aanderen wegkikt en heur niet staon zicht.
09 De ogen van een vrek bin niet tevreden mit heur
pat,
zien
onrechtveerdighied en slechthied vreten an him.
10 Een graoperig meenske begeert eten,
mar
zien eigen taofel is zunig dekt.
11 Mien kiend, aj' wat bezitten, doe jezels dan te
goed
en
breng de Heer op een weerdige meniere offers.
12 Bedaenk dat de dood niet uutblift,
de
ofspraoke mit et doderiek jow niet toond is.
13 Wees goed veur een vrund veurdaj' wegraeken,
stik
him de haand toe naor vermogen, geef an him.
14 Laot de goeie daegen je niet ontkommen,
et
genot waor aj' recht hebben niet an je veurbi'jgaon.
15 De vrucht van je vrotteri'je laoj' toch niet an een
aander nao,
waj'
kregen hebben laoj' toch niet deur et lot verpatten?
16 Geef, neem en geniet,
want
in et doderiek bin gien plezierties.
17 Alles wat leeft versliet as een stok kleraosie,
al
sund et begin gelt de ofspraoke: "Ie zullen wegraeken."
18 Zoas et gaot mit de eer van jonge twiegen an een
volle boom
–
et iene blad vaalt, et aandere wast –
zo
gaot et mit schepsels van vleis en bloed:
de
iene generaosie raekt weg, de aandere wodt geboren.
19 Alles wat een meenske maekt, vergaot en verrot,
en
hi'jzels gaot mit naor de barrebiesies.
Wieshied
brengt gelok
20 Gelokkig is de meenske die him verdiept in
wieshied,
die
naor inzicht streeft,
21 de wegen van de wieshied overdaenkt,
heur
geheimen perbeert te begriepen.
22 Laot hi'j et spoor van de wieshied volgen,
bi'j
heur poorten naor heur loeren.
23 Hi'j blikt deur heur veensters,
luustert
an heur deuren.
24 Hi'j vestigt him bi'j heur huus,
slat
zien tentestok in heur muren.
25 Hi'j zet zien tente vlak bi'j heur daele,
hi'j
vestigt him op een goed plak.
26 Hi'j zet zien kiender onder heur beschutting
en
woont onder heur toeken.
27 Zi'j bescharmen him tegen de waarmte,
in
heur luuster woont hi'j.
Sirach 15
01 Zo haandelt wie ontzag het veur de Heer,
wie
in de wet onderlegd is zal wieshied kriegen.
02 Ze komt him integen as een moeke,
as
een ongeschunnen vrouw waacht zi'j him op.
03 Ze geft him et brood van inzicht te eten,
et
waeter van wieshied lat zi'j him drinken.
04 Hi'j steunt op heur en waankelt niet,
hi'j
verlat him op heur en wodt niet teleursteld.
05 Zi'j verheft him boven zien naoste,
midden
tussen et verzaemelde volk lat zi'j him praoten.
06 Bliedschop en een vreugdekraanze wodt zien pat,
hi'j
krigt een onvergaankelike naeme.
07 Onverstandige meensken kriegen gien wieshied,
zundige
meensken leren heur niet kennen.
08 Wieshied staot veer of van grootsighied,
bedriegers
daenken niet an heur.
09 Een lofpriezinge uut de mond van een zundig persoon
is misplaetst,
ze
is niet ingeven deur de Heer.
10 Een lofpriezinge moet mit wieshied uutspreuken
wodden,
dan
geft de Heer d'r zien zegen an.
Vri'jhied om
te kiezen
11 Zegge niet: "Et is deur de Heer zels
dat
ik mi'j van him ofwended hebbe,"
want
waor hi'j een hekel an het veroorzaekt hi'j niet.
12 Zegge niet: "Hi'jzels het mi'j dwaelen
laoten,"
want
van zundige meensken het hi'j gien verlet.
13 De Heer het een hekel an alles wat gruwelik is,
wie
ontzag veur him het, het dat allemaole niet lief.
14 Hi'jzels het de meenske in et begin maekt
en
him de vri'jhied geven om zels te beslissen.
15 Aj' et willen kuj' de geboden naoleven,
him
trouw wezen omreden ie daorveur kiezen.
16 Hi'j het je vuur en waeter veurzet:
stik
je haand uut naor waj' verkiezen.
17 Veur de meenske liggen et leven en de dood,
hi'j
krigt waor hi'j veur köst.
18 Groot is de wieshied van de Heer,
zien
macht is overweldigend, alles zicht hi'j.
19 Zien ogen bin richt op wie ontzag veur him het,
iedere
daod van de meenske is him bekend.
20 Hi'j het gieniene opdreugen om goddeloos te wezen,
gieniene
toestemming geven om te zundigen.
Sirach 16
Straf veur
zundige meensken
01 Gunter niet naor een protte kiender as ze niet
deugdzem binnen,
wees
niet bliede mit goddeloze zeunen.
02 Aj' een protte kiender kriegen, wees dan niet
bliede mit heur
as
ze gien ontzag veur de Heer hebben.
03 Vertrouw d'r niet op dat ze blieven leven,
verlaot
je niet op heur grote tal,
want
ie zullen veurtiedig rouwen,
ie
zullen heur opiens wegraeken zien.
Beter
ien kiend dat de wil van God dot as duzend aanderen,
beter
daj' kienderloos wegraeken as daj' goddeloze kiender hebben.
04 Deur ien verstaandig meenske blift een stad
bewoond,
mar
een volk van wettelozen wodt verdistreweerd.
05 Zoksoorte dingen he'k pattietoeren zien,
over
nog argere he'k heurd.
06 Onder de zundige meensken wodde et vuur ansteuken,
onder
et ongeheurzeme volk ontbraande de argernis.
07 Hi'j vergaf de giganten van eertieds niet,
die
him, machtig as ze weren, van him ofkeerd hadden.
08 Et volk waorbi'j Lot as vremde woonde speerde hi'j
niet,
hi'j
gruwde van heur om heur grootsighied.
09 Hi'j hadde gien medelieden mit et volk dat naor de
barrebiesies gaon zol,
mit
heur die om heur zunden uutroeid wodden.
Dit
alles dee hi'j mit de stiemse volken,
en
alderdeegst zien getrouwen konnen him niet vermurwen.
10 Zo dee hi'j ok mit zeshonderdduzend man voetvolk,
die,
stiems as zi'j weren, saemenschoelden.
Hi'j
gieselde heur, mar had ok medelieden,
hi'j
sleug heur, mar genas heur ok,
zo
het de Heer heur deur tucht en baarmhattighied beholen.
11 Ok al zol d'r mar iene hadnekkig wezen,
et
zol een wonder wezen as hi'j ongestraft bleef.
Want
de Heer is baarmhattig, mar kent ok lelkens,
hi'j
kan vergeven, mar stot ok zien argernis uut.
12 Zo groot as zien baarmhattighied, zo groot is zien
bestraffing;
hi'j
beoordielt een meenske naor zien daoden.
13 De zundige persoon ontkomt niet mit zien buit,
et
geduld van een vroom meenske blift niet onbeloond.
14 De Heer geft alle kaans om goed te doen,
ieder
meenske wodt beloond naor zien daoden.
15 De Heer het de farao stiems maekt,
zodat
disse him niet erkennen zol,
mar
de daoden van de Heer in hiel de wereld bekend wodden zollen.
16 Zien baarmhattighied is veur de hiele schepping
zichtber,
liekegoed
zien locht as de duusternis het hi'j de meenske geven.
17 Zegge niet: "Ik blief verburgen veur de Heer,
wie
daorboven zol an mi'j daenken?
In
de kloft vaal ik toch niet op,
wie
bin ik in die onmetelike schepping?"
18 Beseffe dat de hemels, tot de hoogste hemel toe,
de
diepte van de zee en de eerde beven zullen onder zien blik,
de
hiele wereld, die maekt is en deur zien wil bestaot.
19 Dan zullen de bargen en de follementen van de eerde
ok
trillen
en beven onder zien blik.
20 Mar wie deurgrondt dit alles,
wie
kan de wegen van de Heer bevatten?
21 Zoas een storm die gien meenske zien kan,
zo
bin de meerste van zien daoden verburgen.
22 Wie dreegt zien rechtveerdige daoden uut, wie
waacht d'r op?
De
ofspraoke mit et doderiek is veer vot,
eerst
an et aende wodt alles naokeken.
23 Zo daenkt een meenske zonder verstaand,
zo
onverstaandig daenkt een dwaeze die dwaelt.
De warken van
de Heer
24 Mien kiend, luuster naor mi'j en jaeg kennis nao,
neem
mien woorden goed in je op.
25 Ik zal weloverweugen lesgeven,
hiel
percies kennis overdregen.
26 De Heer het zien warken in et begin maekt,
en
doe hi'j ze maekte, gaf hi'j ze ok heur plak.
27 Hi'j het heur taeken veur altied op 'e riegel zet
en
heur warkterrein veur generaosies vaastesteld.
Zi'j
hebben gien honger en wodden niet mu,
leggen
heur taeken gienertied daele.
28 Ze onderdrokken mekeer niet,
de
hieltied blieven ze heur opdracht vervullen.
29 Daornao keek de Heer naor de eerde,
hi'j
vulde heur mit goeie giften.
30 Hi'j het heur mit verschillende levendige wezens
bedekt,
en
die keren allemaole naor him weeromme.
Sirach 17
01 De Heer het de meenske uut de eerde maekt
en
dot him naor heur weerommegaon.
02 Hi'j schonk de meensken een ofmeten tal daegen,
mar
ok macht over alles wat d'r op de eerde is.
03 Hi'j het heur toerust mit zien eigen kracht
en
heur naor zien eigen beeld maekt.
04 Alles wat leeft het hi'j ontzag veur de meenske
geven,
zodat
disse over dieren en voegels heersen zol.
05 Hi'j kreeg van de Heer vuuf zintugen,
as
zesde kreeg hi'j van him et verstaand,
as
zeuvende et woord, waormit de daoden van de Heer bekendmaekt wodden.
06 Daenkvermogen, een tonge, ogen, oren en een hatte
gaf
hi'j him om benul te kriegen.
07 Hi'j dielde him riekelik kennis en inzicht toe
en
toonde him et goeie en et kwaode.
08 In zien hatte het hi'j ontzag veur him legd,
zodat
de meenske zien grote daoden zien kon
en
him deur de ieuwen henne op zien wonderdaoden kon beroemen,
09-10 zodat hi'j zien grote daoden uutdregen zol
en
zien heilige naeme priezen zol.
11 Hi'j gaf heur kennis en de wet die leven geft,
zodat
ze begriepen zollen dat zi'j, die leven, starfelik binnen.
12 Hi'j het mit heur een iewig verbond sleuten
en
heur zien veurschriften geven.
13 Zi'j zaggen zien grote macht
en
heurden zien starke stemme.
14 Hi'j zee tegen heur: "Hude je veur alle
onrecht,"
en
gaf heur regels veur heur gedoente mit aandere meensken.
15 Heur daoden bin him hielendal bekend,
ze
blieven niet veur zien ogen verburgen.
16 Ze bin van kiendsbien of an richt op et kwaod
en
kun van heur hatte van stien gien hatte van vleis maeken.
De
Heer lat Israël niet in de steek
17 Doe de Heer de volken over de eerde verpatte,
stelde
hi'j over ieder daor van een heerser an,
mar
Israël is et bezit van de Heer.
18 Omreden et zien eerstgeborene is,
voedt
hi'j et op en geft hi'j et les.
Hi'j
lat zien volk niet in de steek,
et
locht van zien liefde geft hi'j et.
19 Al heur daoden bin veur him zo zichtber as de
zunne,
zien
ogen bin d'r de hieltied op richt.
20 Heur onrechtveerdighied is veur him niet verburgen,
al
heur zunden bin de Heer bekend.
21 Mar de Heer, die goed is en zien schepsels kent,
het
heur niet verlaoten en niet priesgeven; hi'j het heur speerd.
22 De baarmhattighied van een meenske is veur him as
een zegelring,
de
goedhied van een meenske koestert hi'j as zien oogappel –
hi'j
vervult zien zeunen en dochters mit berouw.
23 Bi'j slot van zaeke zal hi'j kommen en heur naor
heur daoden vergellen,
heur
zunden lat hi'j daelekommen op heur eigen heufd.
24 Mar wie berouw het geft hi'j een ni'je kaans,
wie
de hope verlöst moedigt hi'j an.
Zundig niet
langer
25 Keer je tot de Heer, zundig niet langer,
bidde
tot him, geef him zo min meugelik anstoot.
26 Keer weeromme naor de Allerhoogste, keer je of van
onrecht,
want
hi'jzels leidet je uut de duusternis naor et genezende locht.
Hebbe
tot in je diepste een hekel an alles wat gruwelik is.
27 Wie zal in et doderiek de Allerhoogste loven,
zoas
de levenden, die veur him een daanklied zingen?
28 Een dooie vergaot, zien daankzegging raekt weg,
wie
leeft en gezond is priest de Heer.
29 Hoe groot is de baarmhattighied van de Heer,
hoe
genaodig is hi'j veur wie him tot him keert.
30 Want een meenske is niet volmaekt,
een
meenskekiend is niet onstarfelik.
31 Wat geft meer locht dan de zunne? Toch gaot zi'j
onder.
Zo
bin vleis en bloed tot et kwaod neigd.
32 De Heer overzicht de machten van de hoge hemel,
mar
alle meensken bin stof en aske.
Sirach 18
De Heer en de
meenske
01 Hi'j die tot in iewighied leeft,
het
al et bestaonde maekt.
02 Alliend de Heer zal rechtveerdig blieken,
buten
him is d'r gien aander.
03 Hi'j regeert de wereld mit uutsteuken haand,
alles
geheurzaemt an zien wil.
Want
deur zien macht is hi'j keuning van alle dingen,
hi'j
scheidet et heilige van et wereldse.
04 Hi'j het gieniene in staot steld om zien daoden
voluut uut te dregen,
wie
kan zien grote warken begriepen?
05 Wie met de kracht van zien majesteit
en
wie dreegt ál zien baarmhattighied uut?
06 Daor wodt niks van ofdaon en niks an toevoegd,
de
wonderdaoden van de Heer bin niet te begriepen.
07 As een meenske daenkt ze te begriepen, begint hi'j
eerst,
en
as hi'j ophoolt, is hi'j hielendal veraldereerd.
08 Wat is de meenske, waor dient hi'j toe?
Wat
is d'r goed an him, wat slecht?
09 As hi'j honderd jaor wodt leeft een meenske lange,
mar
et tiedstip van zien wegraeken komt hi'j gienertied te weten.
10 As een druppel uut de zee, as een korrel zaand
is
dat geringe tal jaoren op de iewighied.
11 Daorom het de Heer geduld mit de meenske
en
overlaedet hi'j him mit zien baarmhattighied.
12 Hi'j keek naor him, en zag dat zien aende ellendig
is,
daorom
bödt hi'j riekelik verzoening.
13 De baarmhattighied van een meenske gaot uut naor
zien naoste,
mar
de baarmhattighied van de Heer gaot uut naor alles wat leeft.
Hi'j
wist de meenske terechte, geft les en vormt him,
hi'j
voert him weeromme zoas een hedder zien kudde.
14 Hi'j ontfarmt him over wie zien lessen anveerdt,
over
wie zien veurschriften zonder wiefelen opvolgt.
Kedo's
15 Mien kiend, laot een gift niet gepeerd gaon mit een
verwiet,
een
kedo niet mit kwetsende woorden.
16 Maekt de dauw gien aende an de waarmte?
Zo
is waj' zeggen meer weerd as een kedo.
17 Een vrundelik woord is toch meer weerd as een mooi
kedo?
Mar
bi'j een beminnelik meenske bin beidend weerdevol.
18 Een dwaeze kwetst op botte wieze,
een
kedo dat mit tegenzin geven wodt, wekt verdriet.
Veurzorg en
veurzichtighied
19 Laot je lesgeven veurdaj' praoten.
Daenk
niet eerst an je gezondhied aj' ziek binnen.
20 Onderzuuk jezels veurdaj' oordield wodden,
dan
woj' vergeven aj' uutperbeerd wodden.
21 Buug niet eerst aj' ziek binnen,
kom
al tot inkeer op et mement daj' zundigen.
22 Douwel niet om een gelofte op tied in te lossen,
waacht
niet totdaj' wegraeken om dat te doen.
23 Daenk nao veurdaj' een gelofte doen,
stelle
de Heer niet op de proef.
24 Daenk an zien argernis an et aende van je leven
en
an zien straf as hi'j him van je ofkeert.
25 Daenk in tieden van overdaod an tieden van krapte,
in
tieden van riekdom an aarmoede en gebrek.
26 Tussen de morgen en de aovend kan d'r een protte
veraanderen,
veur
de Heer is alles vlogge veurbi'j.
27 Een wies meenske is in alles behoedzem,
in
zundige tieden huded hi'j him veur overtredings.
28 Ieder verstaandig meenske erkent de wieshied
en
hi'j priest wie heur vunnen het.
29 Wie wieze woorden begript geft zels blieke van wieshied
en
hi'j lat et treffende spreuken regenen.
Et
is beter op de iene Heer te vertrouwen
as
mit een dood hatte een dooie an te hangen.
Zelsbeheersing
Hier
kommen uutspraoken over zelsbeheersing.
30 Loop niet aachter je begeerten an,
hool
je lusten in toom.
31 Wie him overgeft an zien begeerten
wodt
deur zien vi'janen bespot.
32 Vermaeke je niet in grote weelde,
zorg
daj' d'r buten kunnen.
33 Maek jezels niet aarm deur mit liend geld te
bongelen
wiels
iezels niks in je geldbuul hebben,
want
ie verraoden je eigen leven.
Sirach 19
01 Een dronken arbeider wodt niet riek,
wie
et kleine verweerloost, verdistreweert staorig mar grif.
02 Wien en vrouwluden brengen verstaandige manluden
van et rechte pad,
wie
him mit hoeren inlat wodt de hieltied roekelozer.
03 Hi'j vaalt te prooi an pieren en verrotting,
zoe'n
roekeloos meenske wodt wegrokt.
Rattel
04 Wie zomar zien vertrouwen geft is lichtzinnig,
wie
die fout begaot benaodielt himzels.
05 Wie bliedschop vint in et kwaod wodt veroordield,
wie
lust weerstaot bekroont zien leven.
06 Wie zien tonge in toom hoolt kent gien stried,
wie
rattel minacht vermindert et kwaod.
08 Vertelle et niet an vrund of vi'jaand,
hool
et veur je, behalven aj' daordeur schuldig wodden.
09 Wie et van je heurt zal him veur je huden,
en
d'r komt een tied dat hi'j je haat.
10 Hej' wat heurd, neem et mit in et graf,
wees
niet bange, et brekt niet uut je los.
11 Een dwaeze krigt wenen van een gerucht,
zoas
een vrouw van een kiend.
12 Zo vaaste as een pielke in een di'je zit,
zo
vaaste zit een gerucht in een dwaeze.
13 Doe naovraog bi'j je vrund,
hi'j
het et altemet niet daon.
En
het hi'j et wel daon,
zorge
d'r dan veur dat hi'j et niet weer dot.
14 Doe naovraog bi'j je vrund,
hi'j
het et altemet niet zegd.
En
het hi'j et wel zegd,
zorge
d'r dan veur dat hi'j et niet weer zegt.
15 Doe naovraog bi'j je vrund,
want
d'r wodt pattietoeren ratteld,
geleuf
niet alles wat d'r verteld wodt.
16 Ie kun ongewild een fout begaon,
wie
het gienertied zundigd mit zien tonge?
17 Doe naovraog bi'j je vrund veurdaj' driegen,
hool
je an de wet van de Allerhoogste.
18 Anveerding deur de Heer begint mit ontzag veur him,
wieshied
die van de Heer komt brengt liefde.
19 Kennis van zien geboden voedt op tot et leven,
wie
him goeddonkt plokt de vruchten van de boom van de onstarfelikhied.
Waore en
valse wieshied
20 Alle wieshied is ontzag veur de Heer.
Zi'j
slöt in daj' de wet in acht nemen
en
kennis van zien almacht hebben.
21 Een knecht die tegen zien meester zegt:
"Ik
weiger om te doen wat jow van mi'j vraogen,"
wekt
de booshied op van zien broodheer,
ok
al dot de knecht et daornao toch.
22 Onderviening in et kwaod is gien wieshied,
de
raod van goddelozen bödt gien inzicht.
23 D'r bestaot scharpzinnighied die een gruwel is
en
d'r bin domme meensken mit mar weinig inzicht.
24 Beter iene mit weinig inzicht, mar mit ontzag veur
de Heer
as
iene mit een protte inzicht die de wet niet naoleeft.
25 D'r is scharpzinnighied die zo fienegies is dat ze
onrechtveerdig wodt,
d'r
bin meensken die een zaeke zo weten te dri'jen
dat
et recht an heur kaante staot;
mar
d'r bin ok wiezen die rechtveerdig oordielen.
26 D'r bin slechte meensken die mit beugen heufd in et
zwat huld gaon,
mar
innerlik vol mit listen zitten.
27 Zoe'niene slat de ogen daele en hoolt him doof,
mar
aj' niet oppassen maekt hi'j misbruuk van je.
28 As hi'j now gien kwaod doen kan,
dot
hi'j et zogauw de gelegenhied him veurdot.
29 Ie kennen een meenske an zien blik,
een
verstaandig meenske herken ie
an
de meniere waorop hi'j je ankikt.
30 De kleraosie van een meenske, zien lach en zien
lopen
laoten
zien wie hi'j is.
Sirach 20
Praoten en
zwiegen
01 Seins komt een terechtwijzing op et verkeerde
mement,
wie
him dan stillehoolt is verstaandig.
02 Et is beter terechte te wiezen as tekeer te gaon,
03 wie een fout toegeft wodt veur verlös huded.
04 Wie mit geweld zien recht gellen laoten wil,
is
as een beddebeweerder die een maegien ontmaegden wil.
05 Mennigiene die zwiegt wodt veur wies hullen,
mennigiene
die een protte praot wodt mit de nekke ankeken.
06 De iene zwiegt omreden hi'j gien bescheid het,
de
aander zwiegt omreden hi'j zien tied kent.
07 Een wies meenske zwiegt tot et goeie mement komt,
mar
een domme protser verspeult dat mement.
08 Wie d'r mar op los praot, hewwe vaeks de lik an,
wie
macht naor him toetrekt wodt mit de nekke ankeken.
Hoe
goed is et berouw te tonen aj' terechtewezen wodden,
zo
weej' fouten te veurkommen.
Gelok en
ongelok
09 In ongelok ligt veur een meenske seins gelok
en
een butenkaansien leidet seins tot verlös.
10 D'r bin kedo's die je gien vertuten doen
en
d'r bin kedo's die dubbel weerommebetaeld wodden.
11 Roem kan tot vernedering leiden,
mar
inkelden tillen nao een vernedering et heufd weer op.
12 De iene koopt een protte veur weinig geld,
de
aander betaelt zeuvenmaol te vule.
13 Een wieze maekt him al mit weinig geliefd,
de
vrundelikhied van een dwaeze is vergeefse muuite.
14 Et kedo van een onverstaandig meenske zal je gien
vertuten doen,
dat
van een ofgeunstig meenske liekemin.
Want
hi'j geft et mit tegenzin
en
zien ogen dwaelen gruusaordig over alles rond.
15 Hi'j geft weinig en het een protte an te marken,
hi'j
zet een mond op as een omroeper.
Vandaege
lient hi'j uut, morgen eist hi'j et weeromme,
zoe'niene
vraogt d'r omme om een hekel an him te hebben.
16 Zoe'n dwaeze zegt: "Ik hebbe gien vrunden,
gieniene
is mi'j daankber veur mien goeie daoden."
Ze
eten zien brood, mar praoten kwaod over him.
17 Wodt hi'j niet pattietoeren en deur pattie
uutlacht?
Want
wat hi'j het, het hi'j niet mit de juuste aord kregen,
en
wat hi'j niet het, betekent niks veur him.
Ongepast
praoten
18 Er is beter daj' uutglieren op de vloer as daj'
uutglieren mit je tonge,
zo
kommen slechte meensken vlogge te valen.
19 Een aekelik meenske praot op et verkeerde mement,
wie
gien opvoeding geneuten het dot niet aanders.
20 Een spreuke uut de mond van een dwaeze wodt
verwurpen,
hi'j
zegt him niet op et juuste mement.
21 Mennigiene is te aarm om te zundigen,
zien
rust wodt niet deur zelsverwiet verstoord.
22 Mennigiene verdistreweert himzels deur een te grote
bescheidenhied,
deur
een onverstaandig optreden verwoest hi'j himzels.
23 Mennigiene dot uut te grote bescheidenhied zien
vrund een toezegging
en
maekt him nodeloos tot vi'jaand.
24 Leugens bin een smet op een meenske,
wie
gien opvoeding geneuten het, nemt ze alsmar in de mond.
25 Liever een dief as een onverbeterlike liegebuul,
mar
beidend verdistreweren.
26 Et gedrag van een liegebuul is oneervol,
hi'j
staot alsmar te schaande.
Toon wieshied
Hier volgen spreuken.
27 Wie wies is brengt himzels al mit weinig veuruut,
wie
verstaandig is geniet de geunst van hoge omkes.
28 Wie et laand bewarkt vergroot zien oogst,
wie
de geunst van hoge omkes geniet gaot vri'juut,
ok
as hi'j onrecht dot.
29 Giften en kedo's maeken alderdeegst et oge van de
wieze bliend,
ze
holen terechtewiezings tegen as een moelkörf.
30 Wat nut hebben verburgen wieshied en een
onzichtbere schat?
31 Beter een meenske die zien dwaeshied verbargt
as
een meenske die zien wieshied verbargt.
32 Beter onvermuuiber en vaasteholend de Heer zuken
as
een menner wezen die zien eigen leven niet in toom hoolt.
Sirach 21
Vlocht veur
zunden
01 Mien kiend, aj' zundigd hebben, gao d'r niet mit
deur,
bidde
om vergeving veur je zunden.
02 Vlocht veur zunden as veur een slange,
want
as de zunde naoderan komt gript ze je.
Heur
tanen bin as die van een leeuw,
ze
roppen meenskelevens weg.
03 Wettelooshied is as een twiesniedend zweerd,
van
heur slag genees ie niet.
04 Gewelddaodighied en grootsighied verdistreweren
riekdom,
zo
vaalt et huus van de hoogmoedige in puun.
05 God heurt et gebed van een aarme
en
dan oordielt hi'j vlogge.
06 Wie terechtewiezings ofwiest gaot de weg van een
zundig persoon,
mar
wie ontzag veur de Heer het komt tot inkeer.
07 Een opschepper lat him wied en zied heuren,
mar
een verstaandig meenske wet as hi'j te vule praot.
08 Wie zien huus bouwt mit liend geld,
is
as iene die stienen veur zien graf gaddert.
09 Een bende wettelozen is as een hoop vlas,
heur
aende as een laaiend vuur.
10 De weg van zundige meensken is slicht, vri'j van
stienen,
mar
aendigt in de groeve van et doderiek.
Wieshied en
dwaeshied
11 Wie de wet in acht nemt hoolt zien driften in,
et
doel van ontzag veur de Heer is wieshied.
12 Wie niet verstaandig is lat him niet onderwiezen,
mar
d'r is verstaandighied die een protte bitterhied brengt.
13 De kennis van een wieze zwölt an as een vloed,
zien
raod is een bron van leven.
14 Et innerlik van een dwaeze is as een breuken kruke,
et
kan gien inkelde kennis vaasteholen.
15 As een verstaandig meenske een wies woord heurt,
priest
hi'j et en dot hi'j d'r nog iene bi'j.
Heurt
een losbol et, dan bevaalt et him niet
en
gooit hi'j et veer van him of.
16 Et betoog van een dwaeze is as een zwaore last op
een reize,
op
de lippen van een verstaandig meenske ligt vrundelikhied.
17 Wat een wieze in de volksvergeerdering zegt wodt
wardeerd,
zien
woorden nemt et volk in him op.
18 Veur een dwaeze is wieshied as een bouwval,
en
wat hi'j veur kennis hoolt is wartael.
19 Wat kettens veur de voeten binnen,
dat
bin lessen veur een onverstaandig meenske:
et
is as een haandboei an zien rechterhaand.
20 Een dwaeze buldert van et lachen,
een
verstaandig meenske glimkt hoogstens.
21 As een goolden sieraod,
zo
bin lessen veur een verstaandig meenske:
et
is as een aarmbaand an zien rechter aarm.
22 Een dwaeze lopt in zeuven haosten een huus in,
een
meenske mit levensonderviening waacht bescheiden.
23 Een onverstaandig meenske gloert deur de deure naor
binnen,
een
netties grootbrocht meenske blift buten waachten.
24 Luusteren an de deure getuugt van gebrek an
opvoeding,
een
verstaandig meenske schaemt him daorveur.
25 Praotiesmaekers vertellen van alles,
mar
een verstaandig meenske legt zien woorden op een weegschaole.
26 Een dwaeze praot veurdat hi'j daenkt,
een
wieze daenkt veurdat hi'j wat zegt.
27 As een goddeloze zien tegenstaander vervluukt,
vervluukt
hi'j himzels.
28 Wie roddelt bezoedelt himzels,
hi'j
wodt deur zien omgeving mit de nekke ankeken.
Sirach 22
Lui en
bertaol wezen
01 Een lammeling is as een stien mit drek,
et
volk fluit him nao om zien schaande.
02 Een lammeling is as de drek van een dongbulte,
iederiene
die him anraekt veegt zien hanen of.
03 Een zeune die niks bi'jbrocht is is een schaande
veur zien heit,
en
zoe'n dochter geft him verlös.
04 Een verstaandige dochter krigt een man,
mar
een losbaandige dochter dot heur verwekker verdriet.
05 Een schaemteloze vrouw brengt schaande over heur
heit en heur man,
ze
wodt deur beiden veracht.
06 Een betoog op et verkeerde mement is as meziek bi'j
rouw,
mar
zwiepeslaegen en tucht getugen altied van wieshied.
07 Kiender die et goed gaot in heur leven
verbargen
de lege komof van heur oolden.
08 Hooghattige, eigenwieze en kiender die niks
bi'jbrocht is
bezoedelen
de hoge komof van heur femilie.
Wees op je
hoede veur een dwaeze
09 Wie een dwaeze lesgeft,
is
as iene die de diggels van een pot annenneer liemt,
of
een slaoper uut een diepe slaop wakkermaekt.
10 Risseneren tegen een dwaeze
is
as risseneren tegen een doezekop
en
bi’j slot van zaeke vragt: "Wat is d'r?"
11 Goel om een dooie, want hi'j is versteuken van
locht,
goel
om een dwaeze, want hi'j is versteuken van verstaand.
Goel
zachieser om een dooie, want hi'j is tot rust kommen,
mar
et leven van een dwaeze is slechter as de dood.
12 De rouw over een dooie duurt zeuven daegen,
mar
die om een goddeloze dwaeze duurt alle daegen van zien leven.
13 Praot niet te vule mit een dwaeze,
gao
niet naor een onverstaandig meenske,
want
iene die de gevolgen niet overziet minacht je hielendal.
Wees
veur him op je hoede, dan koj' niet in de perblemen
en
woj' niet bekleisterd deur de babbelegoegies die hi'j rondstri'jt.
Gao
him uut de weg, dan hej' rust
en
argert zien grote onzin je niet.
14 Wat is zwaorder as lood?
Het
et een aandere naeme as dwaes?
15 Zaand, zoolt en een klompe iezer
bin
makkeliker te dregen as et onverstaand van een meenske.
16 Een hoolten bientwark dat vaaste zit in een gebouw
wodt
bi'j een eerdbeving niet knoffeld.
Zo
raekt verstaand dat stoelt op bedochtzemhied
op
een kritiek mement niet in paniek.
17 Verstaand dat op inzicht steunt
is
as een uutsneden versiering op een gladde mure.
18 Stienties die op een hoog plak liggen
bin
niet bestaand tegen de wiend.
Liekemin
is een besluteloos hatte dat steunt op et inzicht van een dwaeze
tegen
een betien aangst bestaand.
Vrundschop
19 Wie een oge treft dot traonen stromen,
wie
een hatte treft maekt gevulens los.
20 Wie een stien naor voegels gooit jacht ze vot,
wie
een vrund affronteert maekt een aende an de vrundschop.
21 Aj' tegen een vrund et zweerd trekken,
wanhoop
dan niet: d'r is een weg weeromme.
22 Aj' tegen je vrund een grote mond opzetten,
wees
dan niet bange: ie kun je weer mit him verzoenen.
Mar
veur beschimpings, grootsighied, verraod van een geheim en een slinkse streek
maekt
iedere vrund him uut de voeten.
23 Krieg et vertrouwen van je medemeenske as hi'j aarm
is,
dan
pat ie in zien veurspoed as et him goed gaot.
Blief
bi'j him as et him slecht gaot,
dan
pat ie in zien arfenis.
Ie
meugen gienertied iene om zien uterlik verachten,
en
gien rieke bewonderen die zonder verstaand is.
24 Veurdat d'r vuur is geft de ovend walm en rook,
zo
wodt d'r veur et bloedvergieten schullen.
25 Ik schaeme mi'j d'r niet veur om een vrund te
huden,
ik
zal mi'j niet om him verbargen.
26 As mi'j deur him wat kwaods overkomt,
is
iederiene die et heurt veur him op zien hoede.
Veurzichtighied
27 Wie zet een waachter veur mien mond,
zet
een zegel van veurzichtighied op mien lippen,
zodat
ik niet te valen komme
en
mien tonge mi'j niet valen lat?
Sirach 23
01 Heer, Heit, meester van mien leven,
lever
mi'j niet over an de raod van mien lippen,
laot
mien tonge mi'j niet te valen brengen.
02 Wie legt de zwiepe over mien gedaachten
en
straft mien hatte mit wieshied,
zodat
mien domheden niet ongestraft blieven
en
ik gien fouten begao,
03 zodat mien dwaelings niet meer wodden
en
mien zunden heur niet ophopen,
zodat
ik niet te valen komme waor mien tegenstaanders bi'jwezen zullen
en
mien vi'janen gien leedvermaek over mi'j hebben?
Veur
heur is de hope op jow baarmhattighied veer vot.
04 Heer, Heit, God van mien leven,
bescharm
mi'j tegen de begeerlikhied van mien ogen
05 en keer begeerte van mi'j of.
06 Laot gulzighied en wellust mi'j niet in heur greep
kriegen,
lever
mi'j niet over an schaemteloze begeerte.
Lessen in et
praoten
Hier volgen lessen in et praoten.
07 Kiender, leer hoe ie je mond bruken moeten,
wie
daorop past, raekt niet in zien woorden vertiest.
08 Een zundig persoon komt in de greep van zien
lippen,
een
lasterer en een hoogmoedige lopen daordeur in de val.
09 Maek d'r gien gewoonte van om een eed te zweren
en
nuum de naeme van de Heilige niet alsmar te pas en te onpas.
10 Want zoas een knecht op wie alsmar let wodt
de
striemen niet bespeerd blieven,
zo
blift iene die alsmar zweert en de naeme van de Heilige nuumt
niet
vri'jholen van zunde.
11 Wie een protte zweert wodt ien en al wettelooshied,
de
giesel wiekt niet van zien huus.
As
hi'j zien eed niet gestaand dot laedet hi'j een zunde op him,
as
hi'j zien eed verget begaot hi'j een dubbele zunde.
En
as hi'j lichtveerdig zweert gaot hi'j niet vri'juut,
zien
huus wodt mit ellende overlaeden.
12 D'r is een meniere van praoten zo geveerlik as de
dood,
laot
die onder et volk van Jakob niet veurkommen.
Vrome
meensken holen heur d'r vere van,
zi'j
rulen heur niet omme in zunden.
13 Wen jezels gien smerige tael an,
want
zokke tael is zundig.
14 Hool je heit en je moeke in ere
aj'
onder hoge omkes binnen,
dan
vergeet ie ze niet in dat gezelschop,
woj'
deur je gedrag gien dwaeze,
weens
ie niet daj' gienertied verwekt weren,
vervluuk
ie niet de dag van je geboorte.
15 Een meenske die alsmar schampere tael zegt,
wodt
zien leven lange niet beschaefd.
Ontucht en
overspel
16 Twie soorten meensken staepelen zunde op zunde,
en
een dadde soorte maekt poerlelk.
Branende
begeerte is as een laaiend vuur,
ze
dooft niet veur ze hielendal opbraand is.
Een
man die mit zien lichem ontucht begaot
stopt
niet veurdat et vuur blust is.
17 Een man die ontucht begaot lust alle brood,
hi'j
wodt zien leven lange niet bevredigd.
18 Een man die overspel begaot
zegt
bi'j himzels: Wie zicht mi'j?
Ik
bin in et duuster, de muren verbargen mi'j,
gieniene
zicht mi'j – waoromme zo'k bange wezen?
De
Allerhoogste daenkt niet an mien zunden.
19 Zoe'niene vreest de ogen van meensken,
mar
hi'j wet niet dat de ogen van de Heer
tienduzendmaol
helderder binnen as de zunne,
dat
ze alle daoden van de meensken zien,
deurdringen
tot in verburgen hoeken.
20 Hi'j kende alles veurdat et maekt wodde,
en
kende et daornao ok.
21 Zoe'niene wodt in de straoten van de stad straft;
waor
hi'j d'r niet op verdocht is wodt hi'j grepen.
22 Krek zo gaot et een vrouw die heur man ontrouw is
en
him een arfgenaeme van een vremde bezorgt.
23 As eerste overtrad zi'j de wet van de Allerhoogste,
as
twiede misdreug zi'j heur tegenover heur man,
as
dadde pleegde zi'j ontucht en overspel
en
bezorgde ze heur man kiender van een vremde.
24 Zoe'n vrouw wodt veur de volksvergeerdering brocht,
en
heur kiender zullen et ontgellen.
25 Heur kiender zullen gien wottel schieten,
heur
takken zullen gien vrucht dregen.
26 Heur naogedaachtenis zal een vluuk wezen,
heur
schaande zal niet uutwist wodden.
27 Zi'j die aachterblieven zullen begriepen
dat
niks beter is as ontzag veur de Heer,
niks
angenaemer as je te holen an zien geboden.
28 Aj' God volgen brengt je dat een protte roem,
aj'
deur him anneumen wodden leef ie lange.
De wieshied
priest himzels
Hier volgt de lof van de wieshied.
Sirach 24
01 De wieshied priest heurzels,
midden
tussen heur volk bezingt zi'j heur roem,
02 in de gemienschop van de Allerhoogste verheft zi'j
heur stemme,
tegenover
zien legermacht bezingt zi'j heur roem:
03 "Ik bin uut de mond van de Allerhoogste
votkommen,
as
een dieze he'k de eerde bedekt.
04 Ik zette mien tente daele in de hoge hemel,
mien
troon ston op een hoge wolke.
05 Ik hebbe de hemelboge alliend deurlopen
en
bin de diepte van de ofgrond deurtrokken.
06 Over de golven van de zee, over de hiele eerde,
over
alle volken en naosies kreeg ik de macht.
07 Rondomme zocht ik een rustplak,
in
wie zien gebied zo'k wonen?
08 Doe gaf de maeker van alles mi'j een kommedaosie,
hi'j
die mi'j maekt het gaf mien tente een rustplak.
Hi'j
zee: “zet je tente in Jakob zien laand,
vien
in Israël je arfdiel.”
09 Hi'j het mi'j in et begin, veur alle tieden maekt,
en
ik zal gienertied wegraeken.
10 Ik diende him in zien heilige tente,
zo
kreeg ik een vaaste plak op de Sion.
11 In de geliefde stad gaf hi'j mi'j een rustplak,
over
Jeruzalem kreeg ik zeggenschop.
12 Ik scheut wottel midden tussen dat glorierieke
volk,
et
gebied van de Heer wodde mientes.
13 As een ceder op de Libanon kwam ik omhogens,
as
een cipres in de bargen van de Hermon.
14 As een palmboom in Engedi kwam ik omhogens,
as
een oleander in Jericho,
as
een sierlike olijfboom in et heuvellaand,
as
een plataan kwam ik omhogens.
15 As keneel en kemelestiekel,
as
uutlezen mirre reuk ik lekker,
as
galbanum, cistus en balsem,
as
een wolke van wierook in de tabernakel.
16 Ik stak as een terebint mien takken uut,
mien
prachtige, sierlike takken.
17 As wienstok scheuten d’r aldermooiste uutlopers uut
mi’j,
mien
blossems wodden prachtige en rieke vruchten.
18 Ik bin de moeke van ontzag en waore liefde,
van
kennis en heilige hoop.
Ik
wodde an al mien kiender veur iewig geven,
an
alleman die de Heer uutkeuzen het.
19 Kom bi'j mi'j, aj' naor mi'j verlangen
en
doe je te goed an mien vruchten.
20 Want daenken an mi'j is zuter as hunning,
mi'j
bezitten zuter as een hunningraot.
21 Wie mi'j et krigt nog meer honger,
wie
mi'j drinkt krigt nog meer dust.
22 Wie mi'j geheurzaemen wodt niet teleursteld,
wie
neffens mien wieshied haandelt zundigen niet."
Wieshied en
de wet
23 Dit alles ligt besleuten
in
et verbondsboek van de allerhoogste God,
de
wet, die Mozes oons geven het
as
bezit veur Jakob zien gemienschop.
24 Zuuk de hieltied je kracht in de Heer,
hool
je an him vaaste, dan maekt hi'j je stark.
De
almachtige Heer is de ienige God,
d'r
is gien redder buten him.
25 De wet stroomt over van wieshied,
zoas
de Pison en de Tigris overstromen in de tied van de vruchtenoogst.
26 De wet stroomt over van kennis,
zoas
de Eufraat en de Jordaan overstromen in de tied van de oogst.
27 De wet stroomt over van lessen,
zoas
de Nijl en de Gichon overstromen in de tied van de droeve-oogst.
28 De eerste meenske leerde him niet hielendal kennen,
de
laeste zal him liekemin begriepen.
29 Want de gedaachten die hi'j het bin voller as de
zee,
dieper
as de diepste ofgrond is et inzicht dat hi'j bödt.
30 Ik, Sirach, bin as een kenaol, voeded deur een
revier,
as
een waeterloop stroom ik naor een tuun.
31 Ik zee: "Ik zal mien appelhof bevloeien,
ik
zal mien bloembedde besproeien."
En
kiek, mien kenaol wodde een revier,
en
mien revier wodde een zee.
32 Ik maek mien lessen zo helder as de morgen,
ik
laot zien locht tot in de veerte schienen.
33 Ik giet mien leer uut as een profetie,
ik
geef him deur tot in de veerste generaosies.
34 Ik hebbe mi'j niet alliend veur mi'jzels inspand,
mar
veur alleman die wieshied zuukt.
Sirach 25
Priezensweerdige
en ofkeurensweerdige dingen
01 Drie dingen geven mi'j bliedschop,
ze
bin geliefd bi'j de Heer en bi'j meensken:
iensgezindhied
onder breurs en zusters,
vrundschop
mit aanderen,
man
en vrouw die harmonisch saemenleven.
02 Drie soorten meensken he'k een hekel an,
heur
levenswieze stot mi'j of:
een
aarme die eigenwies is, een rieke die liegt,
een
oolde dwaes die overspel begaot.
03 Aj' in je jonkhied niks verwurven hebben,
wat
hej' dan aj' oold binnen?
04 Hoe mooi is et as knappe koppen rechtspreken
en
as oolde manluden goeie raod geven.
05 Hoe mooi is de wieshied van oolde meensken,
et
inzicht en de goeie raod van eerbiedensweerdige manluden.
06 De kroon van oolde manluden is heur grote
onderviening,
heur
grootsighied is ontzag veur de Heer.
07 Negen dingen pries ik in gedaachte,
en
een tiende za'k hadde-op loven:
een
meenske die bliedschop an zien kiender beleeft,
iene
die nog bi'j zien leven de val van zien vi'janen mitmaekt.
08 Gelokkig is wie saemenleeft mit een verstaandige
vrouw,
wie
mit zien tonge niet uutgliert
en
wie niet zien mindere dient.
09 Gelokkig is wie inzicht kregen het
en
wie praot veur een andachtig geheur.
10 Hoe groot is hi'j die wieshied vunnen het,
mar
gieniene is groter as wie ontzag veur de Heer het.
11 Ontzag veur de Heer gaot boven alles;
wie
daornaor leeft is mit gieniene te vergelieken.
12 Liefde veur de Heer begint mit ontzag veur him,
verbunnenhied
mit de Heer begint mit trouw an him.
Slechte en
goeie vrouwluden
13 Alle piene desnoods, mar gien piene van et hatte!
Alle
kwaodaorighied desnoods, mar gien kwaodaorighied van een vrouw!
14 Alle ellende desnoods, mar gien ellende van heur
die mi'j haten!
Alle
vergelling desnoods, mar gien vergelling van mien vi'janen!
15 Gien arger venien as et venien van een slange,
gien
arger venien as et venien van een vrouw.
16 Ik leef liever saemen mit een leeuw en een draek
as
mit een kwaodaorige vrouw.
17 De kwaodaorighied van een vrouw veraandert heur
blik
en
maekt heur gezichte zo nottelig as dat van een beer.
18 Al zit heur man midden tussen zien vrunden an
taofel,
hi'j
moet bitter zochten, as hi'j now wil of niet.
19 Alle kwaod vaalt in et niet bi'j et kwaod van een
vrouw,
mag
et lot van een zundig persoon heur treffen.
20 As een zaanderige helling veur de voeten van een
oolde man,
zo
is een kwebbeldeuze veur een rustige man.
21 Bezwieke niet veur de schoonhied van een vrouw
en
zet je zinnen niet op heur.
22 As een vrouw heur man onderhoolt,
leidet
dat tot lelkens, schaemte en grote schaande.
23 Een vernederd gemoed, een bedroefd gezichte en
hatzeerte,
daortoe
leidet een kwaodaorige vrouw.
Wie
heur man ongelokkig maekt,
bezorgt
him sloppe hanen en knikkende kni'jen.
24 Bi'j een vrouw is de zunde begonnen,
deur
heur moe'n wi'j allemaole wegraeken.
25 Laot waeter niet de vri'je loop,
laot
een kwaodaorige vrouw niet vri'juut praoten.
26 As zi'j je niet geheurzaemen,
ban
heur dan uut je leven.
Sirach 26
01 Gelokkig is de man van een goeie vrouw,
hi'j
leeft twie keer zo lange.
02 Een starke vrouw geft heur man bliedschop,
hi'j
zal in vrede oold wodden.
03 Mit een goeie vrouw is de meensken hiel best
bedield,
zi'j
wodt geven an wie ontzag veur de Heer het.
04 Riek of aarm, zoe'n man is gelokkig,
zien
gezichte staot de hieltied vrolik.
05 Veur drie dingen bin 'k bange,
en
veur een vierde bin 'k slim allat:
kwaodsprekeri'je
in de stad, een kloft die te hoop lopt,
valse
anklachten – alle bin slimmer as de dood.
06 Mar tot een kweld hatte en groot verdriet
leidet
een vrouw die jeloers is op een aandere vrouw,
en
die rabbelt mit de giesel van heur tonge.
07 Een kwaodaorige vrouw is as een slingerend span
ossen,
wie
heur in toom perbeert te holen
is
as iene die een schorpioen vaastepakt.
08 Een dronken vrouw maekt grote lelkens wakker,
ze
verbargt heur schaemtelooshied niet.
09 De ontucht van een vrouw bliekt uut heur oogopslag,
an
heur lonken ken ie heur.
10 Bewaeke een eigenzinnige vrouw streng,
aanders
gooit zi'j heur ere te grabbel zogauw ze de kaans krigt.
11 Wees allat op heur schaemteloze blik,
wees
niet verwonderd as ze heur tegenover je misdreegt.
12 Zoas een dustige reiziger zien mond eupendot
veur
al et waeter dat hi'j mar vienen kan,
zo
gaot zi'j tegenover iedere tentpaol zitten
en
dot zi'j heur koker eupen veur de pielke.
13 De schoonhied van een vrouw maekt heur man bliede,
heur
veerdigheden geven him kracht.
14 Een zwiegzeme vrouw is een kedo van de Heer,
innerlike
beschaeving is wat onbetaelbers.
15 Een ingetogen vrouw is dubbel zo bekoorlik,
niks
weegt op tegen heur zelsbeheersing.
16 Zoas de zunne an de hoogste hemel van de Heer,
zo
is de schoonhied van een goeie vrouw in heur huus op odder.
17 Zoas et straolend locht op de heilige
laampestander,
zo
is een mooi gezichte op een mooi lichem.
18 Zoas goolden staonders op een zulveren follement,
zo
bin mooie bienen op stevige voeten.
19 Mien kiend, blief in je jonkhied gezond,
vergriem
je kracht niet an vremden.
20 Zuuk van de hiele vlakte et vruchtberste pat
en
zi'je dan je eigen zaod, vertrouw op je goeie komof.
21 Dan leeft je naogeslaacht deur
en
wast et vol vertrouwen in zien goeie ofkomst.
22 Een vrouw die te koop is beschouwt et volk as
spi'je,
een
trouwde vrouw as een dodelike valstrik veur heur vri'jers.
23 Een goddeloze vrouw wodt an een wetteloze man
geven,
mar
een vrome vrouw an een man mit ontzag veur de Heer.
24 Een schaemteloze vrouw brengt heur tied in schaande
deur,
mar
een fesoenlike vrouw is alderdeegst ingetogen tegenover heur man.
25 Een losbaandige vrouw beschouwt et volk as een
hond,
mar
een ingetogen vrouw het ontzag veur de Heer.
26 Een vrouw die aachtinge veur heur man het is wies
in ieder zien ogen,
mar
een vrouw die heur man eigenwies te schaande maekt,
raekt
bi'j alleman as verdurven bekend.
Gelokkig
is de man van een goeie vrouw,
want
hi'j leeft twie keer zo lange.
27 Een snarrende kwebbeldeuze,
is
as een kriegstrompet waorveur ie op de vlocht slaon.
Een
man die mit zoe'n vrouw saemenleeft,
leeft
alsmar onder kriegsrumoer.
Ofkeurensweerdige
dingen
28 Twie dingen maeken mi'j bedroefd,
en
een dadde maekt mi'j poer:
een
soldaot die armoe lidt,
verstaandige
manluden die as drek beschouwd wodden,
een
meenske die van rechtveerdighied in zunde vervaalt;
de
Heer bestemt him veur et zweerd.
29 Een koopman blift zelden veur een misstap beweerd
en
ok een kleine haandeler blift niet onschuldig.
Sirach 27
01 Pattie zundigen om geld,
wie
zien bezit perbeert te vergroten slöt zien ogen veur aarme meensken.
02 Zoas een pinne him in de voegen tussen de stienen
boort,
zo
wringt de zunde him tussen koop en verkope.
03 Aj' niet vaasteholen an ontzag veur de Heer,
gaot
je huus in een oogwink tegen de vlakte.
04 Aj' een zi'je schudden komt d'r ofval te
veurschien,
as
een meenske praot komt de drek van zien gedaachten naor boven.
05 Zoas et diggelgoed van een pottebakker in de ovend
naokeken wodt,
zo
perbeer ie een meenske uut an zien uutspraoken.
06 Zoaj' an de vruchten van een boom de plaanter
kennen,
zo
ken ie an de overwegings van een meenske zien bedoelings.
07 Prieze een meenske niet veur ie zien overwegings
heurd hebben,
want
daoran wodt een meenske bekeken.
08 Aj' rechtveerdighied naostreven zuj' heur ok
vienen,
ie
kleden je in rechtveerdighied as in een prachtig klied.
09 Voegels nusselen alliend bi'j heur soortgenoten,
de
waorhied komt alliend bi'j wie heur huldigt.
10 Een leeuw loert op zien prooi,
de
zunde op heur die onrecht begaon.
11 Wat een vroom meenske vertelt is altied wieshied,
mar
een onverstaandig meenske is zo wisselvallig as de maone.
12 Blief niet te lange onder domme meensken,
mar
daenke onder verstaandige meensken niet om ‘e tied.
13 Wat dwaezen vertellen vraogt om grote argernis,
heur
gelach is een zundig gebulder.
14 Et gekilster van meensken die alsmar zweren
dot
de haoren recht opzetten;
bi'j
heur gehaspel stopt et volk de oren dichte.
15 Et gehaspel van hoogmoedigen is as bloedvergieten,
heur
geraos dot zeer an de oren.
Onbetrouwberhied
16 Wie geheimen verradt verspeult vertrouwen,
hi'j
vint gienertied een vrund naor zien hatte.
17 Hool van je vrund en wees him trouw,
mar
aj' zien geheimen verraoden,
blief
dan niet aachter him an lopen.
18 Want zoas een meenske een dooie verleuren het,
zo
bin ie zien vrundschop kwietraekt.
19 En zoas de meensken een voegel ontkommen lat uut de
haand,
zo
heb ie je vrund gaon laoten, en ie kriegen him gienertied weeromme.
20 Gao him niet aachternao, want hi'j is vot,
hi'j
is votvlocht as een gezelle uut een strik.
21 Een wonde kuj' verbienen,
een
schelperti'j kuj' goedmaeken,
mar
wie een geheim verradt kan alle hoop veren laoten.
22 Wie stiekem een knipoge geft het kwaod in de zin,
wie
dat deurhet gaot zoe'niene uut de weg.
23 Hi'j zegt vrundelike woorden tegen je
en
bewondert waj' zeggen,
mar
naoderhaand praot hi'j hiel aanders
en
misbruukt je woorden tegen jow.
24 Ik hebbe een hekel an een protte, mar an niks
zovule as an zoe'niene;
ok
de Heer minacht him.
25 Wie een stien omhogens gooit krigt him op zien
heufd,
een
verraodelike slag slat diepe wonnen.
26 Wie een koele greeft veur een aander vaalt d'r zels
in,
wie
een valstrik zet wodt d'r zels in vongen.
27 As iene kwaod dot treft et himzels,
en
hi'j begript niet iensen waoromme.
28 Een eigenwies meenske spot en huunt,
mar
wraoke loert op him as een leeuw.
29 Wie bliedschop vint in de ondergang van vrome
meensken,
raekt
in een valstrik, piene verteert him veur hi'j wegraekt.
Wrok en
lelkens
30 Wrok en lelkens bin verschrikkelik,
een
zundig meenske geft d'r an toe.
Sirach 28
01 Wie wraok nemt zal de wraoke van de Heer
ondervienen,
de
Heer zal zien zunden niet vergeten.
02 Vergeef je naoste et onrecht dat hi'j dee,
dan
wodden, aj' bidden, ok jow je zunden vergeven.
03 Hoe kan een meenske die lelkens koestert tegen een
aander
bi'j
de Heer om verzoening vraogen?
04 Hoe kan een meenske die gien medelieden mit een
aander het
om
vergeving veur zien eigen zunden bidden?
05 Ie bin mar een meenske: aj' in je lelkens volholen,
wie
zal dan je zunden vergeven?
06 Daenk an et aende en wees niet langer vi'jaandig,
daenk
an je dood en vergankelikhied, en hool je an de geboden.
07 Daenk an de geboden en koester gien wrok tegen je
naoste,
daenk
an et verbond mit de Allerhoogste en kiek fouten deur de vingers.
Ruzie
08 Hool je veer van ruzie, dan zuj' minder zundigen,
want
een driftig meenske dot ruzie ontbranen
09 en een zundig meenske hitst vrunden tegen mekeer
op;
hi'j
zi'jt twiedracht onder heur die in vrede mittenneer leven.
10 Hoe meer hoolt, des te hadder et vuur braant,
hoe
hardnekkiger de ruzie, des te heviger ze wodt.
Hoe
starker een meenske, des te groter zien lelkens,
hoe
rieker hi'j is, des te foeler laait zien argernis op.
11 Een alderdekselse ruzie wakkert et vuur an,
een
alderdekselse stried leidet tot bloedvergieten.
12 Aj' op een vonke blaosen vlamt hi'j op,
aj'
d'r op spi'jen dooft hi'j:
beide
bin et wark van je mond.
Rattel
13 Vervluuk een kletskouse,
vervluuk
wie mit een dubbele tonge praot,
want
pattie die in vrede mittenneer leven
wodden
deur him verdistreweerd.
14 Een lasterer brengt pattie an et waankelen
en
jacht heur op van volk tot volk,
haelt
verstarkte steden daele
en
verwoest de huzen van hoge omkes.
15 Een lasterer jacht moedige vrouwluden op de vlocht
en
berooft heur van de vrucht van heur wark.
16 Wie naor een lasterer luustert vint gien rust
en
woont gienertied meer lastigvalen te wodden.
17 De slag van een zwiepe veroorzaekt een striem,
de
slag van een tonge brekt bonken.
18 Pattie valen deur een sniedend zweerd,
mar
niet zovule as deur een scharpe tonge.
19 Gelokkig is hi'j die daortegen bescharmd is,
die
niet overleverd is an de lelkens van zoe'n tonge,
zien
jok niet te dregen hoeft
en
d'r niet an vaastekettend zit,
20 want et jok van zoe'n tonge is van iezer
en
zien boeien bin van broons.
21 De dood die hi'j brengt is een slechte dood,
et
doderiek is vule keren beter.
22 Mar over vromen het zoe'n tonge gien macht,
zi'j
branen niet in zien vlammen.
23 Wie de Heer verlat vaalt an zien vlammen tot prooi;
ze
laaien op en gaon niet uut.
Hi'j
wodt op heur loslaoten as een leeuw,
as
een paanter verscheurt hi'j heur.
24-25 Omheine je droevetuun mit stiekels,
zet
een vergrendelde deure veur je mond.
Breng
je goold en zulver in veilighied
en
leg je woorden op een weegschaole.
26 Veurkom daj' stroffelen deur je tonge,
kom
niet te valen onder et oge van je belaoger.
Sirach 29
Geld lienen
01 Wie baarmhattig is lient geld an zien naoste,
wie
de helpende haand bödt nemt de geboden in acht.
02 Lien an je naoste as hi'j et neudig het,
en
betaele waj' zels schuldig binnen op tied weeromme.
03 Hool je an je woord, wees betrouwber,
dan
kriej' ok altied hulpe as ie et neudig hebben.
04 Mennigiene zicht een liening as een butenkaans
en
brengt wie him helpt in muuilikheden.
05 Zoe'niene geft zien helper een tuut op 'e hanen
tot
hi'j zien liening binnen het.
Om
geld te kriegen praot hi'j op nederige toon,
mar
et mement van weerommebetaeling stelt hi'j uut.
Hi'j
betaelt onverschillige woorden weeromme
en
geft de tied de schuld.
06 As hi'j betaelen kan, dan krigt de eiser mit muuite
de helte
en
moet et ok nog as een mitvaler beschouwen.
Betaelt
een schuldener niet, dan is hi'j niet meer as een rover
en
krigt hi'j d'r vergees een vi'jaand bi'j.
Hi'j
betaelt de eiser vervlukings en hatelikheden weeromme,
gien
eerbetoon, mar beledigings.
07 Mennigiene weigert een liening, niet uut
onwelwillendhied,
mar
uut aangst om onneudig besteulen te wodden.
Aolmoezen
08 Mar wees grootmoedig tegenover een aarme,
laot
him niet op zien aolmoes waachten.
09 Hool je an et gebod om een aarme te helpen,
laot
him in zien nood niet mit lege hanen staon.
10 Geef geld an je breur en an je vrund,
laot
et niet onder een stien votroesten.
11 Bruuk je geld overienkomstig de geboden van de
Allerhoogste,
dan
geft et je meer perfiet as goold.
12 Staepel in je schatkaemer aolmoezen op,
ze
zullen je uut alle ellende redden.
13 Ze vechten beter tegen je vi'jaand
as
een machtig schild en een zwaore laans.
Borg
14 Een goed meenske staot borg veur zien naoste,
mar
iene zonder schaemte lat him in de steek.
15 Vergeet de welwillendhied van je borg niet,
want
hi'j het him veur jow geraant steld.
16 Een zundig persoon vergriemt et bezit van zien
borg,
17 een ondaankber meenske lat zien bescharmer in de
steek.
18 Borg staon het pattie rieken in de vernieling
hulpen,
et
het heur zwalken laoten as de golven van de zee.
Machtige
manluden het et uut heur huzen verdreven
en
ommezwalken laoten onder vremde volken.
19 Een zundig persoon stot him op een borgstelling,
in
zien zocht naor weenst stot hi'j him in een perces.
20 Helpe je naoste naor vermogen,
mar
pas op: stot je niet in et ongelok.
Onofhankelikhied
21 De eerste levensbehoeften bin waeter, brood en
kleraosie
en
een huus waorin ie je geburgen vulen.
22 Beter een aarmoedig bestaon mit een dak boven je
heufd
as
een veurtreffelik maol bi'j vremden.
23 Aj' now een protte of weinig hebben, wees tevreden,
dan
woj' niet veur vremde uutmaekt.
24 Van huus tot huus ommezwalken te moeten is een
ellendig bestaon,
waoj'
as vremde deurbrengen, hej' gien recht van praoten.
25 Al biede ie zels eten en drinken an,
ie
kriegen staank veur daank en bitse woorden butendat:
26 "Kom binnen, vremde, maek de taofel klaor,
geef
mi'j mar te eten waj' mitneumen hebben.
27 Verdwien, vremde, ie doen mien anzien schae.
Mien
breur is kommen, ik hebbe mien huus vanneuden."
28 De beschimping een vremde of schuldeiser te wezen,
is
veur een verstaandig meenske mar zwaor te dregen.
Opvoeding
Hier volgen uutspraoken over kiender.
Sirach 30
01 Wie zien zeune liefhet geft him regelmaotig mit de
stok,
en
bi'j slot van zaeke zal hi'j bliedschop in him vienen.
02 Wie zien zeune grootbrengt zal him over him
verheugen
en
onder bekenden groots over him praoten.
03 Wie zien zeune onderwist zal zien vi'janen jeloers
maeken
en
onder zien vrunden vol bliedschop over him praoten.
04 Ok al is de heit van zoe'n zeune wegraekt,
et
liekt as hi'j d'r nog is, omreden hi'j deurleeft in zien zeune.
05 Bi'j zien leven zag hi'j him mit bliedschop,
bi'j
zien aende had hi'j gien verdriet.
06 Zien vi'janen leut hi'j een wreker nao,
zien
vrunden een man die heur goedhied beloont.
07 Wie zien zeune vertroetelt moet alsmar zien wonnen
verbienen,
en
bi'j iedere galp slat de schrik him om et hatte.
08 Een peerd dat niet temd is wodt stiems,
een
zeune die niet in de haand holen wodt eigenzinnig.
09 Verwen een kiend, en et treft je mit ontzetting,
speul
mit him, en et dot je verdriet.
10 Maek gien wille mit him, aanders lieden jim tegere
piene
en
biet ie aentienbesluut je tanen stokkend.
11 Laot him in zien jonkhied niet eigenmachtig
optreden,
kiek
zien fouten niet deur de vingers.
12 Buug zien nekke as hi'j nog jong is,
hool
him stevig in je greep zolange hi'j een kiend is;
dan
wodt hi'j niet stiems en ongeheurzem
en
hej' gien verdriet deur him.
13 Breng je zeune groot, doe d'r muuite veur,
aanders
zuj' je argeren an zien onbeschaamdheid.
Gezondhied
14 Beter aarm mar gezond en stark van gestel
as
riek mar lichaomelik een wrak.
15 Een gezond gestel is beter as alle goold,
een
starke geest is beter as onmetelike riekdom.
Hier volgen uutspraoken over eteri'je.
16 Gien inkelde riekdom gaot gezondhied te boven,
gien
inkelde bliedschop overtreft de bliedschop van et hatte.
17 Beter de dood as een bitter leven,
beter
iewige rust as een slepende kwaol.
18 Goeie eteri'je, daelezet veur een zieke die niet in
staot is om te eten,
bin
as spijsoffers bi'j een graf.
19 Wat het een ofgod an een offergaove?
Hi'j
kan ommes niet eten en ok niet roeken.
Zo
is et mit him die deur de Heer mit ziekte vervolgd wodt.
20 Hi'j zicht de eteri'je veur him staon en zocht,
zoas
een beddebeweerder zocht as hi'j een aarm om een maegien henne slat.
Zo
is et mit him die mit geweld zien recht gellen laoten wil.
21 Geef je niet over an verdriet
en
kwel jezels niet mit gepieker.
22 Bliedschop dot een meenske leven,
en
een vrolik meenske leeft lange.
23 Ontspan je, praot jezels moed in
en
hool verdriet op een ofstaand,
want
verdriet het pattie in de vernieling hulpen
en
dient gien inkeld doel.
24 Ofgeunst en lelkens bekotten je leven,
kommer
maekt je oold veur je tied.
25 Wie vrolik en opgewekt is, het een goeie eetlust
en
geniet van zien maoltied.
Sirach 31
Riekdom
01 Niet slaopen kunnen deur riekdom margelt et lichem
uut,
zorg
over riekdom hoolt je wakker.
02 Zokke zorg maekt daj' alderdeegst niet sloemeren,
as
een zwaore ziekte verdrieft hi'j de slaop.
03 Een rieke warkt hadde en staepelt zien geld op,
en
as hi'j ophoolt mit warken kan hi'j genieten.
04 Een aarme warkt hadde en het een schaemel bestaon,
en
as hi'j ophoolt mit warken lidt hi'j gebrek.
05 Wie van goold hoolt kan niet rechtveerdig blieven,
wie
riekdom naojaegt komt op een giebe.
06 Pattie bin deur goold an leger wal raekt,
opiens
weren zi'j nargens meer.
07 Verzot op goold wezen is as een strukelblok,
iedere
dwaeze gaot d'r an kepot.
08 Gelokkig is de rieke die onberispelik bliekt
en
niet aachter goold an lopt.
09 Wie is hi'j? Wi'j zullen him gelokkig priezen,
want
hi'j het onder zien volk wat butengewoons daon.
10 Wie wodde deur goold uutperbeerd en bleek
onknoeterig?
Hi'j
zal roemd wodden.
Wie
zundigen kon, mar et niet dee,
wie
kwaod doen kon, mar et niet dee?
11 Zien bezit zal vermeerderen
en
de gemienschop zal over zien weldaoden vertellen.
Taofelmenieren
12 Aj' an een riek veurziene taofel zitten,
Doe
je mond dan niet wied eupen
en
zegge niet: "Wat een rieke dis!"
13 Bedaenk dat een gruusaordig oge alliend mar slecht
is,
is
d'r wat slechters maekt as zoe'n oge?
Daorom
traont et bi'j alles wat et zicht.
14 As iene naor een schottel kikt, taast dan niet toe,
graai
niet tegere mit him in de schottel.
15 Beoordiel de gevulens van je taofelgenoot as die
van jezels
en
daenk nao bi'j alles waj' doen.
16 Eet wat je veurzet is as een fesoenlik meenske,
wees
gien vreetzak, wek gien weerzin op.
17 Wees zo netties om as eerste op te holen,
wees
gien vreter, geef gien anstoot.
18 En aj' mit een hieleboel an taofel zitten,
taast
dan niet as eerste toe.
19 Veur een netties meenske is een betien al genoeg,
hi'j
snakt niet naor aosem as hi'j op zien bedde ligt.
20 Nao mit maote eten te hebben slapt hi'j goed,
hi'j
komt vroeg van bedde en vuult him uutrust.
Wie
onverzaezem is krigt last van slaopelooshied,
van
misselikhied en kramp in ‘t lief.
21 Aj' een protte eten mossen, trekke je dan weeromme,
spi'je
et uut, en ie vulen je oplocht.
22 Mien kiend, luuster naor mi'j, slao mien raod niet
in de wiend,
op
een dag zuj' him begriepen.
Wees
kiebig bi'j alles waj' doen,
dan
kriej' gien inkelde ziekte.
23 Wie goeie taofelmenieren het wodt prezen,
hi'j
zal altied een goeie naeme hebben.
24 Over wie slechte taofelmenieren het praot de hiele
stad schaande,
hi'j
zal altied een slechte naeme hebben.
25 Wees gien held in et drinken van wien,
want
wien het pattie an 't aende hulpen.
26 Zoas de ovend had iezer uutperbeert,
zo
perbeert wien et kerakter van grootmoedigen die ruzie maeken uut.
27 Wien is leven veur een meenske
aj'
him mit maote drinken.
Wat
is et leven zonder wien?
Wien
wodde al in et begin geven om bliedschop te geven.
28 Aj' him op et juuste mement en mit maote drinken,
geft
hi'j wille en bliedschop.
29 Te vule wien leidet tot bitterhied, ruzie en
argewaosie.
30 Dronkenschop maekt een dwaeze zo poer dat hi'j te
valen komt,
ze
verzwakt zien kracht en brengt him wonnen toe.
31 Maek gien ruzie mit je naoste aj'm tegere wien
drinken
en
minacht him niet as hi'j vrolik wodt.
Beledig
him dan niet
en
verneder him niet deur wat van him weeromme te vraogen.
Sirach 32
01 As jow de leiding van een feestmaol geven wodt,
laot
je daor dan niet op veurstaon.
Wees
as een gaast onder je gaasten,
bekommer
je eerst om heur, gao eerst daornao zels zitten.
02 Gao eerst zitten aj' al je wark daon hebben,
dan
verheug ie je over heur tevredenhied
en
kriej' een kraanze veur je hoflikhied.
Gepast en
ongepast praoten
03 Oolde man, et siert je et woord te nemen
en
te praoten over zaeken waoj' kennis van hebben,
mar
wees stille as d'r meziek maekt wodt.
04 Kraom tiedens een uutvoering gien woordebri'j uut,
toon
je wieshied niet op een ongelegen mement.
05 Meziek wiels ie saemen wien drinken,
is
as een zegel van grenaat op een goolden sieraod.
06 As een zegel van smaragd in goold zet,
zo
is een deuntien bi'j kostelike wien.
07 Jongkerel, praot alliend as et neudig is
en
hoogstens as et je twiekeer vraogd wodt.
08 Praot niet te lange, zeg een protte mit weinig
woorden,
wees
as iene die wet en toch zwiegt.
09 Aj' onder hoge omkes binnen, stelle jezels dan niet
an heur geliek,
aj'
onder oolde meensken binnen, voer dan niet et hoogste woord.
10 Zoas de bliksem veur de donder komt,
zo
hadde lopt de vrundelikhied een bescheiden meenske veuruut.
11 Gao op 'e tied weer vot, douwel niet,
gao
vlogge naor huus, blief niet op straote laanterfaanten.
12 Thuus kuj' je vermaeken en doen wat je goed donkt,
mar
bezundig je niet an hooghattige woorden.
13 Prieze om dit alles him die je maekt het
en
jow mit zovule goeds overlaedet.
Ontzag veur
de Heer en de wet
14 Wie ontzag veur de Heer het anveerdt zien lessen,
wie
him in alle vroegte zuukt ondervint zien geunst.
15 Wie de wet zuukt raekt d'r vol van,
wie
krek dot om him te zuken, komt d'r deur an zien aende.
16 Wie ontzag veur de Heer het leert wat rechtveerdig
is
en
lat zien veurschriften schienen as een locht.
17 Een zundig meenske schoft een terechtewiezing an
kaante,
hi'j
legt him uut zoas et him uutkomt.
18 Een bedochtzem meenske bezint him op alles,
mar
een roekeloos en eigenwies meenske deinst nargens veur weeromme.
19 Haandel gienertied zonder nao te daenken,
aanders
kriej' spiet van je daoden.
20 Gao niet over een muuilik begaonbere weg,
ie
zollen over stienen stroffelen kunnen.
21 Waog je niet op een onbekende weg,
22 wees veurzichtig op je paeden.
23 Hebbe vertrouwen in jezels bi'j alles waj' doen,
ok
daormit hool ie je an de geboden.
24 Wie op de wet vertrouwt nemt de geboden in acht,
wie
op de Heer vertrouwt wodt gien schae daon.
Sirach 33
01 Wie ontzag veur de Heer het wodt niet deur et kwaod
troffen;
treffen
him bezukings, dan komt hi'j ze te boven.
02 Een wies meenske veracht de wet niet,
mar
wie krek dot as dat hi'j de wet liefhet, is as een schip in een storm.
03 Een verstaandig meenske vertrouwt op de wet,
die
is veur him zo betrouwber as de oraokelstienen.
04 Bereide je veur aj' praoten moeten, dan wodt d'r
naor je luusterd,
gao
bi'j jezels te raode veurdaj' bescheid geven.
05 Et gemoed van een dwaeze is as een waegenviel,
zien
daenken is as een dri'jende asse.
06 Een spotlustige vrund is as een dekhingst,
hi'j
hinnikt onder iedere berieder.
Et iene
tegenover et aandere
07 Waordeur is de iene dag beter as de aandere?
Et
locht van de dag komt toch et hiele jaor deur van de zunne?
08 In zien wieshied het de Heer de daegen verschillend
maekt,
hi'j
het de feesten heur plak in de tied geven.
09 Pattie daegen het hi'j verheven en heiligd,
van
de aandere het hi'j de gewone daegen maekt.
10 Alle meensken kommen tenleste uut de eerde,
uut
eerde wodde Adam maekt.
11 Toch bin ze verschillend deur de grote wieshied van
de Heer,
hi'j
het heur verschillende wegen wezen.
12 Pattie meensken het hi'j zegend en verheven,
aanderen
het hi'j heiligd en in zien naobi'jhied brocht;
pattie
meensken het hi'j vervluukt en vernederd
en
het hi'j van heur plak verdreven.
13 Zoas klei in de haand van de pottebakker,
die
d'r van maekt wat hi'j wil,
zo
bin meensken in de haand van heur maeker,
die
heur maekt zoas hi'j wil.
14 Zoas et goeie tegenover et kwaode staot,
et
leven tegenover de dood,
zo
staot de vrome tegenover de zundig persoon.
15 Kiek zo naor alles wat de Allerhoogste maekt het:
twie
an twie, et iene tegenover et aander.
16 En ik – ik bleef as laeste waeken,
as
een naolezer leup ik aachter droeveplokkers;
17 mar deur de zegen van de Heer kwam ik naor veuren
en
as een droeveplokker vulde ik de passetonne.
18 Bedaenk da'k niet alliend veur mezels zwoegd hebbe,
mar
veur alleman die lessen zuken.
19 Luuster naor mi'j, hoge omkes onder et volk,
leiders
van de volksvergeerdering, heur mi'j an.
Onofhankelikhied
20 Laot gien zeune en gien vrouw, gien breur en gien
vrund
zolange
ie leven iens macht over je kriegen;
en
geef je geld niet an een aander,
dan
hoej' d'r naotied niet vol spiet om te bedelen.
21 Laot zolange aj' leven, zolange d'r aosem in je is,
gien
meenske je van je plak verdrieven.
22 Beter dat je kiender jow wat vraogen
as
daj' ofhaankelik van je kiender binnen.
23 Doe alles waj' doen biezunder jent,
laot
gien smet op je weerdighied kommen.
24 Op de dag dat je leven ophoolt, in et ure van je
dood –
verpatte
eerst dan je arfenis.
Gedoente mit
knechten
25 Wat veur een ezel voer, stok en lasten binnen,
dat
bin brood, tucht en wark veur een knecht.
26 Zet ie him onder tucht an et wark, dan hej' rust,
geef
ie him niks te doen, dan zuukt hi'j de vri'jhied.
27 Een jok en een helster bugen de nekke,
veur
een kwaodwillige knecht bin d'r liefstraffen en folterings.
28 Zet him hadde an et wark, aanders wodt hi'j een
lammeling,
29 en van luihied leert hi'j alderhaande kwaod.
30 Laot him warken, zoas et him uutkomt,
geheurzaemt
hi'j niet, slao zien bienen dan in boeien.
Mar
varge niet tevule van een meenske, wees niet onbillik.
31 Hej' een knecht, behaandel him dan as jezels,
want
ie hebben him mit je zoerverdiende geld kocht.
Hej'
een knecht, behaandel him dan as een breur,
want
ie hebben him neudig as jezels.
32 Aj' him kwaod doen en hi'j gaot d'r vandeur,
33 waor zuj' him dan zuken?
Sirach 34
Dromen
01 Een onverstaandig meenske het iedele en valse
verwaachtings
en
dromen maeken dwaezen et heufd gek.
02 Wie him an een droom vaasteklaampt
is
as iene die een schaad griepen wil en wiend naojaegt.
03 Een droombeeld is niet meer as een spiegeling,
zoas
de spiegeling van een gezichte.
04 Kan reinhied votkommen uut poeterighied?
Komt
waorhied vot uut leugen?
05 Waorzeggeri'je, wicheleri'je en dromen bin bedrog,
ze
benauwen je as baorensnood een vrouw.
06 As een droom niet deur de Allerhoogste stuurd is,
geef
d'r dan gien ommedaenken an,
07 want dromen hebben pattie doen dwaelen,
wie
d'r op vertrouwde kwam te valen.
08 De wet komt zonder die illusies tot gelding,
in
de mond van een betrouwber meenske komt de wieshied tot heur recht.
Kennis en
onderviening
09 Wie een protte reisd het, het een protte kennis
opdaon,
wie
een protte onderviening het, kan verstaandige dingen zeggen.
10 Wie gien onderviening het wet weinig,
11 mar wie een protte reisd het, wast in
levenswieshied.
12 Op mien reizen he'k een protte zien,
ik
weet meer a'k vertellen kan.
13 Pattietoeren wa'k in doodsgeveer
mar
deur toedoen van kennis en onderviening ontsnapte ik.
14 Wie ontzag veur de Heer het blift in leven,
15 want zien hope is richt op wie him reddet.
16 Wie ontzag veur de Heer het hoeft nargens bange
veur te wezen,
hi'j
kent gien aangst, want de Heer zels is zien hope.
17 Gelokkig is die wie ontzag veur de Heer het.
18 An wie hoolt hi'j him vaaste, wie is zien steun?
19 De ogen van de Heer bin richt op die wie him
liefhet;
hi'j
is een machtig schild, een starke steun,
hi'j
beschut tegen branende hitte, geft schaad tegen de middagzunne,
hi'j
huded je veur stroffelen, veurkomt daj' valen,
20 hi'j vult et hatte mit bliedschop, dot de ogen
oplochten,
hi'j
maekt beter, geft leven en brengt zegen.
Offers
21 Offert iene mit onrechtmaotig kregen goed, dan is
dat offer bezoedeld,
22 en giften van wettelozen wodden niet anveerd.
23 De Allerhoogste anveerdt gien offers van
goddelozen,
en
een protte offers bewegen him niet tot vergeving.
24 Wie wat van een aarme offert,
is
as iene die een zeune offert veur de ogen van zien heit.
25 De aarme meensken leven van bedelersbrood,
wie
et van heur steelt vergiet heur bloed.
26 Wie een aander zien levensonderhoold ontnemt is een
moordener,
27 wie een dagloner zien loon ontsteelt is iene die
bloed vergiet.
28 As de iene opbouwt en de aander weer ofbreekt,
wat
levert dat meer op as dat ze heur inspannen?
29 As de iene biddet en de aander vervluukt,
naor
wie moet de Heer dan luusteren?
30 Aj' een dooie weer anraeken nao daj' je wusken
hebben,
wat
baot et wasken je dan?
31 Zo is een meenske die veur zien zunden vaast en
opni'j zundigt.
Wie
zal d'r luusteren naor zien gebed?
Wat
baot et him dat hi'j him vernedert?
Sirach 35
01 Wie de wet in acht nemt brengt een protte offers:
02 wie de geboden naoleeft brengt een vredeoffer,
03 wie een weldaod bewiest brengt een graonoffer,
04 wie baarmhattighied betoont brengt een daankoffer.
05 Je vere holen van slechthied is de Heer
welgevallig,
je
vere holen van onrecht brengt verzoening.
06 Verschien niet mit lege hanen veur de Heer,
07 want dit alles wodt vraogd deur de geboden.
08 Et offer van een rechtveerdige maekt et alter vet,
de
smoeke locht stiegt op naor de Allerhoogste.
09 Et offer van een rechtveerdige wodt anveerd,
et
zal niet vergeten wodden.
10 Pries de Heer mit je vri'jgevighied,
wees
niet zunig mit de vruchten van de ni'je oogst.
11 Breng iedere gaove mit een blied gezichte
en
heilig de tienden mit bliedschop.
12 Geef de Allerhoogste naor wat hi'j geven het,
wees
vri'jgevig, geef naor vermogen,
13 want de Heer beloont je,
hi'j
geft et je zeuvenvooldig weeromme.
De Heer zorgt
veur de zwakken
14 Perbere de Heer niet omme te kopen,
want
hi'j gaot d'r niet op in.
15 Vertrouw niet op een offergaove die deur onrecht
kregen is,
want
de Heer is een rechter
en
persoonlik anzien is veur him niet van belang.
16 Hi'j is niet perti'jdig te koste van de aarme,
hi'j
verheurt de bede van wie onrecht daon wodde.
17 Hi'j slat acht op de smeekbede van een wees
en
op de jammerklachten van een wedevrouw.
18 Stromen een wedevrouw de traonen niet over de
wangen,
19 jammert ze niet om de man die heur traonen stromen
dot?
20 Wie de Heer zo dient dat et him goeddonkt, wodt
anneumen,
zien
bede riekt tot an de wolken.
21 Et gebed van een nederige dringt deur de wolken
henne,
hi'j
is niet te troosten zolange et niet ankomt,
hi'j
hoolt vol totdat de Allerhoogste d'r ommedaenken an geft,
22 totdat hi'j te geunste van de rechtveerdige
oordielt
en
dat oordiel uutvoert.
De
Heer talmt niet en het gien geduld mit de onbaarmhattige,
hi'j
brekt him de heupen.
23 Hi'j straft de volken,
roeit
alle grootmoedigen uut,
verbriezelt
de scepters van de onrechtveerdigen.
24 Hi'j beloont de meenske naor zien daoden,
beoordielt
heur daoden naor heur bedoelings.
25 Hi'j dot zien volk recht
en
geft et bliedschop deur zien baarmhattighied.
26 Lieke welkom is zien baarmhattighied in tieden van
verdrokking
as
regenwolken in schoften van dreugte.
Sirach 36
Gebed om
medelieden veur Israël
01 Heer, God van alles wat bestaot, ontfarm jow over
oons,
02 riloor alle volken aangst veur jow in.
03 Stik jow haand op tegen vremde volken,
laot
heur jow macht ondervienen.
04 An heur hebben jow deur oons jow heilighied toond,
toon
zo deur heur an oons jow macht.
05 Laoten zi'j jow erkennen, zoas wi'j ok erkennen,
Heer,
dat
d'r gien God is buten jow.
06 Verni'j de tekens, herhael de wonderen,
07 toon de grote macht van jow haand en rechter aarm.
08 Wek jow lelkens op, stot jow argernis uut,
09 vernietig de tegenstaander, roei de vi'jaand uut.
10 Haost jow, voer jow besluut uut,
laot
alleman over jow grote daoden vertellen.
11 Laot wie de bienen nemt deur jow vurige argernis verteerd
wodden,
vernietig
iederiene die jow volk kwaod dot.
12 Verbriezel de heufden van de anvoerders van de
vi'janen,
die
zeggen: "D'r is gieniene buten oons."
13 Breng de stammen van Jakob weer saemen
en
geef heur et gebied van eertieds.
14 Heer, ontfarm jow over jow volk, naor jow naeme
nuumd,
over
Israël, dat jow tot jow eerstgeborene maekt hebben.
15 Ontfarm jow over de stad van jow heiligdom,
over
Jeruzalem, waor jow rustplak is.
16 Vervul Sion mit de lofpriezinge van jow glorie
en
jow tempel mit jow luuster.
17 Neem et op veur jow eerste schepsels,
laot
de profetieën uutkommen die in jow naeme uutspreuken binnen.
18 Beloon wie staandvaastig op jow waachten,
laot
jow profeten geleuvensweerdig blieken.
Verheur,
Heer, et gebed van jow knechten,
19 jow weren jow volk toch altied goedgeunstig?
Dan
zal alleman op eerde weten
dat
jow de Heer binnen, de iewige God.
De vrouw, de
vrund en de raodgever
20 De maege verteert alle eten,
mar
et iene eten is beter as et aandere.
21 Zoas de tonge et wild an de smaek herkent,
zo
herkent een verstaandig meenske leugens.
22 Een verdurven meenske veroorzaekt ellende,
een
erveren meenske verdedigt him d'r tegen.
23 Een vrouw moet iedere man aksepteren,
mar
een man kan de beste vrouw uutkiezen.
24 De schoonhied van een vrouw maekt et gezicht van
heur man bliede
en
overtreft alles wat hi'j weensken kan;
25 het zi'j ok een zaachte en vrundelike tonge,
dan
is gien starveling mit heur man te vergelieken.
26 Wie een vrouw krigt legt de grondslag veur zien
bezit,
krigt
een helper die bi'j him past, een staonder van rust.
27 Waor gien ofstekking is wodt et bezit roofd,
waor
gien vrouw is zwarft een man zwaormoedig rond.
28 Want wie vertrouwt een zwaorbewaopende rover,
die
van stad naor stad trekt?
Zo
vertrouwen de meensken liekemin een meenske zonder thuus,
die
overnaacht waor hi'j laete in de aovend ankomt.
Sirach 37
01 Iedere vrund zal zeggen: "Ik bin je
vrund,"
mar
pattie bin et alliend in naeme.
02 Is et gien dodelik verdriet
as
een boezemvrund in een vi'jaand veraandert?
03 Verdurven gezindhied, waor kom ie weg,
ie
die de eerde bedekken mit bedrog?
04 De iene vrund verheugt him over de bliedschop van
zien vrund,
mar
in schoften van tegenspoed keert hi'j him tegen him.
05 De aandere vrund ploetert tegere mit zien vrund
veur eten,
en
in schoften van oorlog verdedigt hi'j him mit zien schild.
06 Hool een vrund altied in gedaachten,
vergeet
him niet in schoften van veurspoed.
07 Iedere raodgever priest zien eigen raod,
mar
pattie daenken alliend an heurzels.
08 Wees allat veur iene die raod geft,
gao
eerst nao wat zien belang is;
zien
raod kan ok op eigen veurdiel richt wezen.
Geef
je lot niet in hanen van iene die tegen je zegt:
09 "Ie bin op de goeie weg,"
mar
die inkeld toekikt as je wat overkomt.
10 Vraog gien raod an wie je niet recht in de ogen
kikt,
geef
gien raod an wie jeloers op je is.
11 Vraog gien raod an een vrouw over heur rivale,
an
een lafbek over oorlog,
an
een koopman over zaeken,
an
een koper over verkope,
an
een jeloers meenske over daankberhied,
an
een onbaarmhattig meenske over edelmoedighied,
an
een lammeling over wark,
an
een losse arbeider over et daon wark maeken van een opdracht,
an
een luie knecht over een protte wark.
Vertrouw
de raod van gienend van heur,
12 mar gao de hieltied naor een vroom meenske,
iene
van wie ie weten dat hi'j de geboden naoleeft,
die
iene van geest mit je is
en
die aj' stroffelen de piene mit je dielt.
13 Volg de raod van je eigen verstaand,
d'r
is veur jow gien degeliker raod.
14 Et verstaand van een meenske het seins meer te zeggen
as
zeuven waachters op een uutkiektoren.
15 En bidde bi'j dit alles tot de Allerhoogste
dat
hi'j je levensweg richt op de waorhied.
16 Ieder wark begint mit overleg,
an
iedere daod gaot een plan veurof.
17 De wottel van alle beleid is et verstaand,
18 daor spruten vier lotten uut:
goed
en kwaod, leven en dood,
mar
bi'j slot van zaeke beslist de tonge d'r over.
19 D'r bin verstaandige manluden die pattie
onderwiezen,
mar
heurzels niet tot nut binnen.
20 D'r bin manluden die wieze woorden zeggen,
mar
veracht wodden,
zi'j
zullen ieder genoegen missen,
21 want de Heer onthoolt heur zien geunst,
heur
wieshied wodt niet erkend.
22 D'r bin manluden die wies binnen veur heurzels,
de
vrucht van heur verstaand komt heurzels te goede.
23 Een wies man geft zien volk les,
de
vrucht van zien verstaand is betrouwber.
24 Een wies man wodt riekelik zegend,
alleman
die him treft zal him gelokkig priezen.
25 De daegen van een meenskeleven bin te tellen,
mar
de daegen van Israël bin ontelber.
26 Een wieze kriegt ere bi'j zien volk,
zien
naeme leeft deur tot in iewighied.
Maotighied
27 Mien kiend, toets jezels je leven lange,
stel
vaaste wat slecht veur je is, en geef daor niet an toe,
28 want niet alles is veur iederiene goed,
niet
alleman schept in alles plezier.
29 Geef je niet gruusaorig over an alle genot,
gao
je niet an lekkers te buten,
30 want overdaodig eten maekt ziek
en
gulzighied leidet tot onpasselikhied.
31 Deur gulzighied bin pattie wegraekt,
wie
maotig is verlengt zien leven.
Sirach 38
Gezondhied
01 Ere een dokter, want ie hebben him neudig,
hi'j
is ok deur de Heer maekt,
02 en hoewel genezing van de Allerhoogste komt,
wodt
hi'j deur de keuning beloond.
03 Een dokter wodt om zien kennis eerd,
hi'j
wodt deur hoge omkes bewonderd.
04 Deur de Heer geft de eerde geneeskrachtige kruden,
een
verstaandig meenske wiest ze niet mit minachting of.
05 Wodde et waeter niet zute deur een stok hoolt,
zodat
zien kracht zichtber wodde?
06 De Heer zels gaf de meensken de kennis,
zodat
hi'j om zien biesterbaorlike kruden prezen wodt.
07 Daormit geneest hi'j en nemt hi'j de piene vot,
08 de appetheker maekt d'r een balsem van.
Et
wark van de Heer kent gien aende,
hi'j
brengt genezing op de eerde.
09 Mien kiend, negeer je ziekte niet,
mar
bidde tot de Heer, dan zal hi'j je genezen.
10 Begao gien misstappen, haandel rechtschaopen,
waske
je van iedere zunde.
11 Breng een lekker roekend offer, geef een haandvol
weitenbloem,
breng
een riek offer, krek aj' al op starven liggen.
12 Laot de dokter zien wark doen, hi'j is ok deur de
Heer maekt,
hool
him niet op een ofstaand, hi'j is ok neudig.
13 De goeie ofloop ligt seins in zien hanen;
14 hi'j biddet ok tot de Heer
dat
hi'j him de weg naor genezing wiest
en
et leven reddet.
15 Mag wie zundigen tegen zien maeker
in
hanen valen van een dokter.
Rouw
16 Mien kiend, stot traonen over een dooie,
liede
bitter om him en begin een klaegzang.
Begreef
him op gepaste wieze
en
verweerloos zien graf niet.
17 Stot bittere traonen, jammer slim,
rouw
zoas past bi'j zien weerdighied.
Rouw
iene dag, rouwe d'r twieje, om opspraoke veur te wezen,
en
vien dan troost veur je verdriet.
18 Want verdriet taast je krachten an
en
leidet tot de dood.
19 In ellende duurt et verdriet mar deur,
een
leven in aarmoede is een vluuk veur et hatte.
20 Geef je niet over an verdriet,
zet
et van je of, weet dat et tot de dood leidet.
21 Bedaenk dat d'r gien weg weeromme is,
ie
helpen de dooie niet en ie doen jezels kwaod.
22 Bedaenk dat zien lot et jouwe ok wezen zal,
gisteren
ikke, vandaege ieje.
23 As de dooie rust, laot dan ok zien naogedaachtenis
rusten,
wees
troost now hi'j is hennegaon.
Warkvolk en
schriftgeleerden
24 Om wies te wodden moet een schriftgeleerde tied
veur studie hebben,
hoe
minder ie warken, hoe wiezer ie wodden.
25 Hoe wodt iene wies die de ploeg bestuurt,
vol
grootsighied de osseprik bruukt,
de
ossen drift, d'r mit warkt
en
et de hieltied mar over jonge bollen het?
26 Mit hatte en ziel trekt hi'j voren,
hi'j
offert zien slaop op om de kalver te voeren.
27 Zo vergaot et iedere ambachtsman, iedere vakman,
die
dag en naacht warkt;
zo
vergaot et iederiene die zegels snidt,
hi'j
wodt niet mu om iederkeer wat ni'js te maeken.
Mit
hatte en ziel maekt hi'j een ofbelinge die liekt,
hi'j
offert zien slaop op om zien wark daon te maeken.
28 Zo vergaot et de smid die bi'j et ambeeld staot,
ien
en al andacht veur et iezer dat hi'j bewarkt.
Zien
vleis verschruuit in de gloed van et vuur,
hi'j
vecht tegen de hitte van de ovend,
de
haemerslaegen dreunen in zien oren, zien ogen kieken naor et medel.
Mit
hatte en ziel maekt hi'j zien wark daon,
hi'j
offert zien slaop op om et zo mooi meugelik te maeken.
29 Zo vergaot et de pottebakker die an et wark is
en
mit zien voeten et viel dri'jt,
die
him de hieltied mar zorgen maekt over zien wark,
et
vraogde tal potten maeken moet.
30 Mit zien hanen geft hi'j medel an de klei
en
mit zien voeten kneedet hi'j him.
Mit
hatte en ziel brengt hi'j glezuur an,
hi'j
offert zien slaop op om de ovend hemmel te maeken.
31 Ieder van heur vertrouwt op zien hanen
en
ieder van heur is wies in zien vak.
32 Zonder heur is gien stad bewoonber
en
kommen daor gien vremden en gien reizigers.
Mar
veur de volksraod wodden ze niet vraogd
33 en in de volksvergeerdering zitten ze niet op
belangrieke plakken,
op
de rechterstoel gaon ze niet zitten
en
van rechtsbesluten hebben ze gien verstaand.
Zi'j
geven gien blieke van vorming en niet van een oordiel
en
spreuken kriej' van heur niet te heuren.
34 Mar wat veur altied maekt is, krigt deur heur zien
plak,
zi'j
hebben alliend verlet om heur ambacht uut te oefenen.
Mar wie mit hiel zien geest naodaenkt over de wet van
de Allerhoogste,
Sirach 39
01 onderzuukt de wieshied van vroeger tieden
en
hoolt him doende mit de profetieën,
02 onthoolt de uutienzettings van beroemde manluden
en
begript de betekenisse van spreuken.
03 Hi'j onderzuukt geheimzinnige gezegden
en
hoolt him doende mit raodselachtige spreuken.
04 Hoge omkes bödt hi'j zien diensten an
en
hi'j verkeert onder leiders.
Hi'j
reist deur lanen van vremde volken
en
ervaart wat d'r an goed en kwaod onder de meensken is.
05 Al vroeg in de morgen zuukt hi'j mit hatte en ziel
de Heer,
die
him maekt het;
hi'j
biddet tot de Allerhoogste.
Hi'j
zegt een gebed op
en
vragt om vergeving veur zien zunden.
06 As de Heer, de machtige, et wil
raekt
hi'j vol van inzicht.
Dan
lat hi'j zien wieze woorden stromen
en
looft de Heer in een gebed.
07 Hi'j richt him op kennis en inzicht
en
overdaenkt God zien verburgenheden.
08 Hi'j geft blieke van de vorming die hi'j kregen het
en
lat him veurstaon op de wet van et verbond mit de Heer.
09 Pattie priezen zien kennis
en
hi'j zal gienertied vergeten wodden;
et
heugenschop an him gaot gienertied verleuren,
zien
naeme leeft deur van generaosie op generaosie.
10 Volken zullen over zien wieshied vertellen
en
de gemienschop zal zien lof uutdregen.
11 Zolange hi'j leeft krigt hi'j meer lof as duzend
aanderen,
as
hi'j wegraekt blikt hi'j tevreden weeromme.
Lofzang op de
Heer
12 Nog meer van mien gedaachten zal ik uutspreken,
as
de volle maone zo vol bin ik d'r van.
13 Luuster naor mi'j, mien vrome zeunen,
en
bluui as een roze bi'j een waeterstroom.
14 Roek zo lekker as wierook
en
bluui as een lelie.
Verhef
je stemme, zing saemen een loflied
en
prieze de Heer om al zien daoden.
15 Verheerlik zien naeme
en
prieze him mit lofgezang,
mit
vassies en citerspel.
Eer
him mit disse woorden:
16 De daoden van de Heer bin allemaole veurtreffelik,
alles
wat hi'j beschikt gebeurt op de juuste tied.
17 Zegge niet: "Wat is dit? Waortoe dient
et?"
want
alles bliekt nuttig op et juuste mement.
Mit
zien woord het hi'j et waeter bi'jenneer brocht
en
op zien bevel wodde et in bekkens gadderd.
18 Op zien bevel gebeurt wat him goeddonkt
en
gieniene kan verhinderen dat hi'j reddet.
19 Hi'j deurzicht de daoden van de meensken,
niks
blift veur him verburgen.
20 Van ieuw tot ieuw zicht hi'j toe,
niks
is onbegriepelik veur him.
21 Zegge niet: "Wat is dit? Waortoe dient
et?"
want
alles wodde maekt om in een behoefte te veurzien.
22 Zien zegen bewaetert et druge laand as een revier
en
drenkt et as een waetervloed.
23 Zoas hi'j waeter in een zooltene zee veraanderd
het,
zo
zal zien argernis de volken treffen.
24 Zien wegen bin slicht veur de vromen,
mar
vol strukelblokken veur de wettelozen.
25 Et goeie wodde vanof et begin veur goeie meensken
maekt,
et
slechte veur zundige meensken.
26 De eerste levensbehoeften van een meenske bin
waeter,
vuur, iezer en zoolt,
weitenbloem,
melk en hunning,
droevesap,
olijfeulie en kleraosie.
27 Dit alles is goed veur vrome meensken,
mar
veur zundige meensken wodt et slecht.
28 Storms bin maekt om te straffen,
in
heur raozerni'je gaon ze tekeer.
As
heur maeker straft, tonen ze heur geweld,
daormit
stillen ze zien lelkens.
29 Vuur, haegel, hongersnood en dood,
dit
alles wodde maekt om te straffen.
30 Schorpioenen en adders, de tanen van wilde dieren,
et
wrekende zweerd dat goddelozen vernietigt –
31 ze voeren mar al te graeg zien kommedaosie uut.
Ze
bin klaor om heur opdracht op eerde te doen;
as
et mement kommen is, doen zi'j wat heur opdreugen is.
32 Daorom ha'k vanof et begin disse overtuging,
die
ik overeidede en op schrift steld hebbe:
33 de daoden van de Heer bin allemaole goed,
hi'j
veurzicht op de juuste tied in ieder verlet.
34 Zegge niet: "Dit is slechter as dat,"
want
alles bliekt van weerde op zien tied.
35 Zing daorom mit hiel je hatte, uut volle bost,
en
prieze de naeme van de Heer.
Sirach 40
Zorgen en
ellende
01 Ieder meenske krigt een protte zorgen te verwarken,
de
naokommelingen van Adam dregen een zwaor jok,
vanof
de dag dat zi'j de moekeschoot verlaoten hebben
tot
op de dag dat zi'j naor heur aller moeke weerommegaon.
02 Heur gepieker komt vot uut et besef van wat kommen
zal,
ze
wodden beheerst deur aangst veur de dag van heur dood.
03 Wie op zien luusterrieke troon zetelt,
mar
ok wie daelezit in stof en aske,
04 wie et purper dreegt, en de kroon,
mar
ok wie een grof linnen boezeroen dreegt –
05 alleman kent lelkens en falegrein, alderaosie en
onrust,
aangst
veur de dood, wrok en ruzie.
Naachs
op bedde, as zi'j rusten,
brengt
de slaop heur ni'je onrust,
06 ze kriegen weinig of gien rust,
in
heur dromen wodden ze lieke mu as overdag,
bange
deur wat ze zien,
as
meensken op de vlocht veur oorlog.
07 As de nood et hoogst is wodden ze wakker,
verbaosd
dat ze bange weren veur niks.
08 Zo gaot et mit alles wat leeft, van meenske tot
dier,
mar
zundige meensken wodden zeuvenmaol slimmer troffen;
09 heur waachten dood, geweld, stried, zweerd,
rampen,
hongersnood, onderdrokking, plaogen.
10 Dit alles wodde maekt veur de wettelozen,
deur
heur is de waetervloed kommen.
11 Alles wat uut de eerde komt, gaot naor de eerde
weeromme,
alles
wat uut et waeter komt, gaot naor de zee weeromme.
Onrecht en
goedgeunstighied
12 Ieder kedo dat votkomt uut onrechtveerdighied
vergaot,
mar
trouw hoolt iewig staand.
13 Et bezit van de onrechtveerdige is as een revier
die drugevaalt,
as
een donderslag die wegstarft bi'j een regenbujje.
14 Wie vri'jgevig is zal bliedschop ondervienen,
wie
overtredings begaot verlöst zien leven.
15 Et naogeslaacht van goddelozen vertakt him niet,
et
het zwakke wottels op een hadde rotsgrond,
16 et is as riet an de waeterkaante of de wal van een
revier,
dat
veur al et aandere grös uutrokt wodt.
17 Goedgeunstighied is as een tuun vol zegenings
en
baarmhattighied hoolt iewig staand.
Ontzag veur
de Heer
18 Wie van zien bezit of zien wark leeft het et goed,
mar
wie een schat vint het et beter.
19 Kiender en de bouw van een stad vestigen je naeme,
mar
beter as beidend is een onberispelike vrouw.
20 Wien en meziek geven bliedschop an 't hatte,
mar
beter as beidend is liefde veur wieshied.
21 Fluit en harp maeken een melodie bekoorlik,
mar
beter as beidend is een mooie stemme.
22 Graosie en schoonhied bin een lust veur et oge,
mar
beter as beidend is et opkommend gewas.
23 Boezemvrienden treffen mekeer op ofpraote tieden,
mar
beter is et saemenwezen van man en vrouw.
24 Een behulpzeme breur steunt je in tieden van nood,
mar
beter is baarmhattighied die reddet.
25 Goold en zulver geven hoolvaaste in et leven,
mar
beter as beidend is goeie raod.
26 Bezit en kracht geven zelsvertrouwen,
mar
beter as beidend is ontzag veur de Heer.
Ontzag
veur de Heer leidet gienertied tot gebrek,
daordeur
hoej' gien hulpe te zuken.
27 Ontzag veur de Heer is as een tuun vol zegenings,
et
bödt meer bescharming as een hoge pesisie.
Bedelen
28 Mien kiend, gao niet as bedeler deur et leven,
beter
daj' wegraeken as daj' bedelen.
29 Een meenske die naor de taofel van een aander kikt,
het
gien leven dat die naeme verdient.
Hi'j
maekt him smerig mit vremde eteri'je,
een
verstaandig en netties meenske huded him daorveur.
30 Een schaemteloos meenske bedelt vrundelik,
mar
in zien binnerste laait een vuur.
Sirach 41
De dood
01 Dood, hoe bitter is de gedaachte an jow
veur
een meenske die vreedzem leeft midden tussen zien bezittings,
die
gien zorgen het, in alles veurspoed kent
en
nog volop van et leven genieten kan.
02 Dood, hoe goed is je vonnis
veur
een meenske die gebrek lidt en wie zien kracht ofnemt,
veur
een hoogbejaorde die him over alles zorgen maekt,
opstanig
is en gien geduld meer het.
03 Wees niet bange veur et vonnis van de dood,
daenk
an wie je veurgongen en an wie je volgen zullen.
04 Et is et vonnis van de Heer over alles wat leeft,
waorom
zoj' ofwiezen wat de Allerhoogste welgevallig is?
Aj'
now tiene, twintig of duzend jaor leefd hebben,
in
et doderiek kuj' niet krimmeneren over de duur van je leven.
05 De kiender van zundige meensken bin verschrikkelik,
zi'j
verkeren onder goddelozen.
06 De arfenis van kiender van zundige meensken gaot
verleuren,
op
heur naogeslaacht rust blievende schaande.
07 Kiender veroordielen een goddeloze heit,
want
om him wodden zi'j belasterd.
08 Wee jim, goddeloze manluden,
die
de wet van de Allerhoogste verlaoten hebben:
09 aj'm kiender kriegen wodden ze verdistreweerd,
jim
wodden vervluukt bi'j jim geboorte,
jim
wodden vervluukt bi'j jim dood.
10 Alles wat uut de eerde komt, keert naor de eerde
weeromme,
zo
gaon de goddelozen van vervluking naor de verinnewaosie.
11 De klaegzang over dooien gelt alliend heur lichem,
mar
van zundige meensken wodt alderdeegst de naeme uutwist.
12 Hude je naeme, hi'j blift langer bi'j je
as
duzenden grote schatten van goold.