Ruth
in een
Stellingwarver vertaeling
Et boek Ruth het de naeme van de heufdpersoon Ruth, een Moabitisch vrommes. In de Hebreeuwse biebel staot dit boek bi’j de Ketoeviem, de Geschriften. Et maekt pat uut van de vuuf Feestrollen (Megilot), en wodden in de synagoge veurlezen op Sjavoeot, et Wekenfeest. In een protte biebeluutgiften staot Ruth as historisch boek nao Richteren, omreden an et begin van et verhael zegd wodt dat et verhael heur ofspeult in et tiedrek doe de rechters an Israël leiding gavven. De vraoge deur wie et boek krek schreven is, is muuilik te aachterhaelen. Goenend mienen dat et verhael over Ruth, zien de relaosie die legd wodt mit keuning David en zien veuroolden, op schrift steld is deur een schriever uut de tied dat de naokommelingen van David in Juda regeerden (tot an 586 v. Chr.). Aanderen dateren et boek in de vuufde ieuw v. Chr., omreden de thematiek ingaot op maotschoppelike kwesties die juust in de tied náo de Babylonische ballingschop dringend weren.
Et boek Ruth wodt wel een novelle nuumd. Dit boeiend verhael wodt rekend tot de meesterwarken van de Hebreeuwse vertelkeunst. Toegelieke kriegen de lezers in een verhaelende vorm ok een aktualiserend bescheid van bepaolde riegels uut de wet van Mozes. Et centraole thema is de rolle van de femilie, mit naeme de verplichtings te opzichte van de tot aarmoede vervalen femilieleden ofwel et losserschop. Dit thema wodt toespitst op et arfrecht van weduwen en uutstokt vanuut de verwachtings van vrouwluden. Ziedelings komt de ommegaank mit aandere volken ok an de odder en wodt et staandpunt bestreden dat een huwelik mit een buterlaanse vrouw niet toestaon wezen zol.
Et boek Ruth is helder opbouwd. In et begin wodt verteld hoe et komt dat de Moabitische Ruth in Moab trouwd is mit een Israëliet (1:1-5). As heur man overleden is, gaot zi'j mit heur schoonmoeke Noömi naor Betlehem in Juda (1:6-22). Daor leert zi'j Boaz kennen, een femilielid van heur overleden man (2:1-23). Noömi bedaenkt een plan om Boaz d'r toe te brengen dat hi'j zien verplichtings tegenover zien femilie op him nemt zoas dat bi'j een 'losser' heurt (3:1-18). Boaz trouwt mit Ruth, en zo zal disse Moabitische vrouw de overbeppe van keuning David wodden (4:1-17). An et aende wodt een geslachtsregister (4:18-22) beschreven.
Vertaeling van de Biebel (NBG 2004)
deur Piet Bult uut Ni’jberkoop
Ruth 01.
01 In de tied dat de rechters et volk leidden, brak d'r een hongersnood uut in et laand. Een man trok daorom mit zien vrouw en zien twie zeunen weg uut Betlehem in Juda, om een tiedlaank in de vlakte van Moab wonen te gaon.
02 Die man hiette Elimelek, zien vrouw Noömi, en heur beide zeunen Machlon en Kiljon. Et weren Efratieten uut Betlehem in Juda. Doe zi'j in Moab ankwammen, bleven ze daor as vremden wonen.
03 Nao een posien kwam Elimelek, de man van Noömi, te overlieden en zi'j bleef aachter mit heur beide kiender.
04 De jongens trouwden even laeter elk mit een Moabitische vrouw. De naeme van de iene was Orpa, die van de aandere was Ruth. Doe ze daor een jaor of tiene woond hadden,
05 overleden Machlon en Kiljon, en zodoende bleef Noömi allienig aachter, zonder heur man en heur beide zeunen.
06 Doe Noömi daor in Moab heurde, dat de Heer him et lot van zien volk antrokken had en et weer te eten geven had, maekte zi'j, tegere mit heur beide schoondochters, anstalten om uut Moab weg te gaon.
07 Mit heur driënd gongen ze vot uut et plak waor ze woond hadden. Mar doe ze ienkeer op de weerommereize weren naor Juda,
08 zee Noömi tegen heur beide schoondochters: "Gaon jim now mar weeromme naor et huus van jim moeke. Mag de Heer zo goed veur jim wezen as jim veur mi'j en mien wegraekte zeunen west het.
09 Mag hi'j d'r veur zorgen dat jim allebeide geburgenhied vienen in et huus van een man," en ze gaf beidend een tuut. Doe begonnen de beide maegies te goelen
10 en zeden: "Mar we willen mit jow terogge naor jow volk!"
11 "Gao weeromme, mien dochters," zee Noömi, "waorom zollen jim mit mi'j mitgaon? Kan ik soms nog zeunen kriegen die jim manluden wodden kunnen?
12 Gao toch weeromme, want ik bin te oold veur een man. Al zol ik alderdeegst nog hope hebben, zels al sleup ik vannaacht nog mit een man en al kreeg ik nog zeunen,
13 zollen jim dan waachten kunnen tot zi'j groot binnen en jim d'r van weerholen laoten om mit een aandere man te trouwen? Nee, mien dochters, mien lot is te bitter veur jim. De Heer het him tegen mi'j keerd."
14 Opni'j begonnen zi'j te goelen. Orpa gaf heur schoonmoeke een tuut, zwaaide nog even en gong doe vot, mar Ruth gong niet bi’j heur moeke weg.
15 "Kiek, je schoonzuster gaot weeromme naor heur volk," zee Noömi, "gao heur toch aachternao!"
16 Mar Ruth zee: "Vraog mi'j toch niet de hieltied om bi’j jow weg te gaon en weeromme te gaon. Waor jow gaon, zal ik gaon, waor jow slaopen, zal ik slaopen, jow volk is mien volk en jow God is mien God.
17 Waor jow starven, zal ik ok starven, en daor zal ik begreuven wodden. De Heer is mien getuge: allienig de dood zal mi'j van jow scheiden!"
18 Noömi zag dat Ruth vaastebesleuten was om mit heur mit te gaon en drong doe dan ok niet langer an.
19 Zo gongen zi'j tegere wieder, naor Betlehem. Heur intocht in Betlehem kreeg hiel wat opzien. Overal in de stad reupen de vrouwluden: "Dat is toch Noömi?"
20 Mar ze zee tegen heur: "Nuum mi'j niet langer Noömi, nuum mi'j Mara, want de Ontzagwekkende het mien lot slim bitter maekt.
21 Doe ik hier weggong had ik alles, mar de Heer het mi'j mit lege hanen teroggekommen laoten. Waorom zuj’m mi’j nog Noömi numen, now de Heer him tegen mi'j keerd het, now de Ontzagwekkende mi'j kwaod daon het?"
22 Zo kwammen zi'j tegere weeromme uut Moab, Noömi en heur schoondochter Ruth, de Moabitische. Zi'j kwammen in Betlehem an bi'j et begin van de gaste-oogst.
Ruth 02.
01 Now was Noömi van de kaante van heur man Elimelek femilie van een belangriek man, die Boaz hiette.
02 Ruth, de Moabitische, zee tegen Noömi: "Ik zol graeg naor et laand gaon willen om aoren te lezen bi'j iene die mi’j dat toestaot." Noömi zee: "Doe dat mar, mien dochter."
03 Ze gong doe naor et laand om aoren te zuken, aachter de mi'jers an. Et toeval wol dat de akker waor ze kwam van Boaz was, et familielid van Elimelek.
04 Nao een posien kwam Boaz d'r zels an, uut Betlehem. "De Heer is mit jim," groette hi'j de mi'jers. "De Heer zegene jow," groetten de mi'jers weeromme.
05 Boaz vreug de veurman: "Wie is dat jonge vrommes daor?"
06 De veurman zee: "Dat is die Moabitische vrouw die mit Noömi teroggekommen is.
07 Doe zi'j hier kwam zee ze: "Ik zol graeg aachter de mi'jers an gaon willen om aoren te lezen," en now is ze hier al de hiele dag, van de vroege morgen of, ze het mar hiel even zeten.""
08 Doe zee Boaz tegen Ruth: "Luuster goed, mien maegien. Ie moe'n niet naor een aandere akker gaon om aoren te lezen. Gao hier niet weg mar blief dichtbi'j de vrouwluden die veur mi'j warken.
09 Blief bi’j heur in de buurt en hool je ogen op et veld waor mi'jd wodt. Ik zal mien manluden zeggen dat ze je niet lastigvalen meugen. Aj' dust hebben dan gaoj’ mar naor de kruken en drink van et waeter dat zi'j daor putten."
10 Ze vul op heur kni’jen, beug diepe veurover en zee: "Waor heb ik dit an te daanken dat jow zo goed veur mi'j binnen, wiels ik toch mar een vremdeling bin?"
11 En Boaz zee: "Meer as iens, is mi'j verteld over alles wat ie veur je schoonmoeke daon hebben nao de dood van heur man: dat ie je heit en je moeke en je geboortelaand verlaoten hebben en naor een volk gaon binnen dat je hielendal onbekend was.
12 Mag de Heer je daorveur riekelik belonen, de Heer, de God van Israël, onder wie zien vleugels ie je toevlocht zocht hebben."
13 "Ik daank jow, heer," zee ze, "want jow hebben jow mien lot antrokken en mi'j moed inspreuken, wiels ik niet iens bi'j jow in dienst bin."
14 Doe et eterstied wodde zee Boaz tegen heur: "Kom hier mar, neem een stok brood en hol et even in de wien." Zi'j gong naost de mi'jers zitten, en hi'j gaf heur reusterd graon. Ze at tot ze genoeg had en ze hul ok nog over.
15 Doe ze overaende kwam om weer an 't wark te gaon, zee Boaz tegen zien manluden: "Laot heur ok tussen de garven aoren lezen en zeg daor niks van.
16 Jim moe'n juust wat aoren apat veur heur uut de garven trekken en die liggen laoten zodat zi'j ze opkriegen kan. Verwiet heur dus niks."
17 Zi'j warkte tot de aovend op et veld en sleug de korrels uut de aoren die zi'j opkregen had. Et was omdebi'j iene efa gaste.
18 Zi'j pakte et op en gong weeromme naor de stad. Doe Noömi zag hoevule zi'j gadderd had, en doe Ruth heur ok nog gaf wat ze van et middageten overhullen had,
19 zee Noömi: "Waor heb ie vandaege aoren zocht, waor hej’ warkt? Zegend de man die zo goed veur jow west het!" Ruth vertelde heur schoonmoeke dat de man waor ze die dag warkt had Boaz hiette.
20 Doe zee Noömi tegen heur schoondochter: "Mag de Heer him zegenen, want hi'j het trouw bewezen an de levenden en an degene die niet meer onder oons binnen." En ze vertelde: "Hi'j is naoste femilie van oons en hi’j kan daorom zien rechten as losser gellen laoten."
21 En Ruth, de Moabitische, zee: "Hi'j het ok nog tegen mi'j zegd dat ik bi'j zien mi'jers blieven mos totdat zien hiele oogst binnenhaeld is."
22 "Et is goed daj' optrekken mit de vrouwluden op zien laand, mien dochter," zee Noömi tegen Ruth, "want dan zal gieniene je op een aander veld lastigvalen."
23 Ze bleef dus aoren lezen bi'j de vrouwluden die veur Boaz warkten, tot et aende van de gaste- en de tarweoogst. Al die tied woonde ze bi'j heur schoonmoeke.
Ruth 03.
01 Op een dag zee Noömi, heur schoonmoeke: "Mien dochter, zuj' niet een thuus veur jezels zuken waor et je goed gaon zal?
02 Boaz, waoj' bi'j warkt hebben, is femilie van oons zoaj' weten. Vanaovend zal hi'j op de dele zien gaste wienen.
03 Waske je, wrieve je in mit lekkere eulie, klied je mooi an en gao naor de dele. Zorg dat hi'j je niet zicht veur hi'j klaor is mit eten en drinken.
04 As hi'j slaopen gaot moej' goed opletten waor hi'j liggen gaot. Dan moej' naor him toegaon, de dekens an zien voetenaende wat teroggeslaon en daor liggen gaon. Hi'j zal je dan wel zeggen waj’ veerder doen moeten."
05 Ruth zee: "Ik zal doen wat jow mi'j zeggen."
06 Zi'j gong naor de dele en dee precies wat heur schoonmoeke tegen heur zegd had.
07 Boaz at en dronk, vuulde him mooi zat, en legde him te slaopen tegen een hoop gaste. Doe kwam Ruth stillegies naor him toe, sleug de dekens an zien voetenaende wat terogge en gong daor doe liggen.
08 Midden in de naacht schrok Boaz wakker, dri'jde him omme en zag een vrommes an zien voetenaende liggen.
09 "Wie bin ie?" vreug hi'j. "Ik bin et, Ruth," zee ze. "Willen jow mi'j bi'j jow nemen, want jow kun veur oons as losser optreden."
10 "Mag de Heer je zegenen, mien dochter," zee hi'j. "Dit getuugt van nog meer trouw as wat ie eerder al daon hebben. Ie hebben niet ommekeken naor jongere manluden, aarm of riek.
11 Daorom, mien dochter, wees niet bange. Ik zal doen waj' van mi'j vraogen. Iederiene in de stad wet ommes daj' een biezundere vrouw binnen.
12 Mar al is et waor dat ik jim helpen kan, d'r is nog een aandere veur wie dat ok gelt, en hi'j staot dichter bi'j jim as ik.
13 Blief vannaacht hier. As morgenvroeg bliekt dat die man as losser optreden wil is et goed, mar as hi'j dat niet wil, dan doe ik et, zo waor de Heer leeft. Blief hier now mar tot et morgenlochten liggen."
14 En zi'j bleef tot de morgen an zien voetenaende liggen. Veurdat et zo locht wodde daj' iene herkennen konnen, kwam zi'j in de bienen, want hi'j wol niet dat bekend wodden zol dat ze bi’j him op ‘e dele slaopen hadde.
15 Hi'j zee: "Pak je omslagdoek en teer him eupen." Dat dee ze, en hi'j geut d'r zes maoten gaste in en hulp heur om dit op te tillen. Doe gong hi'j naor de stad.
16 Zi'j gong naor heur schoonmoeke, die heur vreug hoe et heur naachs vergaon was. Ruth vertelde heur wat Boaz veur heur daon had.
17 "Disse zes maoten gaste het hi'j mi'j geven, want," zee hi'j, "ie moe'n niet mit lege hanen bi'j je schoonmoeke ankommen."
18 Doe zee Noömi: "Blief hier dan mar rustig ofwaachten totdaj' weten hoe et oflopt, mien dochter, want ik weet grif dat disse man niet rusten zal veurdat hi'j zien zaeken regeld het."
Ruth 04.
01 Boaz was onderwiels naor de stadspoort lopen en daor zitten gaon. Doe kwam de man langes over wie hi'j eerder praot hadde – zien naeme is niet van belang – en hi'j zee: "Kom es even bi'j me zitten." De man dee wat van him vraogd wodde.
02 Boaz vreug ok tien stadsooldsten d'r bi'j te kommen, en die kwammen d'r ok bi'j zitten.
03 Doe zee hi'j tegen de man die ok as losser optreden kon: "Et stok laand van oonze breur Elimelek wodt verkocht deur Noömi, die weeromme kommen is uut Moab.
04 Ik vien da'k jow dit even weten laoten moet: Jow kun et stok laand kopen te overstaon van de manluden die hier now binnen en te overstaon van de ooldsten van et volk. As jow van doel binnen jow rechten as losser gellen te laoten, dan kuj' dat ok doen, aj’ dat niet willen dan moej' mi'j dat even weten laoten. Jow bin de eerste die hierveur in anmarking komt, en ik komme nao jow." "Ik zal mien rechten gellen laoten," zee de man.
05 Doe zee Boaz: "Wanneer jow et stok laand kopen van Noömi, kopen jow et ok van Ruth, de wedevrouw uut Moab, en dan zal de naeme van heur wegraekte man deurleven op zien laand."
06 Doe zee de man: "Dan kan ik mien rechten niet gellen laoten, want dat zol te koste gaon van mien eigen femiliebezit. Nemen jow et dan mar van mi'j over, want ik kan et mi'j niet veroorloven.
07-08 Kopen jow et laand mar!" en hi'j trok zien sandaal uut. (as vroeger een koop of ruil rechtsgeldig maekt wodden mos, beston d'r in Israël et gebruuk daj’ je sandaal uittrokken en die an de aander gavven. Zo wodde een zaeke in Israël bekrachtigd.)
09 Doe zee Boaz tegen de ooldsten en alle aanderen die daor doe weren: "Jim bin d'r getuge van dat ik van Noömi et hiele bezit van Elimelek en dat van Kiljon en Machlon kope.
10 Daorbi’j neem ik ok Ruth tot mien vrouw, de Moabitische, de vrouw van Machlon, om de naeme van heur overleden man deurleven te laoten op zien laand. Zo zal zien naeme niet verleuren gaon bi'j zien femilie en de inwoners van de stad. Jim bin daor vandaege getuge van."
11 "Ja," zeden de ooldsten en iederiene die bi'j de poort was, "daorvan biwwe getuge. De Heer geve dat de vrouw die in jow huus komt, wezen zal as Rachel en Lea, die beidend et huus van Israël groot maekt hebben, zodat jow ok groot wezen zullen in Efrata en jow naeme in Betlehem bestaon blieven zal.
12 Mag jow huus as et huus van Peres wodden, de zeune van Tamar en Juda, en wel deur de kiender die de Here jow bi'j disse jonge vrouw geven zal."
13 Doe nam Boaz Ruth bi'j him, zi'j wodde zien vrouw, en hi'j sleup mit heur. De Heer leut heur zwanger wodden en zi'j kreeg een zeune.
14 De vrouwluden zeden tegen Noömi: "Prezen is de Heer, die jow vandaege iene geven het die veur je zorgen zal. Mag zien naeme in Israël bestaon blieven!
15 Hi'j zal jow je levensvreugde weerommegeven en je onderholen aj' oold wezen zullen, want je schoondochter, die je liefhet en die meer weerd is as zeuven zeunen, het him kregen."
16 Noömi nam de kleine jonge op heur schoot en bleef him van doe of verzorgen.
17 De buurvrouwen gavven him zien naeme. "Noömi het een zeune kregen," zeden ze, en zi'j nuumden him Obed. Hi'j is de heit van Isaï, die de heit is van David.
18 Dit bin de naokommelingen van Peres: Peres verwekte Chesron,
19 Chesron verwekte Ram, Ram verwekte Amminadab,
20 Amminadab verwekte Nachson, Nachson verwekte Salmon,
21 Salmon verwekte Boaz, Boaz verwekte Obed,
22 Obed verwekte Isaï, en Isaï verwekte David.