Rechters

in een

Stellingwarver vertaeling

Et boek Rechters ontlient zien naeme an de funktie van de meensken die in de meerste verhaelen de heufdrolle speulen. Et Hebreeuwse woord dat tredisioneel vertaeld wodt as "rechter" of "richter" is ok de betiteling van leiders die liekegoed een militaire as een bestuurlike funktie hebben konnen. In dit boek wodden d'r de meensken (liekewel manluden as vrouwen) mit anduded die in de tied tussen de verovering van Kanaän en de instelling van et keuningschop, omdebi'j tussen 1200 en 1020 v.Chr., in noodsitewaosies leiding gavven an de Israëlieten.

In de Hebreeuwse biebel heurt Rechters saemen mit Jozua, Samuël en Keunings tot de boeken van de Vroege Profeten. In disse boeken wodt verteld hoe de Israëlieten et laand Kanaän in bezit nemen en d'r een bestaon opbouwen. Op grond van de geschiedkundige inhoold wodt Rechters ok wel rekend tot de historische boeken. Et boek is saemen mit de verhaelende stokken in Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri, Deuteronomium, Jozua, Samuël en Keunings een min of meer deurlopende geschiedenis. Tegenwoordig nemen pattie an dat disse boeken in heur vorm van vandaege-de-dag et risseltaot binnen van een langdurig perces van overleveren en redigeren. Et redaksieperces is al in de tied van de keunings van Israël en Juda begonnen (ongeveer 1000-586 v.Chr.) en wodde eerst ofsleuten nao de Babylonische ballingschop, in de Joodse gemienschop in de tied van de twiede tempel (na 515 v.Chr.).

Et boek Rechters is te beschouwen as verkondigende geschiedschrieving in verhaelende vorm. De overleverings over de verschillende rechters bin op 'e riegel in een raemwark mit een vaast stremien. Daorin wodt, vanuut et perspektief van de Babylonische ballingschop, iederkeer opni'j et centraole thema naodrokkelik an de odder steld: ontrouw an God leidet tot onderdrokking en rampspoed, mar berouw en inkeer hebben redding en veurspoed tot gevolge. De verhaelen in Rechters wodden op een levendige meniere verteld. Ze bevatten liekegoed humor as traogiek en hebben over et algemien grote literaire kwaliteit.

In et boek Rechters bin twie patten te onderscheiden. Et eerste pat (1-16) het de verhaelen over de rechters. Eerst wodt in een inleiding (1:1-3:6) een analyse geven van de historische situaosie: et volk van Israël het him in Kanaän vestigd, mar een protte van de oorspronkelike bevolkingsgroepen bin niet verdreven. Die volken mossen blieven omreden God heur bruken wol om de trouw van zien eigen volk op de proef te stellen. Daornao volgt et stremien mit de pattietoeren spannende verhaelen over de ofzunderlike rechters. Bekende naemen bin Gideon (6-8), Jefta (10-11) en Simson (13-16), en de vrouwelike rechter Debora (4-5), die ok bezongen wodt in een overwinningslied. Et laeste pat van et boek Rechters (17-21) bestaot uut twie losstaonde verhaelen die illustratief binnen veur et morele verval in de tied dat d'r in Israël gien keuning was en iederiene mar doen kon wat hi'j wol.

Vertaeling van de Biebel (NBV 2004)

deur Piet Bult uut Ni’jberkoop

Rechters 1

Vestiging in Kanaän

01 Nao de dood van Jozua vreugen de Israëlieten de Heer om raod: "Wie van oons moet as eerste de stried angaon mit de Kanaänieten?"

02 De Heer zee doe: "Juda moet as eerste oprokken; heur geef ik et laand in hanen."

03 Doe zeden de Judeeërs tegen de stamme Simeon, heur breurs: "Trekke mit oons op naor et grondgebied dat oons deur et lot toewezen is en biene saemen mit oons de stried an tegen de Kanaänieten. Daornao zuwwe op oonze beurt mit jim mitgaon naor et grondgebied dat jim deur et lot toewezen is." Hierop gong Simeon mit heur mit.

04 Juda rokte op, en de Heer leverde de Kanaänieten en Perizzieten an heur uut; bi'j Bezek versleugen ze d'r tienduzend.

05 Ze kwammen daor tegenover Adonibezek te staon, bunnen de stried mit him an en versleugen de Kanaänieten en Perizzieten.

06 Adonibezek sleug op de vlocht, mar nao een aachtervolging kregen ze him te pakken en hakten him de doemen en de grote ti'jen of.

07 Adonibezek verklaorde: "Ik hebbe an mien hof wel zeuventig keunings van wie ik de doemen en grote ti'jen ofhakt hebbe en die heur in leven holen mit de kroemels onder mien taofel. God vergelt mi'j now wa'k heur andaon hebbe!" Hi'j wodde naor Jeruzalem brocht, en daor is hi'j wegraekt.

08 De Judeeërs deden een anval op Jeruzalem en veroverden de stad. Zi'j brochten alle inwoners omme en leuten de stad in vlammen opgaon.

09 Doe trokken ze veerder om de stried an te bienen tegen de Kanaänieten die in et barglaand woonden, in de Negev en in et heuvellaand.

10 Eerst vullen ze de Kanaänieten in Hebron an, dat doe nog Kirjat-Arba hiette. Daor versleugen ze Sesai, Achiman en Talmai.

11 Drekt daornao trokken ze op tegen Debir, dat doe nog Kirjat-Sefer hiette.

12 Kaleb zegde toe: "Wie Kirjat-Sefer verovert za'k mien dochter Achsa as vrouw geven."

13 Otniël, een zeune van Kaleb zien jongere breur Kenaz, veroverde de stad en kreeg Achsa as vrouw.

14 Bi'j heur ankomst vieterde Achsa him an om an heur heit een stok vruchtber laand te vraogen. Doe ze van heur ezel ofstapt was, vreug Kaleb heur wat zi'j van him hebben wol.

15 "Geef mi'j toch een kedo wao'k wat an hebbe," zee ze doe. "Jow hebben mi'j dit dreuge stok laand geven, geef mi'j dan ok bronnen." Hierop gaf Kaleb heur liekegoed de hoge- as de leger gelegen bronnen.

16 Vanuut de Palmstad weren mit de Judeeërs ok de Kenieten, stamgenoten van de schoonheit van Mozes, naor de woestijn van Juda optrokken. Zi'j vestigden heur midden tussen de bewoners van et gebied rond Arad.

17 Tegere mit de stamme Simeon versleugen de Judeeërs doe de Kanaänieten in Sefat en verdistreweerden de stad. Sund die tied hiet die stad Chorma.

18 De Judeeërs veroverden ok et hiele gebied van Gaza, et hiele gebied van Askelon en et hiele gebied van Ekron.

19 Mit de hulpe van de Heer maekte Juda him meester van et barglaand, mar et lokte niet om de bewoners van de leegvlakte te verdrieven, want die hadden iezeren striedwaegens.

20 Hebron wodde, overienkomstig de woorden van Mozes, toewezen an Kaleb, die de drie zeunen van Enak uut de stad verdreef.

21 Mar de Jebusieten in Jeruzalem wodden deur de stamme Benjamin niet verdreven; zi'j wonen daor tot op de dag van vandaege saemen mit de Benjaminieten.

22 De naokommelingen van Jozef rokten ok op, naor Betel, en de Heer ston hulp heur.

23 Ze stuurden verkenners naor Betel, dat eertieds Luz hiette.

24 Doe de verkenners een man uut de stad an kommen zaggen, zeden ze tegen him: "As jow oons wiezen hoe we in de stad kommen kunnen, zuwwe jow goed behaandelen."

25 De man wees heur hoe ze de stad binnenkommen konnen. Ze maekten alle inwoners van kaant, mar leuten de man mit hiel zien femilie in leven.

26 Hi'j trok naor et laand van de Hethieten. Daor bouwde hi'j een stad die hi'j Luz nuumde, en die hiet zo tot op de dag van vandaege.

27 De stamme Manasse het him niet meester maekt van Bet-San en Taänach en de omliggende dörpen. Zi'j verdreven ok de inwoners van Dor, Jibleam en Megiddo en de omliggende dörpen niet; in dit gebied hullen de Kanaänieten heur staonde.

28 Doe de Israëlieten starker wodden, legden zi'j de Kanaänieten heredienst op, mar ze verdreven heur niet.

29 De stamme Efraïm het de inwoners van Gezer niet verdreven; de Kanaänieten daor bleven tussen heur in wonen.

30 De stamme Zebulon het de inwoners van Kitron en Nahalol niet verdreven; de Kanaänieten bleven tussen heur in wonen en wodden dwongen tot heredienst.

31 De stamme Aser het de inwoners van Akko en Sidon niet verdreven en Achlab, Achzib, Chelba, Afek en Rechob niet veroverd;

32 de Aserieten vestigden heur midden tussen de Kanaänieten die d'r woonden en verdreven heur niet.

33 De stamme Naftali het de inwoners van Bet-Semes en Bet-Anat niet verdreven; zi'j vestigden heur midden tussen de Kanaänieten die d'r woonden en dwongen heur tot heredienst.

34 De stamme Dan wodde deur de Amorieten weerommedrongen tot in et barglaand en kreeg gien kaans om naor de leegvlakte of te daelen.

35 De Amorieten hullen heur staonde in Har-Cheres, Ajjalon en Saälbim, mar doe de naokommelingen van Jozef starker wodden, dwongen zi'j heur tot heredienst.

36 Et gebied van de Amorieten riekte tot an de Schorpioenenpas, tot an Sela en veerder.

Rechters 2

01 D'r kwam een engel van de Heer uut Gilgal naor Bochim toe. Daor zee hi'j: "Ik hebbe jim uut Iegypte leided naor et laand da'k jim veuroolden onder ede toezegd hadde. Ik hebbe zegd da'k mien verbond mit jim gienertied verbreken zol.

02 Mar jim mochten gien verdregen sluten mit de inwoners van dit laand en heur alters mossen jim ofbreken. Mar jim hebben niet luusterd naor wat ik zegd hebbe. Hoe hej'm dat doen kund?

03 Daorom he'k besleuten da'k de inwoners van dit laand niet veur jim verdrieven zal. Zi'j zullen jim in heur netten vertiezen en heur goden zullen jim ondergang wodden."

04 Doe de engel van de Heer disse woorden tegen de Israëlieten zegd hadde, bastte et volk in gejammer uut.

05 Ze nuumden dat plak Bochim en brochten daor offers an de Heer.

Israël verbreekt et verbond

06 Doe Jozua de volksvergeerdering ontbunnen hadde, weren de Israëlieten d'r op uuttrokken om et laand in bezit te nemen, iedere stamme et gebied dat heur toewezen was.

07 Zolange Jozua leefde, hadde et volk de Heer diend. Ok nao zien wegraeken weren ze de Heer dienen bleven zolange de stammen anvoerd wodde deur Jozua zien leeftiedsgenoten, die getuge west weren van de grootse daoden die de Heer veur Israël daon hadde.

08 Jozua, de zeune van Nun, de knecht van de Heer, was wegraekt doe hi'j honderdtien jaor oold was.

09 Hi'j was begreuven in et gebied dat him toewezen was: in Timnat-Cheres in et barglaand van Efraïm, an de noordkaante van de Gaäs.

10 Doe zien leeftiedsgenoten ok mit heur veuroolden verienigd weren, kwam d'r een ni'je generaosie, die niet vertrouwd was mit de Heer en wat hi'j veur Israël daon hadde.

11 De Israëlieten begonnen te doen wat slecht is in de ogen van de Heer: ze gongen de Baäls dienen.

12 Ze dri'jden de Heer de rogge toe, de God van heur veuroolden, die heur uut Iegypte leided hadde, en begonnen aachter aandere goden an te lopen die vereerd wodden deur de volken waortussen ze woonden. Deur veur die vremde goden te bugen griefden ze de Heer.

13 Ze dri'jden him de rogge toe om Baäl en de Astartes te dienen.

14 Doe wodde de Heer poer lelk op de Israëlieten. Hi'j leverde heur uut an roversbenden en an de heur omringende vi'janen, zodat ze heur daortegen niet staonde hullen.

15 Iederkeer as ze wat tegen heur vi'janen ondernammen, warkte de Heer heur tegen, zoas hi'j heur zegd en zweerd hadde. De hieltied weer kregen de Israëlieten et zwaor te verneren.

16 Dan leut de Heer een rechter optreden om et volk te leiden en et vri'j te maeken van de roversbenden.

17 Mar naor heur rechters luusterden ze ok niet; ze gavven heur of mit aandere goden en gongen veur heur deur de kni'jen. Binnen de kotste keren dwaelden ze weer of van de weg die heur veuroolden gaon weren: die hadden de geboden van de Heer geheurzem west, mar zi'j niet.

18 De hieltied as de Heer een rechter optreden leut, hulp hi'j die. Want as et volk zochtte onder et jok van onderdrokkers, kreeg de Heer medelieden en verloste hi'j heur van heur vi'janen zolange die rechter leefde.

19 Mar as de rechter dan wegraekte, vervul et volk van kwaod tot arger. Meer nog as heur veuroolden leupen ze aachter aandere goden an om die te dienen en beugen ze heur veur heur daele. Ze weigerden hadnekkig om heur kwaolike praktieken veren te laoten.

20 De Heer wodde poer lelk op Israël en zee: "Dit volk legt de regels van et verbond die ik heur veuroolden oplegd hebbe naost heur daele en et luustert niet naor mi'j.

21 Ik zal daorom gien inkeld volk meer verdrieven dat nog in et laand woonde doe Jozua wegraekte."

22-23 De Heer hadde die volken jommes in et laand blieven laoten en ze niet vot-en-daolik verdreven omreden hi'j de Israëlieten op de proef stellen wol. Hi'j hadde ze niet an Jozua uutleverd, omreden hi'j kieken wol of de Israëlieten heur krek as heur veuroolden holen zollen an de weg die hi'j heur wezen hadde of niet.

Rechters 3

01-02 Om de Israëlieten die de stried tegen de Kanaänieten niet mitmaekt hadden te leren hoe et d'r in de oorlog an toegaot (seins alliend om de ni'je generaosies die nog gien onderviening mit de stried opdaon hadden daormit vertrouwd te maeken), hadde de Heer disse volken in et laand blieven laoten:

03 de Filistijnen in heur vuuf vostendommen en veerder de Kanaänieten, de Sidoniërs en de Chiwwieten die in et Libanongebergte leefden, vanof de Baäl-Hermon tot an Lebo-Hamat.

04 Disse volken weren overbleven om de Israëlieten op de proef te stellen, zodat de Heer te weten kommen zol of zi'j de geboden geheurzem wezen zollen, die hi'j heur veuroolden deur de mond van Mozes oplegd hadde.

05 Mar doe de Israëlieten ienkeer tussen de volken van Kanaän woonden, tussen de Hethieten, Amorieten, Perizzieten, Chiwwieten en Jebusieten,

06 neumen ze heur dochters as vrouw en gavven ze heur eigen dochters an de zeunen van die volken, en dienden heur goden.

De eerste rechters: Otniël, Ehud, Samgar

07 De Israëlieten deden wat slecht is in de ogen van de Heer: ze vergatten de Heer, heur God, en dienden de Baäls en de Asjera's.

08 De Heer wodde poer op de Israëlieten en leverde ze uut an Kusan-Risataïm, de keuning van Aram-Naharaïm; acht jaor mossen ze him dienen.

09 De Israëlieten reupen de Heer te hulpe, en de Heer stuurde iene om heur vri'j te maeken: Otniël, een zeune van Kaleb zien jongere breur Kenaz.

10 Dreven deur de geest van de Heer trad hi'j op as rechter over Israël. Hi'j gong de stried an, en de Heer leverde keuning Kusan-Risataïm van Aram an him uut, zodat hi'j him een zwaore nederlaoge toebrengen kon.

11 Veertig jaor hadde et laand rust. Doe raekte Otniël weg.

12 Weer deden de Israëlieten wat slecht is in de ogen van de Heer. Daorom zette de Heer keuning Eglon van Moab an om de waopens tegen Israël op te pakken.

13 Eglon wus de Ammonieten en de Amalekieten ok op zien haand te kriegen. In een gezaemelike anval versleugen ze Israël en maekten heur meester van de Palmstad.

14 Achttien jaor mossen de Israëlieten keuning Eglon van Moab dienen.

15 Doe reupen ze de Heer te hulpe, en de Heer stuurde iene om heur vri'j te maeken: Ehud, de zeune van Gera uut de stamme Benjamin, een linkshaandige. Disse Ehud gong naemens de Israëlieten schatting ofdregen an keuning Eglon.

16 Mar eerst leut hi'j him een kot twiesniedend zweerd maeken dat hi'j onder zien kleraosie votstopte, op zien rechterheupe.

17 Naodat hi'j de schatting an de vadsig dikke keuning Eglon anbeuden hadde,

18 dee hi'j zien dregers uutgeleide,

19 mar zels maekte hi'j bi'j de stienen beelden bi'j Gilgal rechtsommekeert. Hi'j leut him bi'j de keuning andienen mit et verhael dat hi'j een geheime bosschop veur him hadde. Op een wink van de keuning verleut alleman de zael.

20 Ehud gong naor de keuning, die him weerommetrokken hadde in de koelte van zien boververtrek, en zee: "Ik hebbe veur jow een bosschop van God." Doe de keuning overaende kwam van zien troon,

21 trok Ehud mit zien linkerhaand et zweerd van zien rechterheupe en steuk et in Eglon zien boek.

22 De kling verdween tussen de vetkwabben, die him daornao ok om et gevest sleuten, want Ehud trok et zweerd niet weeromme mar leup vlogge de kaemer uut,

23 de gaonderi'je op, naodat hi'j de deuren van et vertrek van binnenuut op 'e grundel daon hadde.

24 Hi'j was nog niet vot, of de knechten van de keuning kwammen de zael weer binnen. Ze vernammen dat de deuren van et boververtrek op 'e grundel zatten en zeden tegen mekeer: "Hi'j het him grif even ofzunderd want hi'j zal verlet hebben."

25 Ze waachtten een hiel schoft, mar de deuren van et vertrek wodden niet eupendaon. Bi'j slot van zaeke haelden ze een sleutel op en deden de deure van butenof eupen – en daor lag heur heer, dood op de grond.

26 Ehud hadde van heur gedreutel gebruuk maekt om te ontkommen. Hi'j gong bi'j de stienen beelden langes en ontkwam naor Seïra.

27 Bi'j zien ankomst in et barglaand van Efraïm blaosde hi'j op de ramshoorn. Onder zien anvoering kwammen de Israëlieten uut de bargen.

28 Hi'j zee tegen heur: "Volge mi'j, want de Heer het jim vi'janen, de Moabieten, an jim uutleverd." Ze gongen aachter him an en bezetten de overstikplakken in de Jordaan, zodat d'r gien Moabiet meer langes kon.

29 De Israëlieten versleugen zebbeld tienduzend Moabieten. Hoewel et stok veur stok gewoepste, striedbere manluden weren, ontkwam d'r niet iene.

30 Moab mos die dag veur Israël deur de kni'jen, en et laand hadde tachtig jaor rust.

31 Nao Ehud kwam Samgar, de zeune van Anat. Hi'j maekte zeshonderd Filistijnen van kaant mit een ossepieke. Zo maekte hi'j ok Israël vri'j.

Rechters 4

Debora en Barak

01 Nao de dood van Ehud deden de Israëlieten weer wat slecht is in de ogen van de Heer.

02 Daorom leverde de Heer heur uut an keuning Jabin van Kanaän, die regeerde in Hasor. Zien legeranvoerder hiette Sisera; hi'j hadde zien legerkaamp in Charoset-Haggojim.

03 Jabin beschikte over negenhonderd iezeren striedwaegens en heerste mit hadde haand over Israël, wel twintig jaor lange. Daorom reupen de Israëlieten de Heer te hulpe.

04 In die tied was een zekere Debora rechter over Israël. Disse Debora, de vrouw van Lappidot, was profete.

05 Zi'j hul zitting onder de Deborapalm tussen Rama en Betel, in et barglaand van Efraïm, en daor kwammen de Israëlieten heur heur rechtszaeken veurleggen.

06 Debora leut Barak, de zeune van Abinoam, ofkomstig uut Kedes in Naftali, bi'j heur kommen en zee tegen him: "De Heer, de God van Israël, zegt tegen jow: “trekke mit tienduzend man uut de stammen Naftali en Zebulon op naor de Tabor.

07 Dan za'k Jabin zien legeranvoerder Sisera mit al zien striedwaegens en soldaoten optrekken laoten tot in et dal van de Kison en him an je uutleveren.”"

08 "As jow mitgaon, za'k gaon," zee Barak doe, "mar as jow niet mitgaon, gao ik ok niet."

09 "Goed," zee Debora, "ik zal mit jow mitgaon. Mar pas op, jow zullen gien ere behaelen an disse veldtocht, want de Heer zal Sisera uutleveren an een vrouw." Zo besleut Debora mit Barak mit te gaon op zien veldtocht naor Kedes.

10 Barak reup de manluden van Zebulon en Naftali onder de waopens en trok an et heufd van tienduzend man naor Kedes op. Debora gong mit him mit.

11 In de buurt van Kedes hadde een zekere Cheber zien tenten opsleugen bi'j de ekkelboom in Saänannim. Disse Cheber was een Keniet die him ofscheiden hadde van zien stamgenoten, naokommelingen van Mozes zien schoonheit Chobab.

12 Sisera kreeg bericht dat Barak de Tabor opgaon was.

13 Daorom reup hi'j zien soldaoten onder de waopens en trok mit al zien negenhonderd iezeren striedwaegens en zien hiele leger vanuut Charoset-Haggojim op naor et dal van de Kison.

14 Debora vieterde Barak an: "Veuruut! Vandaege levert de Heer Sisera an jow uut. Hi'j zal veur jow uut gaon." Doe kwam Barak de Tabor of mit tienduzend man aachter him an.

15 Op et stuit dat de manschoppen van Sisera Barak ankommen zaggen, zi'jde de Heer paniek onder heur en ontston d'r grote alderaosie. Sisera sprong van zien waegen en maekte him uut de voeten.

16 Barak gong aachter de striedwaegens en de soldaoten an tot in Charoset-Haggojim. Alle soldaoten van Sisera sneuvelden; niet iene bleef d'r in leven.

17 Sisera vlochtte lopende naor de tente van Jaël, de vrouw van de Keniet Cheber, want hi'j wus dat d'r een bondgenootschop beston tussen de femilie van Cheber en keuning Jabin van Hasor.

18 Jaël kwam him integen en zee: "Komme d'r in, heer, komme binnen. Wees niet bange." Hi'j gong bi'j heur de tente binnen en zi'j verstopte him onder een deken.

19 "Geef me wat waeter te drinken," vreug hi'j, "ik hebbe zoe'n dust." Jaël kwam mit een melkzak anzetten, gaf him te drinken en dekte him weer toe.

20 Doe zee hi'j: "Gao in de tenteupening staon. As d'r dan iene komt te vraogen as d'r een man bi'j jow is, moej' zeggen: “nee, d'r is hier gieniene.”"

21 Jaël nam een tentestok en een haemer en sleup de tente binnen. Zi'j sleug, wiels hi'j daor verdoffeld in slaop lag, de tentestok dwas deur zien heufd henne de grond in, zodat hi'j wegraekte.

22 Op dat stuit kwam Barak d'r an, op jacht naor Sisera. Jaël gong him integen en zee: "Kom, ik zal jow de man zien laoten die jow zuken." Barak gong mit heur naor binnen – en daor lag Sisera, dood, mit de tentestok deur zien heufd.

23 Zo brocht God keuning Jabin van Kanaän in zien stried mit de Israëlieten een zwaore nederlaoge toe.

24 Daornao wus Israël keuning Jabin de hieltied veerder weeromme te dringen, tot ze him verdistreweerd hadden.

Rechters 5

01 Die dag zongen Debora en Barak, de zeune van Abinoam, dit lied:

02 "Eer de Heer, omreden Israël zien haoren driegend losmaekte,

eer de Heer, omreden Israël him meldde veur de stried.

03 Keunings en vosten, luuster en heur toe hoe ik de Heer bezing,

een lied zing veur de Heer, de God van Israël.

04 Heer, de eerde beefde doe jow deurgongen vanuut Seïr;

doe jow optrokken vanuut Edom vul waeter uut de hemel en de wolken omlegens.

05 Veur de heerser van de Sinai waankelden de bargen,

veur jow, Heer, jow, de God van Israël.

06 Onder Samgar, de zeune van Anat, in de tied van Jaël,

begaf gien karrevaan him nog op weg.

Wie toch op reize mos, nam de kronkelpaeden.

07 Anvoerders weren d'r niet, et laand kende gien leiding

tot ie, Debora, kwammen en Israël tot leidsvrouw wodde.

08 Keus et volk veur aandere goden, dan ston de vi'jaand veur de poorten;

oons leger telde veertigduzend man, mar van schild of speer gien spoor.

9 Eer de Heer!

Ik daank heur die niet ommestenden om de strieders an te voeren.

10 Reizigers, zeten op zadelde ezelinnen,

en jim ok die lopende gaon mossen,

11 overstemme mit je verhaelen et geklets bi'j de bronnen

en laot iederiene bi'j et drinken zingen van de Heer die overwun,

van de overwinning deur zien anvoerders veur Israël haeld.

Daor trok et volk van de Heer op naor de stried, veuruut vanuut de steden.

12 Gao veurop, Debora, vuur oons an en zing een lied!

Barak, vaal an! Griep de vi'jaand, ie zeune van Abinoam!

13 Daor trokken doe de waore anvoerders te striede,

et volk van de Heer trok mit zien helden op.

14 Uut Efraïm kwammen zi'j die in Amalek wonen

en voegden heur bi'j jow en je verwaanten, Benjamin.

Uut Machir kwammen anvoerders, uut Zebulon de leiders van et leger.

15 Uut Issachar sleuten de vosten heur bi'j Debora an.

Nao Issachar kwam Barak; hi'j gong et volk veur in de vlakte.

Mar de stamme Ruben bleef de hieltied mar overleggen.

16 Wat hul je bi'j je schaopskooi en et fluiten van je hedders?

Ruben bleef mar overleggen,

17 Gilead kwam de Jordaan niet over, Dan bleef bi'j zien schippen,

Aser bleef an zee en verleut zien havens niet,

18 mar Zebulon en Naftali waogden heur leven op de heuvels.

19 Daor kwammen de keunings, de stadsvosten van Kanaän.

Zi'j streden bi'j Taänach, bi'j Megiddo, an de wal van de stroom,

mar d'r vul veur heur gien zulver buit te maeken.

20 De steerns an de hemel streden mit tegen de vi'jaand,

zi'j hadden in heur baene heur tegen Sisera keerd.

21 Vosten wodden mitsleurd deur et waeter van de Kison,

de Kison, die aloolde en wildstromende revier.

Gao vot, mien ziel, gao vot!

22 Dreunend klonk de hoefslag van zien votbroezende peerden,

van zien schitterende peerden, in balsturige gelop.

23 Vervluukt is Meroz, dat de Heer gien hulpe beud,

vervluukt! – zo zegt de engel van de Heer –,

vervluukt zien inwoners, zi'j sleuten heur niet bi'j de helden an.

24 Loofd is Jaël, de beste van alle vrouwluden,

Jaël, de vrouw van Cheber, de Keniet.

Was iens een tente zegend mit een vrouw as zi'j?

25 Sisera vreug om waeter en zi'j gaf him melk te drinken,

room brocht ze him te drinken, in een riek versierde schaole.

26 Mit de iene haand nam zi'j een tentestok, mit de aandere een haemer.

Ze dreef de tentestok deur zien slaop, spleet mit een haemerslag zien heufd.

27 An heur voeten vul hi'j daele, bezweek hi'j en bleef liggen.

An heur voeten bezweek hi'j, daor vul hi'j daele.

Waor hi'j bezweek, daor bleef hi'j liggen, verpletterend versleugen.

28 An heur veenster ston zien moeke, ze keek scharp en ze klaegde:

“waor blift zien waegen toch? Heur ik et raetelen van de vielen al?”

29 De wieste van heur vrouwluden gaf heur bescheid

en zee heur wat zi'j zels al bedocht hadde:

30 “misschien bin ze nog doende om heur schatten te verpatten:

iedere man een maegien, of altemet wel twieje.

En veur Sisera kleurde stoffen mit berduursel,

stoffen mit berduursel waormit hi'j zien lieve maegies opsmukt.”

31 Heer, laot zo al jow vi'janen ommekommen,

en maek wie jow liefhet niet te holen as de opgaonde zunne."

Veertig jaor hadde et laand rust.

Rechters 6

Gideon reupen

01-02 Mar de Israëlieten deden wat slecht is in de ogen van de Heer. Daorom leverde hi'j heur uut an et volk van Midjan, dat heur zeuven jaor aachterenneer uutroepelen kwam. Uut aangst veur de Midjanieten richtten de Israëlieten in bargspleten, grotten en op aandere muuilik beriekbere plakken schoelplakken in.

03 Ieder jaor as et gewas op et veld ston, kwammen de Midjanieten, de Amalekieten en nog aandere woestijnvolken uut et oosten anzetten en vullen zi'j Israël binnen.

04 Ze sleugen d'r heur tenten op en verdistreweerden de oogsten, tot hielendal in Gaza. Niks leuten ze veur de Israëlieten over om van te leven, nog gien schaop, gien rund en gien ezel.

05 As een zwaarm gröshippers kwammen ze anzetten mit heur vee en heur tenten: een onofzienbere kloft meensken en kemelen die et laand binnenvul en alles verwoestte.

06 Deur toedoen van Midjan vervul Israël tot bittere aarmoede, en et volk reup de Heer om hulpe.

07 Doe de Israëlieten de Heer tegen de Midjanieten om hulpe reupen,

08 stuurde hi'j een profeet, die tegen heur zee: "Dit zegt de Heer, de God van Israël: Ik bin et die jim uut Iegypte leided het, ik hebbe jim verlost uut de slaverni'je.

09 Ik hebbe jim vri'jmaekt uut de greep van de Iegypteners en van de volken die jim hier bedreigden; die he'k veur jim votjacht en ik hebbe jim heur laand geven.

10 En ik hebbe jim zegd: Ok al wonen jim now in et laand van de Amorieten, heur goden meuj'm niet vereren want ik, de Heer, bin jim God. Mar jim hebben niet luusterd naor wat ik zee."

11 Doe kwam d'r een engel van de Heer. Hi'j gong onder de terebint bi'j Ofra zitten, op et laand van Joas, een ofstammeling van Abiëzer. Joas zien zeune Gideon was krek doende mit et dösken van tarwe. Om te zorgen dat de Midjanieten de tarwe niet zien zollen, dee hi'j dat in de wienpasse.

12 De engel van de Heer kwam bi'j him veur et locht en zee: "De Heer is mit je, dappere kriegsman."

13 "Mag ik jow vraogen," zee Gideon doe, "as de Heer oons warkelik helpt, waoromme overkomt oons dit dan allemaole? Waor blift hi'j dan mit zien biesterbaorlike daoden, waorover oonze veuroolden verteld hebben? Uut Iegypte het hi'j ze leided, zeden ze toch? Now trekt hi'j him in ieder geval niks van oons an en biwwe overleverd an de Midjanieten!"

14 Doe keerde de Heer him naor Gideon en zee: "Toon je moed en maek Israël vri'j, dat is mien kommedaosie."

15 "Mag ik jow vraogen," zee Gideon doe, "hoe zo'k Israël vri'jmaeken kunnen? Mien femilie het in oonze stamme, Manasse, niks in te brengen, en ikzels bin de jongste van de femilie."

16 De Heer zee doe: "Dat kun ie, omreden ik je helpen zal. Ie zullen de Midjanieten verslaon krek aj' niet meer as mit iene man te doen hadden."

17 Doe zee Gideon: "Heer, as jow et binnen die tegen mi'j praot en ik jow geunst hebbe, geef mi'j dan een teken.

18 Gaon jow veural niet vot, ik wil wat haelen om jow an te bieden." "Goed," zee de Heer doe, "ik blief hier tot ie weerommekommen."

19 Gideon gong vlogge naor huus, maekte een geitebokkien klaor en bakte ongezoerd brood van een efa weitenbloem. Hi'j legde et vleis in een körf en geut et stip in een koeme, brocht et naor degene die onder de terebint zat te waachten en beud et him an.

20 De engel van God zee tegen him: "Leg et vleis en de broden hier op dit rotsblok en giet et stip d'r over uut." Gideon dee wat him vraogd was.

21 Doe raekte de engel van de Heer mit et uutaende van zien staf et eten an en drekt laaide d'r een vuur uut et rotsblok op dat et vleis en de broden verteerde. Toegelieke was ok de engel van de Heer vot.

22 Doe begreep Gideon dat et een engel van de Heer west was, en hi'j reup et uut: "Nee, Heer! Nee, mien God! Ik hebbe oge in oge staon mit een engel van de Heer!"

23 Mar de Heer stelde him gerust: "Ie hoeven niet bange te wezen, ie zullen niet wegraeken."

24 Gideon bouwde op dat plak een alter veur de Heer, en nuumde et "De Heer geft rust". Tot op de dag van vandaege staot dat alter op et laand van de ofstammelingen van Abiëzer in Ofra.

25 Diezelde naacht zee de Heer tegen Gideon: "Neem de bolle van je heit, dat prachtbeest dat now al zeuven jaor speerd is. Sloop et alter dat je heit veur Baäl opricht het en hakke de Asjerapaol die d'r naost staot omme.

26 Bouw veur de Heer, je God, een alter op et hoogste punt van et ommuurde terrein, zoas et heurt. Maek mit et hoolt van de ommehakte Asjerapaol een vuur om de bolle te offeren."

27 Gideon nam tiene van zien knechten mit en dee wat de Heer him opdreugen hadde. Uut aangst veur zien femilie en stadsgenoten dust hi'j dat niet overdag te doen, daorom dee hi'j et bi'j naachte.

28 De aanderemorgens zaggen de inwoners van de stad dat et alter van Baäl ofbreuken was en dat de Asjerapaol d'r naost ommehakt was. Ze zaggen ok dat de bolle offerd was, en wel op een ni'j alter.

29 Ze vreugen heur of wie dat daon hebben kon, en nao wat onderzuuk kwammen ze d'r aachter dat Gideon, de zeune van Joas, de schuldige was.

30 Doe eisten ze van Joas: "Lever jow zeune an oons uut. Hi'j moet ommebrocht wodden, want hi'j het et alter van Baäl sloopt en de Asjerapaol ommehakt."

31 Mar Joas zee tegen de meensken die bi'j zien huus te hope lopen weren: "Jim willen et veur Baäl opnemen? Jim willen him te hulpe kommen? Wie et veur Baäl opnemt, zal nog veur de morgen wegraeken! As Baäl een god is, zal hi'j wel veur himzels opkommen as iene zien alter sloopt het."

32 En hi'j gaf Gideon de naeme Jerubbaäl, en zee: "Laot Baäl et mar tegen him opnemen omreden hi'j zien alter sloopt het."

33 Weer sleuten de Midjanieten, de Amalekieten en aandere woestijnvolken uut et oosten heur anien. Ze gongen de Jordaan over en sleugen heur tenten op in de vallei van Jizreël.

34 Doe kwam de geest van de Heer over Gideon. Hi'j blaosde op de ramshoorn om de ofstammelingen van Abiëzer onder de waopens te roepen

35 en stuurde bosschoppers naor et gebied van Manasse om daor iederiene op te roepen. Hi'j stuurde ok bosschoppers naor de stammen Aser, Zebulon en Naftali, en ok die voegden heur bi'j him.

36 Doe zee Gideon tegen God: "Ik wil graeg weten as et warkelik jow bedoeling is om deur mien toedoen Israël vri'j te maeken, zoas jow zegd hebben.

37 Daorom legge ik hier op de döskvloer een wollen vacht. As d'r morgenvroeg dauw ligt op de wolle wiels de grond d'r ommehenne dreuge is, dan wee'k grif dat jow inderdaod deur mien toedoen Israël vri'jmaeken zullen."

38 En zo gebeurde et. De aanderemorgen wrong Gideon de wolle uut. En d'r kwam waeter uut, wel een koeme vol.

39 Doe zee Gideon tegen God: "Jow moe'n niet kwaod op mi'j wodden a'k nog ien keer andring, mar ik wil nog een laeste proef nemen: now moet de wolle dreuge blieven en de grond d'r ommetoe nat wezen van dauw."

40 Die naacht dee God wat Gideon vraogd hadde: de wolle bleef dreuge en de grond d'r ommetoe wodde nat van dauw.

Rechters 7

Gideon overvaalt de Midjanieten

01 De aanderemorgen vroeg sleug Jerubbaäl, Gideon dus, mit zien troepen et kaamp op bi'j de Charodbron. De Midjanieten laggen wat noordeliker, in de vallei an de voete van de More.

02 Doe zee de Heer tegen Gideon: "Et leger daj' bi'j je hebben is te groot. Ik lever de Midjanieten niet an jim uut, want ik wil niet dat Israël him d'r op beroemt dat et heur op eigen kracht vri'jmaekt het.

03 Maek daorom bekend dat iederiene die bange is, votgaon kan en over et barglaand van Gilead weeromme naor huus gaon kan." Doe vertrokken twienentwintigduzend man; tienduzend bleven d'r over.

04 Mar de Heer zee tegen Gideon: "Et leger is nog de hieltied te groot. Laot je manschoppen naor et waeter toe gaon, daor za'k veur jow een keuze uut heur maeken. Ik zal je zeggen wie d'r mit je mit gaon moeten en wie niet."

05 Gideon leut de manluden naor et waeter toe gaon, en de Heer zee tegen him: "Degenen die et waeter mit heur tonge opslikken, zoas honnen doen, die moej' appat zetten van degenen die deur de kni'jen gaon om te drinken."

06 Driehonderd man slikten et waeter op mit de tonge, de aanderen gongen deur de kni'jen om te drinken.

07 "Mit die driehonderd man die et waeter mit heur tonge opslikten, za'k jim vri'jmaeken," zee de Heer tegen Gideon. "Deur heur toedoen za'k Midjan an je uutleveren. De rest van et leger kan naor huus weerommegaon."

08 Gideon hul dus alliend die driehonderd man bi'j him en stuurde de rest van de Israëlieten vot, ieder naor zien eigen woonstee. Mar eerst hadde hi'j heur mondveurraod overneumen, en al heur ramshoorns. Et kaamp van de Midjanieten lag beneden him, in de vallei.

09 Die naacht zee de Heer tegen Gideon: "Et is zoveer! Doe een anval op heur kaamp; ik geef et je in hanen.

10 En aj' gien anval waogen durven, sloep dan mit je knecht Pura naor beneden

11 om te heuren waor zi'j et over hebben. Dat zal je moed geven veur de anval." Tegere mit zien knecht Pura sloepte Gideon tot vlak bi'j de veurposten van de vi'jaand.

12 De Midjanieten weren mit de Amalekieten en nog aandere woestijnvolken as gröshippers over de vlakte uutzwaarmd. Heur kemelen weren ontelber as zaandkorrels an de zee.

13 Doe Gideon ankwam, was d'r krek iene an et vertellen wat hi'j droomd hadde. "Wa'k now toch droomd hebbe!" zee hi'j. "Een gastebrood ruulde hiel vlogge rond deur et kaamp, botste tegen een tente an en kegelde die omveer, zodat hi'j innenneer zakte."

14 "Dat kan niks aanders wezen as et zweerd van de Israëliet Gideon, de zeune van Joas," verklaorde zien buisien. "Dat betekent dat God him oons mit oons hiele kaamp in hanen geven het."

15 Zogauw Gideon de droom en et bescheid d'r van heurd hadde, beug hi'j him daankber daele. Weeromme in et kaamp vieterde hi'j de Israëlieten an: "Et is zoveer! De Heer geft jim et kaamp van Midjan in hanen!"

16 Hi'j verpatte de driehonderd man in drie groepen en gaf ieder van heur een ramshoorn en een lege waeterkruke mit een branende fakkel d'r in.

17 Doe zee hi'j: "Pas goed op wa'k doe. A'k vlakbi'j de veurposten van et kaamp bin, moej'm krek etzelde doen as ikke.

18 Blaozen wi'j, ik en mien groep, op de ramshoorn, dan moe'n jim ok op je ramshoorn blaozen, rond hiel et kaamp, en raozen: “veur de Heer en Gideon!”"

19 An et begin van de middelste naachtwaeke, vlak nao de wisseling van de waacht, kwam Gideon mit zien groep van honderd man bi'j de veurposten van et kaamp. Ze blaosden op heur ramshoorns en sleugen de kruken die ze bi'j heur hadden an stokken.

20 Alle drieje de groepen blaosden now op heur ramshoorns en sleugen heur kruken stokkend. Ze hullen heur fakkels in de linkerhaand en heur ramshoorns in de rechter en raosden: "Griep de waopens veur de Heer en Gideon!"

21 Ze bleven rond et kaamp staon en brochten de Midjanieten in alderaosie.

22 Wiels de driehonderd Israëlieten op heur ramshoorns blaosden, leut de Heer de Midjanieten in hiel et kaamp et zweerd tegen mekeer opnemen, tot zi'j bi'j slot van zaeke op de vlocht sleugen in de richting van Serera, naor Bet-Hassitta, tot an de rivieroever bi'j Abel-Mechola, boven Tabbat.

Efraïm slat de Midjanieten weeromme

23 Gideon leut de weerbere Israëlieten uut Naftali, Aser en Manasse weerommeroepen om de Midjanieten te aachtervolgen.

24 Ok stuurde hi'j een ofveerdiging naor et barglaand van Efraïm, mit de bosschop: "Gao de Midjanieten integen en sniede heur de passe of deur de Jordaanoever te bezetten tot an Bet-Bara." Nao disse oproep bezetten de manluden van Efraïm de Jordaanoever tot an Bet-Bara.

25 Ze overmeesterden Oreb en Zeëb, de beide legeranvoerders van de Midjanieten. Oreb wodden ommebrocht bi'j de Rots van Oreb en Zeëb bi'j de Passetonne van Zeëb. Ze zetten de aachtervolging op de Midjanieten in en brochten de heufden van Oreb en Zeëb naor Gideon, die ondertussen de Jordaan oversteuken was.

Rechters 8

01 Daorbi'j zeden ze: "Waoromme hebben jow oons d'r niet bi'j betrokken doe jow tegen Midjan de striede angongen? Dat is toch gien meniere van doen!" Ze maekten him de heftigste verwieten,

02 mar Gideon zee doe: "Wa'k dee, is toch niks vergeleken bi'j wat jim daon hebben? Efraïm het de kroon zet op et wark van Abiëzer.

03 God het de beide legeranvoerders van Midjan, Oreb en Zeëb, an jim uutleverd. Daorbi'j vaalt alles wat ik doen kund hebbe toch in et niet?" Doe Gideon de zaeke zo veurstelde, bedaorde de lelkens van de manluden van Efraïm.

Gideon rekent of mit Midjan, Sukkot en Penuël

04 Ok Gideon was dus mit zien driehonderd manschoppen de Jordaan oversteuken om de Midjanieten te aachtervolgen, hoewel ze zo goed as hielendal op van vermuuidhied weren.

05 Daorom vreug hi'j an de burgers van Sukkot: "Ik zitte Zebach en Salmunna aachternao, de keunings van Midjan. Geef mien soldaoten wat te eten, want ze bin verdoffeld."

06 Mar et stadsbestuur van Sukkot zee: "Waoromme zollen wi'j jow leger te eten geven? Hebben jow Zebach en Salmunna seins al in hanen kregen?"

07 "Nee, dat niet," zee Gideon doe. "Mar zogauw de Heer Zebach en Salmunna an mi'j uutlevert, kom ik om jim of te raanselen mit stiekeltakken en stiekels uut de woestijn, daor kuj'm van op an!"

08 Van Sukkot gong hi'j veerder naor Penuël. Hi'j kwam bi'j de burgers van Penuël mit dezelde vraoge as bi'j de burgers van Sukkot, en kreeg van heur etzelde bescheid.

09 Doe bedreigde hi'j ok de burgers van Penuël, mit de woorden: "Zogauw ik zonder kleerscheuren weerommekommen bin, za'k jim toren mit de grond geliek maeken."

10 Zebach en Salmunna hadden ondertussen heur kaamp opsleugen in Karkor. Ze weren mit omdebi'j vuuftienduzend man, meer was d'r van et leger van de woestijnvolken niet over. Honderdtwintigduzend oefende soldaoten weren al sneuveld.

11 Gideon gong over et pad van de nomaoden an de oostkaante van Nobach en Jogbeha en slaegde d'r in om et kaamp van de Midjanieten, die dochten veilig te wezen, te overrompelen.

12 De beide keunings Zebach en Salmunna perbeerden in de algemiene alderaosie te ontkommen, mar hi'j haelde ze in en nam ze gevangen.

13 Gideon, de zeune van Joas, gong over de Cherespas uut de stried weeromme.

14 Onderwegens kreeg hi'j een jonge uut Sukkot te pakken. Hi'j heurde him uut en leut him de naemen opschrieven van de ooldsten en de leden van et stadsbestuur; et weren d'r zeuvenenzeuventig.

15 Doe gong hi'j naor Sukkot en zee: "Kiek, hier he'k Zebach en Salmunna, mit wie jim mi'j beschimpt hebben deur te zeggen: “waorom zollen wi'j jow leger te eten geven? Hej'm Zebach en Salmunna seins al in hanen kregen?”"

16 Hi'j nam de ooldsten gevangen en leut stiekeltakken en stiekels uut de woestijn haelen. En de burgers van Sukkot hebben et weten!

17 Hi'j haelde de toren van Penuël ok omveer en brocht de inwoners van die stad omme.

18 Gideon vreug an Zebach en Salmunna: "Wat weren dat veur manluden die jim bi'j de Tabor ommebrocht hebben?" "Zi'j zaggen d'r krek zo uut as jim," zeden ze. "Et leken stok veur stok wel keuningszeunen."

19 Doe zee Gideon: "Dat weren mien volle breurs, de zeunen van mien eigen moeke. Zo waor de Heer leeft, aj'm heur doe in leven laoten hadden, zol ik jim now niet van kaant maeken."

20 En hi'j dreug zien ooldste zeune Jeter op: "Veuruut, maek ze van kaant!" Mar de jonge trok zien zweerd niet; hi'j duste niet, omreden hi'j nog zo jong was.

21 Zebach en Salmunna zeden: "Doen jow et dan zels. Jow bin maans genoeg." Doe brocht Gideon heur zels omme. De goolden maonties die de nekke van heur kemelen versierden nam hi'j mit.

Hulde an Gideon

22 De Israëlieten zeden tegen Gideon: "Jow hebben oons vri'jmaekt uut de greep van Midjan. Wees daorom oonze heerser, en nao jow jow zeune, en de zeune van jow zeune."

23 Mar Gideon zee doe: "Ik zal jim heerser niet wezen, en mien zeune zal jim heerser niet wezen, want de Heer is jim heerser.

24 Mar ik wil jim wat aanders vraogen: laot iederiene mi'j een ring geven uut de buit die hi'j op de Midjanieten haeld het." (disse ofstammelingen van Ismaël dreugen heur riekdommen ommes in de vorm van goolden sieraoden bi'j heur.)

25 "Mar netuurlik!" zeden ze doe, en d'r wodde een maantel uutspreided waor alleman een ring in smeet.

26 De goolden ringen die hi'j van de Israëlieten kreeg weugen saemen wel zeuventienhonderd sjekel. Daor kwammen dan nog de goolden maonties en oorringen bi'j en de purperen maantels van de Midjanitische keunings, en de halssieraoden van heur kemelen.

27 Gideon leut van dit alles een priestergewaod maeken. Hi'j gaf et een plak in Ofra, waor hiel Israël et as een ofgod vereren kwam. Dit zol bi'j slot van zaeke tot de ondergang van Gideon en zien femilie leiden.

28 Midjan kwam de nederlaoge niet meer te boven en mos et heufd bugen veur Israël. Onder Gideon hadde et laand veertig jaor rust.

29 Gideon zels, de zeune van Joas, die ok wel Jerubbaäl nuumd wodt, gong weer in Ofra wonen.

30 Hi'j verwekte zeuventig zeunen, want hi'j hadde een protte vrouwluden.

31 Iene van zien bi'jvrouwen woonde in Sichem. Ok zi'j gaf him een zeune, en die gaf hi'j de naeme Abimelech.

32 Gideon, de zeune van Joas, raekte op hoge leeftied weg. Hi'j wodde bi'jzet in et graf van zien heit Joas in Ofra, waor de ofstammelingen van Abiëzer wonen.

Abimelech keuning in Sichem

33 Nao de dood van Gideon begonnen de Israëlieten opni'j aachter de Baäls an te lopen. Ze verheven Baäl-Berit tot god

34 en vergatten de Heer, heur God, die heur vri'jmaekt hadde van de heur vi'janen om heur henne.

35 Ok bewezen ze de femilie van Jerubbaäl niet de verschuldigde daankberhied veur al et goeie dat hi'j, Gideon, veur Israël daon hadde.

Rechters 9

01 Abimelech, de zeune van Jerubbaäl, gong naor Sichem, waor de femilie van zien moeke woonde, en zee tegen zien omkes en zien aachtergatsneven:

02 "Legge de burgers van Sichem de vraoge veur wie ze liever as heerser hebben: de zeuventig zeunen van Jerubbaäl saemen of iene man, die butendat heur bloedverwaant is."

03 Doe zien omkes zien vraoge an de burgers van Sichem veurlegden, spreuken die heur veurkeur uut veur Abimelech, mit as argement dat hi'j femilie van heur was.

04 Ze gavven him zeuventig sjekel uut de tempel van Baäl-Berit. Mit dat geld huurde Abimelech een legertien gewetenloze aeventuriers.

05 Daormit gong hi'j naor Ofra, naor et huus van zien heit, waor hi'j zien breurs, de zeuventig zeunen van Jerubbaäl, stok veur stok ommebrocht op iene en dezelde stien. Alliend Jotam, de jongste, wus te ontkommen, want hi'j hadde him verstopt.

06 Doe kwammen de burgers van Sichem en Bet-Millo bi'j de ekkelboom bi'j et gedaenkteken in Sichem bi'jenneer en reupen Abimelech tot keuning uut.

07 Doe Jotam dit vernam, gong hi'j de Gerizim op en reup mit lude stemme vanof de toppe: "Luuster naor mi'j, burgers van Sichem, en God zal jim verheuren!

08 Iens gongen de bomen d'r op uut om een keuning te kiezen. Ze vreugen de olijfboom: “willen jow oonze keuning wezen?”

09 Mar de olijfboom zee doe: “zol ik opholen mien eulie weg te geven, waormit meensken en goden vereerd wodden, om wat boven de aandere bomen uut te wuiven?”

10 Doe vreugen ze et an de viegeboom: “en jow, willen jow oonze keuning wezen?”

11 Mar de viegeboom zee doe: “zol ik opholen mit mien zute vruchten weg te geven, om wat boven de aandere bomen uut te wuiven?”

12 Doe vreugen ze 't an de wienstok: “en jow, willen jow oonze keuning wezen?”

13 Mar de wienstok zee doe: “zol ik opholen om mien sap weg te geven, dat goden en meensken bliede maekt, om wat boven de aandere bomen uut te wuiven?”

14 Bi'j slot van zaeke vreugen de bomen an de stiekelstruke: “en jow, willen jow oonze keuning wezen?”

15 En de stiekelstruke zee doe: “as jim mi'j warkelik tot jim keuning zalven willen, kom dan hier mar, in mien schaad kuj' goed wezen. Mar zo niet, dan zal d'r uut mien takken een vuur kommen dat de ceders van de Libanon verteren zal.”

16 Now dan, burgers van Sichem, aj'm te goeder trouw haandeld hebben doe jim Abimelech tot keuning uutreupen, aj'm Jerubbaäl en zien femilie de verschuldigde daankberhied bewezen hebben, aj'm mien heit naor zien verdienste beloond hebben –

17 hi'j is ommes veur jim de stried an gaon, hi'j het veur jim zien leven op et spul zet, hi'j het jim vri'jmaekt uut de greep van Midjan,

18 mar jim bin vandaege tegen mien femilie in opstaand kommen, jim hebben de zeunen van mien heit, zeuventig man, op iene en dezelde stien ommebrocht, jim hebben Abimelech, de zeune van zien meid, tot jim keuning uutreupen omreden hi'j femilie van jim is –,

19 aj'm kotomme vandaege te goeder trouw haandeld hebben ten opzichte van Jerubbaäl en zien femilie, dan weens ik jim een protte gelok mit Abimelech en him mit jim!

20 Mar zo niet, dan zal d'r uut Abimelech een vuur kommen dat de burgers van Sichem en Bet-Millo verteren zal, en d'r zal uut de burgers van Sichem en Bet-Millo een vuur kommen dat Abimelech verteren zal."

21 Doe nam Jotam de vlocht. Hi'j week uut naor Beër en bleef daor wonen, buten et beriek van zien breur Abimelech.

22 Drie jaor hadde Abimelech et in Israël veur et zeggen.

23 Doe zi'jde God onienighied tussen Abimelech en de burgers van Sichem, zodat de burgers van Sichem heur toezegging van trouw an Abimelech brakken.

24 Dat was om de moord op de zeuventig zeunen van Jerubbaäl te wreken op heur breur Abimelech, die heur ommebrocht hadde, en op de burgers van Sichem, die him daorbi'j hulpen hadden.

25 Om Abimelech te benaodielen, leuten de burgers van Sichem een klofte manluden heur hoge in de bargen verdekt opstellen; vanuut heur hinderlaoge beroofden die iederiene die daor langeskwam. Dit heurde Abimelech.

26 In diezelde tied kwam Gaäl, de zeune van Ebed, mit zien verwaanten in Sichem an, en de burgers van Sichem gavven him heur vertrouwen.

27 Ze gongen weer naor heur droevetunen, plokten de droeven en pasten die uut. Daornao hullen ze een oogstfeest, en tiedens et feestmaol in de tempel van heur god begonnen ze Abimelech te beschimpen.

28 Gaäl zee: "Wie is die Abimelech eins? Waoromme zol een stad as Sichem onderwurpen wezen an de zeune van Jerubbaäl en Zebul, zien gevolmachtigde? Zowwe d'r niet beter an doen om de naokommelingen van Chamor te dienen, de heit van Sichem, in plak van Abimelech?

29 A'k et hier veur et zeggen hadde, zo'k Abimelech ofzetten. Ik zol tegen him zeggen: “kom mar op mit je leger, hoe groot et ok is!”"

30 Zebul, de stadskommedaant van Sichem, wodde poer bi'j et heuren van disse woorden.

31 Stiekem stuurde hi'j bosschoppers naor Abimelech om tegen him te zeggen: "Gaäl, de zeune van Ebed, is mit zien verwaanten naor Sichem kommen, en now stoken zi'j de stad tegen jow op!

32 Komme daoromme vannaacht nog mit jow leger hierhenne en stelle jim verdekt in et veld op.

33 Doe morgen bi'j zunneopkomst een anval op de stad. As hi'j dan mit zien manschoppen vanuut de stad tegen jow uitrukt, kuj'm jim kaans griepen."

34 Diezelde naachs betrok Abimelech mit zien leger vier verdekte stellings in de buurt van Sichem.

35 Doe Gaäl de aandermorgens in de stadspoort kwam, kwammen Abimelech en zien soldaoten uut heur stellings te veurschien.

36 Gaäl zag heur en zee tegen Zebul: "Kiek, daor komt een leger an vanuut de bargen." Zebul zee doe: "Dat is et schaad van de bargen, die jow veur een leger aanzien."

37 Mar Gaäl hul vol: "Nee, kiek mar, d'r komt een leger anzetten vanof de Gerizim, en daorginderd komt nog een ienhied an van de kaante van de Waarzeggerseik."

38 Doe zee Zebul tegen him: "Jow mossen toch zo neudig zeggen: “wie is die Abimelech eins, dat wi'j an him onderwurpen wezen zollen?” Hier is et leger waorover jow zo een kladde naogeven mossen. Veuruut, gao now de stried mar mit him an!"

39 Gaäl rokte uut an et heufd van de burgers van Sichem en bun de stried an mit Abimelech.

40 Abimelech sleug him weeromme en jaegde him op de vlocht. Et slagveld was tot an de stadspoort toe mit lieken bezi'jd.

41 Abimelech woonde in Aruma; Gaäl en zien verwaanten wodden deur Zebul uut Sichem uutstoten.

42 De aanderedaegs gongen de inwoners van Sichem weer op et laand an 't wark. Doe Abimelech hiervan op de hoogte steld wodde,

43 verpatte hi'j zien leger in drie groepen en stelde heur verdekt in et veld op. Zogauw hi'j de meensken de stad uut kommen zag, overvul hi'j heur.

44 Wiels Abimelech mit zien klofte een anval op de stadspoort dee en die bezette, overvullen de twie aandere groepen de meensken op et laand.

45 Nao een dag van stried nam Abimelech de stad in. Hi'j maekte iederiene daor van kaant, maekte de stad mit de grond geliek en bestri'jde de resten mit zoolt.

46 Doe de inwoners van Migdal-Sichem dit vernammen, trokken zi'j heur weeromme in de verstarkte toren bi'j de tempel van El-Berit.

47 Abimelech wodde d'r van op de hoogte steld dat de inwoners van Migdal-Sichem heur verschaanst hadden.

48 Hi'j gong mit al zien manschoppen de Salmon op. Daor kapte hi'j mit zien biele wat kreupelhoolt, legde de takken op zien schoolder en gaf zien soldaoten kommedaosie om vlogge zien veurbeeld te volgen.

49 De soldaoten kapten ok allemaole een bos takken en volgden Abimelech weeromme naor beneden. Ze zetten heur takkebossen tegen de verstarking en stakken die in braand, zodat de meensken daorbinnen in de vlammen ommekwammen. Zo kwammen ok alle inwoners van Migdal-Sichem omme, zebbeld duzend manluden en vrouwluden.

50 Een poze laeter trok Abimelech op tegen Tebes. Hi'j belegerde de stad en nam heur in.

51 In et midden van de stad ston een verstarkte toren, en daorin zochten de burgers van de stad heur toevlocht, liekegoed manluden as vrouwluden. Ze deden de grundel op de poort en klommen naor et dak.

52 Abimelech bestookte de toren van dichtebi'j. Doe hi'j de poort naoderde om de toren in braand te stikken,

53 gooide een vrouw een maelstien op zien heufd, waordeur zien schedel verbriezeld wodde.

54 Hi'j kon nog krek zien waopendreger roepen en vraogen: "Trekke je zweerd en maek mi'j van kaant, zodat d'r niet van mi'j zegd wodden zal: “een vrouw het him ommebrocht.”" Zien waopendreger deurstak him, en hi'j raekte weg.

55 Doe et leger van Israël zag dat Abimelech dood was, gongen de soldaoten weer op huus an.

56 Zo vergelde God Abimelech et kwaod dat hi'j tegen zien heit begaon hadde deur zien zeuventig breurs omme te brengen,

57 en leut hi'j ok et kwaod van de burgers van Sichem op heur eigen heufd daelekommen. Zo wodde de vluuk van Jotam, de zeune van Jerubbaäl, an heur daon maekt.

Rechters 10

Tola en Jaïr

01 Nao Abimelech kwam Tola, die optrad as bevri'jder van Israël. Hi'j was een zeune van Pua, de zeune van Dodo, en heurde tot de stamme Issachar. Mar hi'j woonde in Samir, in et barglaand van Efraïm.

02 Drienentwintig jaor was hi'j rechter over Israël. Doe raekte hi'j weg en wodde begreuven in Samir.

03 Nao him kwam Jaïr uut Gilead. Twienentwintig jaor was hi'j rechter over Israël.

04 Hi'j hadde dattig zeunen, die allemaole een ezelshingst as rijdier hadden en an et heufd van een nederzetting stonnen. Tot op de dag van vandaege wodden disse dörpen in Gilead de Dörpen van Jaïr nuumd.

05 Nao zien wegraeken wodde Jaïr begreuven in Kamon.

Jefta as leider anzocht

06 Weer deden de Israëlieten wat slecht is in de ogen van de Heer: weer begonnen ze de Baäls en Astartes te vereren, en ok de goden van Aram, Sidon en Moab en de goden van de Ammonieten en de Filistijnen. Ze dri'jden de Heer de rogge toe en dienden him niet meer.

07 De Heer wodde poer lelk en leverde heur uut an de Filistijnen en de Ammonieten.

08 Nog datzelde jaor begonnen zi'j Israël te knechten en te knevelen: achttien jaor lange onderdrokten ze de Israëlieten die an de ginne kaante van de Jordaan woonden, in Gilead, et gebied dat iens an de Amorieten toeheurd hadde.

09 Bi'j slot van zaeke stakken de Ammonieten alderdeegst de Jordaan over om de stried an te kneupen mit Juda, Benjamin en Efraïm. De Israëlieten kregen et zo zwaor te verneren

10 dat ze de Heer om hulpe reupen en zeden: "We hebben tegen jow, oonze God, zundigd deur jow de rogge toe te dri'jen en de Baäls te dienen."

11 De Heer zee doe: "Ik hebbe jim pattietoeren redded: van de Iegypteners en de Amorieten, en van de Ammonieten en de Filistijnen.

12 Ok doe jim onderdrokt wodden deur de Sidoniërs, de Amalekieten en de Maonieten hebben jim mi'j om hulpe reupen en he'k jim uut heur greep vri'jmaekt.

13 Mar iederkeer keren jim mi'j weer de rogge toe om aandere goden te dienen. Daorom maek ik jim niet meer vri'j.

14 Roepe die goden mar om hulpe an wie jim de veurkeur geven hebben. Laoten zi'j jim now mar uutkomst brengen!"

15 Doe zeden de Israëlieten tegen de Heer: "Wi'j hebben zundigd. Doe mit oons wat jow goeddonkt, alliend, maek oons disse iene keer mog vri'j."

16 En ze deden de vremde goden vot en dienden de Heer. Doe kon de Heer niet langer anzien hoe muuilik Israël et hadde.

17 De Ammonieten brochten een leger op de bien en sleugen heur kaamp op in Gilead. De Israëlieten verzaemelden heur en sleugen heur kaamp op in Mispa.

18 De leiders van Gilead zeden tegen mekeer: "Degene die as eerste de stried an durft te gaon mit de Ammonieten, komt an et heufd van hiel Gilead te staon."

Rechters 11

01 Now was d'r in die tied een zekere Jefta, een kriegshaftig man, ofkomstig uut Gilead. Hi'j was deur zien heit Gilead bi'j een hoer verwekt,

02 mar Gilead hadde ok zeunen bi'j zien eigen vrouw. Doe die volgruuid weren, hadden ze Jefta votjacht mit de woorden: "Ie kriegen gien arfdiel uut et bezit van oons heit, want ie bin de zeune van een aandere vrouw."

03 Jefta hadde veur zien breurs de wiek nemen moeten en him vestigd in Tob. Daor sleut him een stel aeventuriers bi'j him an, die d'r mit him op uuttrokken.

04 Een poze naodat de Ammonieten heur kaamp in Gilead opsleugen hadden, bunnen zi'j de stried an mit Israël.

05 Doe de oorlog ienkeer uutbreuken was, gongen de ooldsten van Gilead naor Tob om Jefta weeromme te haelen.

06 "Kom weeromme," zeden ze tegen him, "en wees oonze anvoerder in de stried tegen de Ammonieten."

07 Mar Jefta zee: "Uut minachting hebben jim mi'j uut et huus van mien heit verdreven. En now jim in et nauw zitten, kommen jim bi'j mi'j?"

08 "Jow hebben geliek," zeden de ooldsten van Gilead doe. "Mar now wiwwe we oons mit jow verzoenen. As jow mit oons mitgaon en de stried anbienen mit de Ammonieten, kommen jow an et heufd van hiel Gilead te staon."

09 Jefta zee doe: "Aj'm mi'j weerommehaelen om de stried an te bienen mit de Ammonieten en as de Heer ze in mien macht geft, mag ik dus jim leider wezen?"

10 "Daor kunnen jow op rekenen," zweerden ze. "Et zal gebeuren zoas jow zeggen, de Heer is oonze getuge."

11 Jefta gong mit de ooldsten mit naor Gilead, waor hi'j deur et volk tot anvoerder en leider ansteld wodde. En in Mispa herhaelde hi'j tegenover de Heer nog es alles wat hi'j zegd hadde.

Jefta slat de Ammonieten weeromme

12 Jefta stuurde bosschoppers naor de keuning van de Ammonieten mit de vraoge: "Wat bezielt jow om mi'j op mien eigen grondgebied an te valen?"

13 De keuning van Ammon zee doe tegen de bosschoppers van Jefta: "Dat weten jow hiel goed! Israël het, doe et uut Iegypte wegtrok, laand van mi'j in bezit neumen: et hiele gebied vanof de Arnon tot an de Jabbok en de Jordaan. Ik raode jow an om mi'j dat now zonder slag of stoot weeromme te geven."

14 Doe stuurde Jefta opni'j bosschoppers naor de keuning van de Ammonieten.

15 Disse keer mossen ze disse bosschop overbrengen: "Dit zegt Jefta: “Israël het gienertied laand van de Moabieten of de Ammonieten ofneumen!

16 Zo is et gaon: Doe de Israëlieten votgongen uut Iegypte, trokken ze deur de woestijn naor de Rietzee en kwammen daornao bi'j Kades.

17 Israël stuurde bosschoppers naor de keuning van Edom mit de vraoge as zi'j deur zien laand trekken mochten, mar hi'j gaf daor gien geheur an. An de keuning van Moab wodde dezelde vraoge veurlegd, mar ok hi'j willigde et niet in. Dus mos Israël in Kades blieven.

18 Bi'j slot van zaeke keuzen ze heur weg deur de woestijn, om et gebied van Edom en Moab henne. Ze bleven an de oostkaante van Moab en sleugen heur tenten op an de ginne kaante van de Arnon. Ze bin dus gienertied op et grondgebied van Moab west, want ze bin de greensrevier de Arnon niet oversteuken.

19 Daornao stuurde Israël bosschoppers naor Chesbon, naor keuning Sichon van de Amorieten, mit de vraoge as ze over zien grondgebied naor heur eigen laand trekken mochten.

20 Mar Sichon vertrouwde Israël niet binnen zien greenzen. Hi'j verzaemelde zien troepen, sleug zien kaamp op in Jahas en dee een anval op Israël.

21 Mar de Heer, de God van Israël, leverde Sichon mit zien hiele leger an Israël uut, zodat ze versleugen wodden. Israël nam et hiele gebied in bezit dat an de Amorieten toeheurd hadde.

22 Ze neumen al et laand van de Amorieten in bezit: et hiele gebied van de Arnon tot an de Jabbok en van de woestijn tot an de Jordaan.

23 Now dan, de Heer, de God van Israël, het de Amorieten veur zien eigen volk verdreven. En jów mienen anspraoke op heur bezit maeken te kunnen?

24 Nee! Wat jow deur toedoen van jow god Kemos in bezit kregen hebben kun jow jow eigendom numen, mar et bezit van degenen die de Heer, oonze God, veur oons verdreven het, is oons eigendom!

25 Bin jow seins meer as keuning Balak van Moab, de zeune van Sippor? Het hi'j oons iens oons grondgebied betwist en oons daorom anvalen?

26 De Israëlieten wonen now al driehonderd jaor in Chesbon en Aroër en de omliggende dörpen en in de steden langs de Arnon. Waoromme hebben de Ammonieten dan niet eerder perbeerd om dat gebied vri'j te maeken?

27 Ik hebbe jow niks misdaon, mar jow doen mi'j onrecht deur mi'j an te valen. Laot de Heer, de hoogste rechter, vandaege rechtspreken tussen de Israëlieten en de Ammonieten.”"

28 Mar de keuning van de Ammonieten trok him niks an van de bosschop die Jefta him overbrengen laoten hadde.

29 Doe wodde Jefta grepen deur de geest van de Heer. Hi'j trok deur hiel Gilead en Manasse, gong daornao weer weeromme naor Mispa in Gilead en trok van daor op tegen de Ammonieten.

30 Hi'j beloofde de Heer: "As jow de Ammonieten an mi'j uutleveren,

31 dan zal et eerste dat mi'j bi'j mien beholen thuuskomst integen komt veur jow wezen; dat za'k as braandoffer an jow opdregen."

32 Doe trok hi'j op tegen de Ammonieten en bun de stried mit heur an, en de Heer leverde ze an him uut.

33 Jefta sleug heur weeromme van Aroër tot Minnit en Abel-Keramim en nam daorbi'j niet minder as twintig steden in. Zo brocht hi'j een zwaore nederlaoge toe an de Ammonieten, die et heufd bugen mossen veur de Israëlieten.

34 Doe Jefta weerommekwam in zien woonstee Mispa, wodde hi'j mit reidaansen en trommelspul binnenhaeld. Zien dochter gong veurop. Zi'j was zien ienigste kiend, aandere zeunen of dochters hadde hi'j niet.

35 Drekt doe hi'j heur zag scheurde hi'j zien kleren en reup uut: "Och mien kiend, dat ie mi'j disse slag toebrengen moeten, dat ie et now krek binnen die mi'j in et ongelok stot! Ik hebbe de Heer een belofte daon en daor kan 'k niet op weerommekommen."

36 "Jow hebben de Heer een gelofte daon, heit," zee zi'j. "Now hi'j jow wreuken het op jow vi'janen, de Ammonieten, moej' mit mi'j doen zoas jow toezegd hebben.

37 Mar ik wil dit nog vraogen: gunne mi'j veurdat jow jow gelofte uutvoeren nog twie maonden tied, zodat ik mit mien vrundinnen de bargen in trekken kan om d'r over te treuren dat ik gienertied iene zien vrouw wezen zal."

38 "Goed," zee Jefta, en hi'j leut heur veur twie maonden de bargen in gaon om mit heur vrundinnen om heur maegdwezen te treuren.

39 Doe die twie maonden veurbi'j weren gong zi'j naor heur heit weeromme, en hi'j maekte zien gelofte waor. Gienertied hadde ze mit een man slaopen. Sund die tied is et in Israël de gewoonte

40 dat de jonge maegies ieder jaor vier daegen lange rouwbeklag om Jefta zien dochter.

Rechters 12

Konflikt mit Efraïm

01 De Efraïmieten brochten een leger op de bien en stakken de Jordaan over naor Safon. "Waoromme bi'j'm tegen de Ammonieten optrokken zonder oons d'r bi'j te betrekken?" wollen ze van Jefta weten. "We zullen jow mit huus en al verbranen!"

02 Jefta zee doe tegen heur: "Doe mien volk en ik in oorlog weren mit de Ammonieten he'k jim opreupen, mar jim bin mi'j niet te hulpe kommen.

03 Dus doe ik vernam dat d'r van jim kaante gien hulpe te verwaachten was, bin ik mit geveer veur eigen leven zels tegen de Ammonieten de stried an gaon, en de Heer het ze an mi'j uutleverd. Waoromme valen jim mi'j now dan an?"

04 Doe reup hi'j alle manluden van Gilead op, bun de stried an mit de Efraïmieten en versleug heur. De Efraïmieten hadden jommes zegd: "Jim bin niks aanders as een stel votvlochte Efraïmieten. Gilead heurt bi'j Manasse, en dus liekegoed bi'j Efraïm!"

05 Daornao bezetten de Gileadieten de overstikplakken van de Jordaan om de Efraïmieten de weerommereize te beletten. As een Efraïmiet die vlochten wol vreug of hi'j de revier overstikken moch, vreugen ze him: "Kom ie uut Efraïm?" Dat ontkende hi'j netuurlik,

06 mar dan vreugen ze: "Zeg es: “sjibbolet”." As hi'j dan "sibbolet" zee, en et woord dus niet goed uutsprak, grepen ze him en maekten him op datzelde plak van kaant. Op die dag sneuvelden d'r al mit al twienenveertigduzend Efraïmieten.

07 Zes jaor was de Gileadiet Jefta rechter over Israël. Doe raekte hi'j weg en wodde begreuven in zien woonstee in Gilead.

Ibsan, Elon en Abdon

08 Nao Jefta was Ibsan uut Bet-Lechem rechter over Israël.

09 Hi'j hadde dattig zeunen. Zien dattig dochters huwlikte hi'j buten zien eigen femilie uut, en ok veur zien zeunen keus hi'j dattig bruiden van buten de femilie. Zeuven jaor leidde hi'j Israël.

10 Doe raekte hi'j weg en wodde begreuven in Bet-Lechem.

11 Nao him was Elon uut de stamme Zebulon rechter over Israël. Tien jaor leidde hi'j et laand.

12 Doe raekte hi'j weg en wodde begreuven in Ajjalon in Zebulon.

13 Nao him was Abdon, de zeune van Hillel, uut Piraton rechter over Israël.

14 Hi'j hadde veertig zeunen en dattig kleinzeunen, die allemaole een ezelshingst as rijdier hadden. Acht jaor leidde hi'j Israël.

15 Doe raekte hi'j weg en wodde begreuven in Piraton in Efraïm, in et barglaand dat iens an de Amalekieten toeheurd hadde.

Rechters 13

De geboorte van Simson

01 Weer deden de Israëlieten wat slecht is in de ogen van de Heer. Daorom leverde de Heer heur veertig jaor lange over an de Filistijnen.

02 In die tied leefde d'r in de kontreinen van Sora een zekere Manoach, die tot de stamme Dan heurde. Zien vrouw was onvruchtber en hadde gienertied kiender kregen.

03 Op een dag verscheen bi'j heur een engel van de Heer. "Tot now toe weren jow onvruchtber en hebben jow gien kiender kregen," zee hi'j. "Mar now zullen jow zwanger wodden en een zeune kriegen.

04 Onthool jow daorom van wien en aandere draank en eet gien eten dat poeterig is.

05 Jow zullen zwanger wodden en een zeune kriegen. Zien haor mag gienertied deur een scheermes anraekt wodden, want hi'j zal al vanof de moekeschoot as nazireeër an God wi'jded wezen. Hi'j zal een begin maeken mit de bevrijding van Israël uut de greep van de Filistijnen."

06 De vrouw gong naor heur man en vertelde him dat d'r een godsman bi'j heur west was. "Hi'j zag d'r biezunder ontzagwekkend uut," zee ze, "et leek wel een engel van God. Ik hebbe him niet vraogd waor hi'j weg kwam en hi'j het mi'j zien naeme niet zegd.

07 Hi'j zee tegen mi'j da'k zwanger raeken zol en een zeune kriegen zol. Van now of an ma'k gien wien of aandere draank drinken en niks poeterigs eten, want oonze zeune zal vanof de moekeschoot tot an de dag van zien dood as nazireeër an God wi'jded wezen."

08 Manoach biddede tot de Heer: "Mag ik jow vraogen, Heer, laot de godsman die jow stuurd hebben toch opni'j bi'j oons kommen, om oons te vertellen wawwe doen moeten as de jonge ienkeer geboren is."

09 God verheurde him en de engel van God kwam opni'j naor de vrouw toe. Zi'j was op et laand doende, Manoach was op dat stuit niet bi'j heur.

10 Zi'j haostte heur naor heur man: "Hi'j is d'r weer," reup ze, "die man die lessendaegs bi'j me was!"

11 Manoach gong drekt mit heur mit. Bi'j de vremdeling ankommen vreug hi'j: "Bin jow degene die mit mien vrouw praot het?" "Inderdaod," zee de man,

12 en Manoach vreug: "As jow woorden uutkommen binnen, hoe moet de jonge him dan gedregen en wat moet hi'j doen?"

13 De engel van de Heer zee: "Jow vrouw moet heur ontholen van alle dingen die ik nuumd hebbe:

14 ze mag niet eten van de vruchten van de wienstok en gien wien of aandere draank drinken of wat eten dat poeterig is; ze moet heur hiel precies holen an wat ik heur opdreugen hebbe."

15 Doe zee Manoach tegen de engel van de Heer: "Wi'j zollen graeg zien dat jow nog bleven, zodat we veur jow een geitebokkien klaormaeken kunnen."

16 Mar de engel van de Heer zee doe: "Ik wil nog wel even blieven, mar ik zal niet eten van wat jow mi'j anbieden. Mar as jow een braandoffer an de Heer opdregen willen, meugen jow dat doen." Manoach wus nog de hieltied niet dat hi'j mit een engel van de Heer te maeken hadde.

17 "Zegge oons jow naeme," vreug hi'j, "zodat wi'j jow ere bewiezen kunnen as jow woorden uutkommen binnen."

18 Mar de engel van de Heer zee doe: "Waoromme vraogen jow naor mien naeme? Die is veur jow toch te wonderbaorlik."

19 Manoach nam een geitebokkien en wat brood en brocht dit op een rotsblok as offer an de Heer. Doe gebeurde d'r veur de ogen van Manoach en zien vrouw wat wonderbaorliks:

20 in de vlamme die van et alter opscheut naor de hemel steeg de engel van de Heer op. Manoach en zien vrouw zaggen et gebeuren; ze vullen op heur kni'jen en beugen diepe veurover.

21 De engel van de Heer zol him niet meer an heur zien laoten. Now begreep Manoach dat et een engel van de Heer west was.

22 Hi'j zee tegen zien vrouw: "We hebben God zien. Dat wodt oonze dood!"

23 Mar zien vrouw zee: "As God oons ommebrengen wild hadde, dan hadde hi'j vaaste oons offer niet anveerd en oons niet zien laoten wawwe now zien hebben. En dan hadde hi'j oons ni'jsend grif niet zokke toezeggings daon."

24 De vrouw zette een zeune op de wereld en nuumde him Simson. De jonge kreeg de zegen van de Heer en gruuide veurspoedig op.

25 Tussen Sora en Estaol, waor de Danieten heur tenten opsleugen hadden, wodde hi'j veur et eerst deur de geest van de Heer tot daoden anzet.

Rechters 14

Simson zien trouwen

01 Op een keer gong Simson naor Timna. Daor vul zien oge op een Filistijns maegien.

02 Doe hi'j thuuskwam vertelde hi'j zien oolden: "Ik hebbe in Timna een Filistijns maegien zien. Ik zol willen dat jim heur veur mi'j as vrouw vraogen."

03 Mar zien oolden zeden: "Waoromme zuuk ie een bruid bi'j die onbesneden Filistijnen? D'r is onder de dochters van je verwaanten toch wel een vrouw veur je te vienen, of in ieder geval onder de maegies van oons eigen volk." "Nee, heit," zee Simson. "Dit maegien moe'n jow veur mi'j vraogen, want zi'j bevaalt me."

04 Zien oolden wussen niet dat et de Heer was die hierop anstuurde, omreden hi'j een anleiding zocht om de stried mit de Filistijnen an te gaon. De Filistijnen weren in die tied jommes heer en meester in Israël.

05 Simson gong mit zien heit en moeke onderwegens naor Timna. In de buurt van de droevetunen van Timna kwam opiens een leeuw brullende op him of.

06 Doe voer de geest van de Heer in him en mit zien blote hanen verscheurde hi'j de leeuw, asof et een geitebokkien was. Mar tegen zien heit en moeke praotte hi'j d'r mit gien woord over.

07 Hi'j vervolgde zien weg en praotte mit et maegien, en zi'j bevul him nog de hieltied.

08 Niet lange daornao maekte hi'j de reize opni'j, now om heur as vrouw te nemen. Onderwegens verleut hi'j even et pad om naor de dooie leeuw te kieken. Daor zag hi'j dat him in et kedaver een zwaarm bi'jen nusseld hadde, en dat d'r hunning in zat.

09 Mit zien blote hanen haelde hi'j de hunning d'r uut, en al etend leup hi'j weeromme naor zien oolden. Hi'j gaf heur d'r ok wat van te eten, mar hi'j zee d'r niet bi'j dat hi'j die hunning uut et kedaver van een leeuw haeld hadde.

10 Zien heit gong naor et oolderlik huus van et maegien. Simson gaf daor een feest, want zo heurde dat as een jongvent trouwen gong.

11 Nao de kennismaeking wodden dattig van zien leeftiedsgenoten uutkeuzen om et feest bi'j te wonen.

12 Simson zee tegen heur: "Laot ik jim een raodsel opgeven. Aj'm mi'j binnen de zeuven daegen van dit feest de oplossing vertellen, kriej'm alle dattig een stellegien onder- en bovenkleren van mi'j.

13 Mar aj'm de oplossing niet vienen kunnen, krie'k van jim dattig stellegies onder- en bovenkleren." "Ofpraot!" zeden ze. "Laot je raodsel mar heuren."

14 Doe zee Simson:

"Et is stark en et verslient altied,

now geft et een maol van zutighied."

Nao drie daegen hadden ze de oplossing nog niet vunnen.

15 Daorom zeden ze op de vierde dag tegen Simson zien vrouw: "Ie moe'n je man overhaelen om oons de oplossing van et raodsel te vertellen, aanders stikken we jim huus in braand zodat ie en je femilie in de vlammen ommekommen. Wat daenken jim wel! Hebben jim oons seins nuugd om oons tot de bedelstaf te brengen?"

16 Goelend vul Simson zien vrouw heur man om de hals en verweet him: "Ie holen niet van mi'j, et liekt wel aj' een hekel an mi'j hebben. Ie hebben mien stadsgenoten een raodsel opgeven mar mi'j niet iens de oplossing verteld." "Die he'k alderdeegst niet an mien eigen heit en moeke verteld," zee Simson. "Waoromme zo'k et dan an jow verklappen?"

17 Mar de hiele feestweke deur bleef ze him in traonen verwieten maeken, en op de zeuvende dag gaf hi'j bi'j slot van zaeke toe, zo hadde ze him mit heur verwieten bestookt. Zi'j vertelde de oplossing van et raodsel deur an heur stadsgenoten,

18 en die stelden op die zeuvende dag, vlak veur dat de zunne ondergaon zol, an Simson de wedervraoge:

"Wat zol d'r zuter wezen as hunning

en starker as de leeuwekeuning?"

"Ja ja," zee Simson. "Jim hebben mit mien veerze ploegd, aanders weren jim d'r gienertied aachter kommen."

19 De geest van de Heer voer in him en hi'j gong naor Askelon en maekte daor dattig man van kaant. Hi'j nam heur kleraosie mit en gaf die an de jongkerels die de oplossing van et raodsel geven hadden. Hi'j was zo koegels dat hi'j weerommegong naor et huus van zien heit.

20 Zien vrouw wodde an een aander geven, an degene die bi'j zien huwelik as getuge optreden was.

Rechters 15

01 Niet lange daornao, in de tied van de tarweoogst, wol Simson zien vrouw es opzuken. Hi'j hadde een geitebokkien veur heur mitneumen. "Ik wil mien vrouw graeg bezuken in heur eigen vertrek," zee hi'j, mar heur heit weigerde him de deure.

02 "Ik was d'r vaaste van overtuugd daj' niks meer van heur weten wollen," zee hi'j. "Daorom he'k heur an een aander geven. Mar heur jongere zuster is nog mooier as zi'j. Waoromme zoj' die niet nemen in heur plak?"

03 Doe zee Simson: "Ik zal ze kriegen, die Filistijnen. En disse keer vaalt mi'j niks te verwieten!"

04 Hi'j gong vot, vong driehonderd vossen en legde fakkels klaor. De vossen bun hi'j twieje an twieje mit de statten an mekeer, de hieltied mit een fakkel d'r tussen.

05 Doe steuk hi'j de fakkels an en stuurde de vossen de korenvelden van de Filistijnen in. Zo steuk hi'j alles in 'e braand, niet alliend de korenschoven en et koren dat nog op de akker ston, mar ok de droevetunen en de olijftunen.

06 De Filistijnen wollen weten wie daorveur verantwoordelik was. Doe ze d'r aachter kwammen dat Simson et daon hadde, omreden zien schoonheit him zien vrouw ofneumen hadde en heur an een aander geven hadde, stakken ze et huus van Simson zien schoonheit in Timna in 'e braand, zodat Simson zien vrouw en heur heit in de vlammen ommekwammen.

07 Doe zee Simson: "Oe, gaot et d'r hier zo an toe? Dan za'k niet rusten veur ik mi'j wreuken hebbe!"

08 En hi'j sleug d'r ongenaodig op los en maekte een protte slaachtoffers. Daornao trok hi'j him weeromme onder een overhangende rots bi'j Etam.

09 De Filistijnen vullen doe Juda binnen, sleugen heur kaamp op bi'j Lechi en begonnen heur van daor te verspreiden.

10 De Judeeërs vreugen heur waoromme zi'j heur gebied binnenvalen weren en kregen as bescheid: "We bin kommen om Simson gevangen te nemen. We willen him betaeld zetten wat hi'j oons andaon het."

11 Doe gongen drieduzend Judeeërs naor Simson zien hol in de rotsen bi'j Etam. "Hoe koj' oons dit andoen?" vreugen ze. "Ie weten toch dat de Filistijnen hier de baos binnen!" Mar Simson zee: "Ik hebbe heur alliend betaeld zet wat zi'j mi'j andaon hebben."

12 "We bin kommen om je gevangen te nemen," zeden de Judeeërs. "We gaon je uutleveren an de Filistijnen." "Zweer mi'j dan daj'm mi'j niet ommebrengen zullen," zee Simson.

13 "Nee, daor is gien spraoke van," verzekerden ze him. "We bienen je vaaste en leveren je an heur uut, mar we zullen je niet van kaant maeken." Ze bunnen him vaaste mit twie ni'je touwen, leidden him uut zien rotshol

14 en brochten him naor Lechi, waor de Filistijnen juichend op him ofstormden. Doe voer de geest van de Heer in him. De touwen waormit hi'j bunnen was leken wel vlas dat votschruuit in et vuur, zo makkelik vullen ze van zien aarms en zien polsen.

15 Hi'j zag een kaeke van een ezel liggen; de bonke was nog hadde. Hi'j pakte et op en sleug d'r duzend man mit dood.

16 "Mit een kaeke van een ezel

he'k heur bonken kraekt.

Mit een kaeke van een ezel

he'k d'r duzend raekt!"

reup hi'j uut,

17 en gooide de bonke weer vot. Hi'j nuumde dat plak Ramat-Lechi.

18 Hi'j hadde onderhaand gloepense dust kregen, en daorom reup hi'j tot de Heer: "An jow, Heer, he'k disse geweldige overwinning te daanken. Moet ik now ommekommen van de dust en asnog in hanen valen van die onbesnedenen?"

19 Doe leut God in de koeme van et dal bi'j Lechi de eerde eupenbasten. D'r kwam waeter uut en Simson dronk d'r van, zodat hi'j weer hielendal op krachten kwam. En hi'j nuumde die bron, die tot op de dag van vandaege bi'j Lechi te vienen is, En-Hakkore.

20 Tiedens de Filistijnse overheersing trad Simson twintig jaor lange op as rechter.

Rechters 16

Simson en Delila

01 Op een keer was Simson in Gaza. Daor vul zien oge op een hoer en hi'j gong bi'j heur naor binnen.

02 De inwoners van Gaza kwammen d'r aachter dat Simson in de stad was. De waekzemhied in de stad wodde verhoogd en bi'j de stadspoort hul een tal manluden him klaor om him te overmeesteren; veerder deden ze die naacht nog niks. "Zogauw et locht wodt zuwwe him ommebrengen," zeden ze.

03 Mar Simson sleup niet langer as tot middernaacht, doe kwam hi'j in de bienen. Bi'j de stadspoort kommen greep hi'j de beide deurposten vaaste en trok ze los mit deuren en sluutbalke en al; hi'j nam et hiele geveerte op zien schoolders en dreug et vot, hielendal naor iene van de bargtoppen tegenover Hebron.

04 Een poze laeter begon Simson een verholing mit een vrouw uut et Sorekdal, een zekere Delila.

05 De Filistijnse stadsvosten gongen naor Delila toe en zeden tegen heur: "Hael Simson over om jow te vertellen waorin zien geweldige kracht schoelt en wawwe doen moeten om him weerloos te maeken. Dan kuwwe him gevangennemen, zodat we gien last meer van him hebben, en kriegen jow van ieder van oons elfhonderd sjekel zulver."

06 Dus vreug Delila an Simson: "Vertel mi'j es: waorin schoelt toch je geweldige kracht? Hoe kan iene je zo vaastebienen daj' weerloos wodden?"

07 Simson zee: "A'k vaastebunnen wodde mit zeuven vasse, soepele pezen, dan bin 'k lieke zwak as ieder aander."

08 De Filistijnse vosten stuurden Delila zeuven vasse, soepele pezen. Daormit bun ze him vaaste,

09 wiels in et vertrek d'r naost een tal Filistijnen klaorston om him te overmeesteren. Doe reup ze: "De Filistijnen kommen je haelen, Simson!" Mar hi'j leut de pezen knappen as hennepvezels die te dichte bi'j et vuur kommen. Et geheim van zien kracht bleef een raodsel.

10 "Wat is dat now?" zee Delila tegen Simson. "Ie hebben mi'j veur de gek hullen en een leugen ophongen! Vertel mi'j now echt hoe ie vaastebunnen wodden moeten."

11 Simson zee doe: "A'k vaastebunnen wodde mit ni'je, ongebruukte touwen, dan bin 'k lieke zwak as ieder aander."

12 Doe nam Delila ni'je touwen en bun him daormit vaaste. Weer reup ze: "De Filistijnen kommen je haelen, Simson!" Mar wiels de Filistijnen al klaorstonnen om him te overmeesteren, leut Simson de touwen as draoties van zien aarms knappen.

13 "Ie hebben mi'j weer veur de gek hullen en mi'j mit leugens ofscheept!" zee Delila. "Vertelle mi'j now aendelik es hoe ie vaastebunnen wodden moeten." En Simson zee: "Aj' mien zeuven haorvlechten inweven in et weefgetouw en ze mit een pinne vaastezetten in de waand, dan bin 'k lieke zwak as ieder aander." Zogauw hi'j in slaop valen was, weefde Delila zien zeuven haorvlechten deur de schering van heur weefgetouw

14 en steuk et weefsel vaaste mit een pinne. Doe reup ze: "De Filistijnen kommen je haelen, Simson!" Simson wodde wakker, rokte de pinne los en trok zien haorvlechten uut et weefgetouw, mit schering en al.

15 "Hoe kuj' zeggen daj' van mi'j holen?" zee Delila. "Ie vertrouwen mi'j niet iens! Tot drie keer toe hej' me veur de gek hullen in plak van mi'j te vertellen waorin je geweldige kracht schoelt."

16 Zo bleef ze him dag in dag uut mit verwieten bestoken en drong krek zo lange an tot hi'j et niet meer uuthul en bezweek.

17 "Nog gienertied het een scheermes mien heufd anraekt," vertrouwde hi'j heur toe. "Dat is omreden ik al vanof de moekeschoot as nazireeër an God wi'jded bin. As mien heufdhaor ofscheerd wodden zol, dan zol mien kracht mi'j in de steek laoten en zo'k krek zo zwak wezen as ieder aander."

18 Delila vuulde dat hi'j disse keer de waorhied verteld hadde en stuurde de Filistijnse vosten de bosschop: "Disse keer moej'm zels kommen, want now het hi'j mi'j de waorhied toevertrouwd." Ze kwammen naor heur toe en nammen et geld veur heur mit.

19 Zogauw Simson op heur schoot in slaop valen was leut ze iene van de Filistijnen binnenkommen, en in zien bi'jwezen scheerde zi'j Simson zien zeuven haorvlechten of. Daordeur week zien kracht en zo maekte zi'j him weerloos.

20 "De Filistijnen binnen d'r om je te haelen, Simson!" reup ze. Simson wodde wakker en wol opspringen en him losrokken, krek as de veurige keren, want hi'j wus niet dat de Heer him verlaoten hadde.

21 Mar de Filistijnen grepen him, stakken zien ogen uut en nammen him mit naor Gaza, vaastebunnen mit broonzen kettens. In Gaza wodde hi'j in de gevangenis zet, waor hi'j mael maelen mos.

22 Mar zien ofscheerde haor begon drekt weer an te gruuien.

23 "Oonze god het oonze vi'jaand Simson an oons uutleverd," verklaorden de Filistijnse vosten, en daorom hullen ze een groot offerfeest as ere veur heur god Dagon.

24 Bi'j et zien van Simson joelde et volk:

"Loofd is oonze god, want hi'j levert an oons uut

oonze vi'jaand, die oons laand verwoestte,

oonze vi'jaand, die zoe'n protte van oons ommebrocht."

25 Ze weren in een hieltied vroliker stemming raekt, en bi'j slot van zaeke hadde iene veursteld: "Lao'we Simson d'r bi'j haelen, dan kuwwe lachen." Simson wodde uut de gevangenis haeld en mos om de feestgangers te vermaeken tussen de staonders van de tempel staon gaon.

26 Hi'j vreug an de jonge die him leidde: "Zet mi'j zo daele da'k de staonders waor de tempel op rust anraeken kan, dan kan 'k daortegen steunen."

27 De tempel was vol meensken, onder wie de Filistijnse stadsvosten, en d'r weren ok nog zoe'n drieduzend manluden en vrouwluden op et dak klommen om naor Simson te kieken en him uut te jouwen.

28 Mar Simson reup de Heer om hulpe en biddede: "Heer, mien God, daenk toch an mi'j! Geef mi'j asjeblief nog ienkeer genoeg kracht, zodat ik mi'j veur minstens iene van mien beide ogen op de Filistijnen wreken kan."

29 Veurzichtig betastte hi'j de twie middelste steunpilaoren van de tempel, zette him mit beide hanen schrap

30 en reup uut: "Mien dood zal de dood van de Filistijnen wezen!" Doe drokte hi'j uut alle macht. De tempel stotte in en iederiene die d'r was, ok de stadsvosten, wodden bedulven. Zo maekte Simson bi'j zien dood meer slaachtoffers as tiedens zien hiele leven.

31 Zien verwaanten, zien hiele femilie van heitenkaante, kwammen naor Gaza om zien lichem op te haelen. Ze neumen et mit en begreuven et tussen Sora en Estaol, in et graf van zien heit Manoach. Twintig jaor lange hadde hi'j Israël leided.

Rechters 17

De Danieten en et godebeeld van Micha

01 In die tied leefde d'r in et barglaand van Efraïm een man mit de naeme Micha.

02 Op een dag zee hi'j tegen zien moeke: "Lessendaegs is d'r toch elfhonderd sjekel zulver van jow steulen? Jow hebben doe in mien bi'jwezen een vluuk uutspreuken. Dat geld heb ikke, ik heb 't steulen." "Mag de Heer je zegenen, mien zeune," zee zien moeke doe.

03 Hi'j gaf de elfhonderd sjekel zulver an heur weeromme, mar zi'j zee: "Om wille van mien zeune wi'jde ik mien zulver an de Heer om d'r een beeld mit beslaon te laoten. Hier hej' et geld weeromme."

04 Mar hi'j gaf et weer an zien moeke en zi'j brocht twiehonderd sjekel naor de zulversmid, die d'r een hoolten beeld mit besleug dat in Micha zien huus kwam te staon.

05 Micha hadde jommes veur himzels een heiligdom inricht. Hi'j hadde een priestergewaod en verschillende godebielties maeken laoten en iene van zien zeunen as priester ansteld.

06 In die tied was d'r gien keuning in Israël; iederiene dee wat in zien eigen ogen goed was.

07 Now was d'r een jonge Leviet die in et stamgebied van Juda verbleef en in Betlehem woonde.

08 Op een dag vertrok hi'j uut Betlehem om een aandere plak te zuken. Zien pad gong deur et barglaand van Efraïm, langs et huus van Micha.

09 "Waor kommen jow weg?" vreug Micha, en de Leviet zee: "Ik bin een Leviet. Ik hebbe een schoft in Betlehem in Juda woond en now zuuk ik argens aanders onderdak."

10 Doe zee Micha: "Kom dan bi'j mi'j wonen. As jow mien raodgever en priester wodden willen, za'k jow tien sjekel zulver jaors betaelen en jow van kleraosie en leeftocht veurzien." Nao een kleine aorzeling

11 besleut de Leviet bi'j Micha te blieven. Micha behaandelde him as een eigen zeune

12 en stelde him as priester an. Zo kwam de Leviet bi'j Micha in huus terechte.

13 Micha docht bi'j himzels: Now ik een Leviet as priester in dienst hebbe, bin ik d'r van verzekerd da'k van de Heer niks as goeds te verwaachten hebbe.

Rechters 18

01 D'r was in die tied gien keuning in Israël. De stamme Dan was nog de hieltied op zuuk naor een eigen grondgebied om heur blievende te vestigen, want et was de ienigste stamme van Israël waoran nog gien grondgebied toevalen was.

02 Vanuut heur verbliefplak tussen Sora en Estaol hadden ze vuuf van heur dapperste manluden d'r op uutstuurd mit de kommedaosie om et laand grondig te verkennen. Onderwegens kwammen ze deur et barglaand van Efraïm, waor ze bi'j et huus van Micha overnaachtten.

03 Daor vul heur et aksent van de jonge Leviet op. Ze gongen naor him toe en vreugen him: "Hoe bin jow hier zo terechtkommen? Wie het jow hierhenne haeld en wat doen jow hier?"

04 Hi'j vertelde heur van Micha zien anbod. "Hi'j het mi'j in dienst neumen," zee hi'j, "en now bin ik zien priester."

05 Doe vreugen de Danieten: "Willen jow God dan veur oons om raod vraogen en him vraogen of oonze tocht wat opleveren zal?"

06 "Gao gerust veerder," zee de priester. "Jim onderneming is de Heer welgevallig."

07 De vuuf manluden trokken veerder, tot ze in Laïs kwammen. Ze zaggen dat de bevolking daor een rustig en onbezorgd leven leidde, krek as die van Sidon. Ze hoefden veur gieniene bange te wezen want ze wodden deur gieniene bedriegd, mar an de aandere kaante hadden ze ok gien inkelde bondgenoot. Sidon was veer vot.

08 Doe de verkenners weerommekwammen bi'j heur stamgenoten, vreugen die heur: "En, hoe is 't jim vergaon?"

09 "Lao'we drekt de stried an gaon," zeden ze. "We hebben een gebied vunnen dat biezunder geschikt is, dus waor zoj'm op waachten? Douwel niet mar gao daorhenne en neem et in bezit.

10 Jim zullen d'r een volk antreffen dat op gien geveer bedocht is. Et kan niet aanders of God zal jim dat uutstrekte gebied, waor warkelik an niks gebrek is, in hanen geven."

11 Hierop vertrokken de Danieten uut heur verbliefplak tussen Sora en Estaol. Et leger beston uut zeshonderd gewaopende manluden.

12 Ze gongen op pad en sleugen heur kaamp op bi'j Kirjat-Jearim in Juda. Daorom wodt dat plak sund die tied Machane-Dan nuumd. Et ligt wat an de westkaante van Kirjat-Jearim.

13 Van daor trokken ze veerder deur et barglaand van Efraïm. Doe ze langs et plak kwammen waor Micha woonde,

14 vertelden de vieve die et gebied verkend hadden an heur stamgenoten dat in iene van die gebouwen een priesterklied en godenbielties weren, en ok een zulveren beeld. "Jim weten dus wat jim te doen staot," zeden ze.

15 Ze sleugen et pad naor et huus van Micha in, waor de jonge Leviet woonde, en begroetten him hattelik.

16 Wiels de zeshonderd gewaopende Danieten postvatten bi'j de toegangspoort,

17 leupen de vuuf verkenners deur. Zi'j drongen et huus binnen en neumen et priesterklied en de godenbielties mit, en ok et beeld mit et zulverbeslag. De priester ston dus mit de zeshonderd gewaopende manluden bi'j de toegangspoort,

18 wiels de vieve et huus van Micha binnengongen en et beeld mit et zulverbeslag, et priesterklied en de godenbielties mitnammen. "Wat moet dat daor?" reup de priester.

19 "Stille," zeden ze. "Zegge niks, mar gao mit oons mit en wodde oonze raodgever en priester. Jow kun toch beter priester wezen veur een hiele stamme Israëlieten as veur et huusholen van iene man?"

20 Daor stemde de priester van hatte mit in. Hi'j nam zels et priesterklied, de godenbielties en et zulveren beeld en sleut him bi'j heur an.

21 De Danieten gongen veerder; de vrouwluden en kiender leuten ze veurop gaon, saemen mit et vee en heur aandere bezittings.

22 Ze weren al een flink aende op pad, doe de inderhaost bi'jenneer reupen knechten die bi'j Micha woonden heur aachterop kwammen

23 en tegen heur begonnen te raozen. De Danieten dri'jden heur om en vreugen an Micha: "Wat is d'r an de haand? Waoromme hebben jow al die meensken op de bien brocht?"

24 "Jim hebben de goden steulen die ik maeken laoten hebbe," zee Micha. "Ok mien priester hej'm mitneumen. Niks he'k meer over! Hoe kuj'm dan nog vraogen wat d'r an de haand is?"

25 Mar de Danieten zeden: "Jow kun mar beter niet zoe'n grote mond tegen oons opzetten, want as disse hietgebakerde manluden heur op jow stotten, is et mit jow en jow meensken daon."

26 Hierop gongen de Danieten veerder. En Micha, die inzag dat hi'j toch niks tegen heur uut de wege zetten kon, gong weeromme naor huus.

27 Zo kwammen de Danieten mit de beelden die Micha maeken laoten hadde en de priester die bi'j him in dienst west was, bi'j Laïs an. Ze overvullen de inwoners, die een rustig leven leidden en heur van gien geveer bewust weren, brochten ze allemaole omme en stakken de stad in braand.

28 D'r was gieniene die de bevolking van Laïs te hulpe kwam, want Sidon lag veer vot en ze hadden hielendal gien bondgenoot. Daornao herbouwden de Danieten de stad, die in de vallei van Bet-Rechob lag, en gongen d'r wonen.

29 Ze nuumden heur stad Dan, naor heur stamheit, iene van de zeunen van Israël; daorveur hiette die stad Laïs.

30 Ze gavven daor et zulveren godebeeld een plak, en Jonatan, die een zeune van Gersom was, de zeune van Mozes, wodde heur priester. Nao him bleven zien naokommelingen bi'j de Danieten et priesterambt doen, tot de bevolking wegvoerd wodde.

31 Zolange et heiligdom van God in Silo beston, bleef et godebeeld dat Micha maeken laoten hadde bi'j de Danieten.

Rechters 19

Et gaastrecht schunnen in Gibea

01 In die tied, doe d'r gien keuning in Israël was, woonde d'r een Leviet diepe in et barglaand van Efraïm. Hi'j hadde een maegien uut Betlehem in Juda as bi'jvrouw neumen.

02 Nao een slimme ruzie leup zi'j bi'j him weg en gong weeromme naor et huus van heur heit in Betlehem. Vier maonden naotied

03 gong heur man heur aachternao om heur over te haelen om bi'j him weeromme te kommen. Hi'j hadde zien knecht bi'j him en een span ezels. Zien vrouw leut him binnen in et huus van heur heit, die zien schoonzeune alderhattelikst binnenvreug

04 en d'r bi'j him op androng om nog wat te blieven. Drie daegen bleef de man bi'j de heit van zien vrouw te gaaste: hi'j at en dronk d'r en bleef overnaachten.

05 Op de vierde dag maekte hi'j him morgens vroeg klaor om vot te gaon, mar zien schoonheit zee: "Eet eerst nog wat om krachten op te doen veur de reize."

06 Tegere zetten zi'j heur an de maoltied. Daornao zee de heit van de vrouw: "Blief nog een naacht hier, gunne jezels die wille."

07 De man wol eerst toch gaon, mar zien schoonheit drong zo an dat hi'j toegaf en bleef te slaopen.

08 Doe hi'j op de morgen van de vuufde dag votgaon wol, zee zien schoonheit: "Eet toch eerst wat en waacht tot de zunne over heur hoogste punt is." En weer atten ze tegere.

09 Doe de man anstalten maekte om mit zien vrouw en zien knecht vot te gaon, zee de heit van de vrouw: "Et is al laete op de dag. Blief hier toch slaopen. Kiek mar, de zunne begint al te zakken. Blief hier nog een naacht, gunne jezels die wille toch. Dan kuj'm morgenvroeg veur dag en dauw votgaon."

10 Mar de man wol niet nog een naacht blieven. Hi'j zadelde zien ezels en gong mit zien vrouw vot.

Doe ze in de buurt van Jebus weren, et Jeruzalem van vandaege-de-dag,

11 ston de zunne al zo lege dat de knecht tegen zien meester zee: "Daor ligt de stad van de Jebusieten. Zowwe d'r niet goed an doen om daor veur vannaacht onderdak te zuken?"

12 "Nee," zee zien meester. "We gaon gien stad vol vremden binnen die niet tot et volk van Israël heuren. We kun beter deurgaon naor Gibea

13 en misschien haelen we alderdeegst Rama nog. Dan kuwwe in iene van die plakken overnaachten."

14 Ze leupen dus de stad veurbi'j en gongen veerder. Krek bi'j zunsondergang kwammen ze bi'j Gibea, in et gebied van Benjamin.

15 Ze gongen de stad binnen om d'r de naacht deur te brengen. Op et stadsplein bleef de man staon, mar d'r was gieniene die heur uutneudigde om bi'j him thuus te overnaachten.

16 Nao een schoft kwam d'r een oolde man an, die krek weerommekwam van zien wark op et laand. Hi'j kwam uut Efraïm en woonde as vremde in Gibea; de inwoners van de stad zels weren Benjaminieten.

17 Doe hi'j de reizigers op et stadsplein staon zag, klaapte hi'j de man an en vreug: "Waor gaon jim henne? Waor koj'm weg?"

18 "Wi'j bin onderwegens naor Betlehem in Juda naor oons woonstee diepe in et barglaand van Efraïm, wao'k weg komme," zee de Leviet. "Ik bin in Betlehem west en now bin ik op pad naor huus. Mar gieniene bödt mi'j onderdak.

19 We hebben zels alles bi'j oons, heer: stro en voer veur oonze ezels, en ok eten en wien veur mezels en veur mien vrouw hier en mien knecht."

20 "Bi'j mi'j bi'j'm welkom," zee de oolde man. "Mar ik stao d'r op dat jow mi'j zorgen laoten veur alles waj'm neudig hebben. Breng in ieder geval niet hier op et plein de naacht deur."

21 Hi'j neudigde heur binnen in zien huus, en naodat hi'j heur ezels voerd hadde, wusken zi'j heur voeten en gongen ze an taofel.

22 Wiels de reiziger en zien gastheer noflik an de maoltied zatten, leupen de manluden van de stad bi'j et huus te hoop. Disse onverlaoten boonsden op de deure en reupen tegen de oolde heer des huizes: "Laot die gaaste van jow naor buten kommen, we willen him te pakken nemen!"

23 De gastheer gong naor buten en zee tegen heur: "Meensken, begao toch gien daod van schaande. Zoks kuj'm niet doen: disse man is bi'j mi'j te gaaste!

24 Ik hebbe hier mien dochter, die nog maegd is, en de bi'jvrouw van mien gaaste; laot me die naor buten sturen. Neem heur mar en doe mit heur waj'm willen, mar doe disse man hier zok-zo-wat schaandeliks niet an."

25 De belaogers gongen daor niet op in, mar doe de Leviet zien vrouw de straote op drokte, naor heur toe, verkrachtten en misbruukten ze heur de hiele naacht lange. Eerst bi'j et eerste morgenlocht leuten ze heur gaon.

26 Wiels et staorigan locht wodde, sleepte zi'j heur naor et huus waor heur man te gaaste was. Veur de drumpel vul ze daele.

27 Doe heur man die morgen bi'j de eerste zunnestraolen de deure eupendee en naor buten gong om veerder te reizeen, zag hi'j zien vrouw daor liggen, heur hanen uutsteuken naor de drumpel.

28 "Kom overaende," zee hi'j tegen heur. "Kom, we gaon vot." Mar d'r kwam gien bescheid. Hi'j tilde heur op de ezel en vertrok naor zien woonstee.

29 Bi'j zien thuuskomst nam hi'j zien mes en sneed et lichem van zien vrouw in twaelf stokken; naor ieder stamgebied van Israël stuurde hi'j een stok.

30 En iederiene die et zag zee: "Zoks is nog gienertied gebeurd! Nog gienertied hewwe in Israël zok-zo-wat mitmaekt, vanof de uuttocht uut Iegypte tot op de dag van vandaege. Dit kuwwe niet toestaon. We moe'n oons beraoden en besluten wawwe doen zullen."

Rechters 20

Gibea en Benjamin straft

01 Uut hiel Israël, van Dan tot Berseba, en alderdeegst uut Gilead, kwammen de Israëlieten naor et heiligdom van de Heer in Mispa om daor een volksvergeerdering te holen.

02 Disse vergeerdering van et volk van God, vierhonderdduzend man die de waopens hanteren konnen, wodde leided deur de anvoerders van et volk, de heufden van de stammen van Israël.

03 Et bleef in Benjamin niet onopmarkt dat de aandere Israëlieten naor Mispa kommen weren. De Israëlieten vreugen: "Wie kan oons vertellen hoe dit misdrief gebeurd is?"

04 De Leviet, de man van de vermoorde vrouw, nam et woord en zee: "Doe ik mit mien bi'jvrouw op deurreize was in Gibea in Benjamin,

05 kwammen de burgers van de stad mi'j lastigvalen. Ze leupen naachs te hope bi'j et huus wao'we onderdak kregen hadden. Mi'j bedreigden ze mit de dood en mien vrouw hebben ze zo gruwelik verkracht dat ze et niet overleefd het.

06 Ik hebbe heur lichem in stokken sneden en die naor alle dielen van et gebied van Israël stuurd om zien te laoten dat d'r een misdaod begaon is die veur Israël gelt as een schaandelik en ontoelaotber vergriep.

07 Jim bin hier bi'jenneer kommen, Israëlieten, om gezaemelik te beslissen wat d'r gebeuren moet."

08 Hierop ston et hiele volk as iene man op en verklaorde: "Gieniene van oons gaot weeromme naor zien tente of huus.

09 We zullen Gibea niet ongemuuid laoten! Deur lotting

10 zullen tiene op 'e honderd van iedere stamme van Israël anwezen wodden, ofwel honderd op de duzend of duzend op de tienduzend. Die moe'n mondveurraod bi'jenneer brengen veur et leger dat in Gibea de daod van schaande vergellen zal die de inwoners daorvan Israël andaon hebben."

11 Zo sleuten de Israëlieten heur anien om as iene man tegen Gibea op te trekken.

12 De stammen van Israël stuurden bosschoppers uut die in hiel Benjamin vraogen mossen: "Hoe het d'r bi'j jim zoe'n misdaod gebeuren kund?

13 Lever die onverlaoten in Gibea an oons uut, dan zuwwe heur van kaant maeken en zo ofrekenen mit et kwaod dat in Israël begaon wodde." Mar de Benjaminieten gavven gien geheur an de oproep van heur volksgenoten.

14 Uut alle steden in heur stamgebied kwammen ze naor Gibea om de stried an te bienen tegen de aandere Israëlieten.

15 Ofzien van de inwoners van Gibea zels meldden heur uut de steden van Benjamin zesentwintigduzend man die de waopens hanteren konnen. Zeuvenhonderd van heur weren uutzunderlik goeie soldaoten:

16 dat weren zeuvenhonderd linkshaandige slingerers die zo haorscharp mikken konnen dat ze heur doel gienertied misten.

17 De overige Israëlieten, mit uutzundering van Benjamin dus, telden vierhonderdduzend man die de waopens hanteren konnen; et weren stok veur stok erveren soldaoten.

18 Veur et begin van de stried gongen de Israëlieten naor Betel om God te vraogen: "Wie van oons moet as eerste oprokken tegen de Benjaminieten?" vreugen ze. "Juda," zee de Heer.

19 De aanderemorgens vroeg sleugen de Israëlieten heur kaamp op bi'j Gibea.

20 Ze rokten uut tegen de Benjaminieten en stelden heur in slagodder op om de stad an te valen.

21 Et leger van Benjamin dee een uutval vanuut de stad en brocht die dag twienentwintigduzend man van Israël zien leger omme.

22 Mar de Israëlieten gavven de moed niet op en stelden op etzelde plak as de keer daorveur ni'je linies op.

23 Ze weren nao ofloop van de slag naor Betel gaon en hadden daor tot de aovend vul tegenover de Heer heur leed klaegd. Bi'j slot van zaeke hadden ze de Heer raodpleegd en vraogd as ze heur breurs, de Benjaminieten, opni'j anvalen mossen. "Ja," hadde de Heer as bescheid geven, "vaal heur an."

24 Doe de Israëlieten op de twiede dag opni'j in de anval gongen,

25 deden de Benjaminieten opni'j een uutval vanuut de stad en brochten nog es achttienduzend bedreven Israëlitische soldaoten omme.

26 Daornao gong et voltallige leger van de Israëlieten naor Betel. Ze vastten de hiele dag en klaegden, op de grond zeten heur leed tegenover de Heer. Doe de aovend valen was, brochten ze de Heer braandoffers en vredeoffers.

27 Daornao raodpleegden ze de Heer. De ark van et verbond mit God was in die tied jommes in Betel,

28 en de priester Pinechas, die een zeune van Eleazar was, de zeune van Aäron, dee d'r dienst in et heiligdom. "Moe'we oonze breurs, de Benjaminieten, nog een keer anvalen of moe'we et opgeven?" vreugen ze, en de Heer gaf as bescheid: "Vaal an, morgen lever ik heur an jim uut."

29 Een stokmennig Israëlitische ienheden stelden heur verdekt op rondom Gibea.

30 Ok op de dadde dag rokte de heufdmacht op tegen de Benjaminieten, en krek as de veurige keren stelde et volk heur in slagodder op om de stad an te valen.

31 Weer deden de Benjaminieten een uutval naor et leger van Israël, mar now wodden ze votlokt van de stad. Even buten de stad, bi'j de splitsing van de weg naor Gibea en de weg naor Betel kwam et tot een eerste treffen, waorbi'j krek as de veurige keren slaachtoffers vullen onder et leger van Israël, omdebi'j dattig man.

32 De Benjaminieten dochten al dat ze veur de dadde maol de overwinning haeld hadden, mar de Israëlieten hadden ofpraot om krek te doen asof ze vlochtten en zo de Benjaminieten over de slichtmaekte wegen van de stad vot te lokken.

33 Wiels de heufdmacht van de Israëlieten heur terugtrok en heur in slagodder opstelde bi'j Baäl-Tamar, kwammen de manluden die heur an de onbescharmde kaante van Gibea verschoelden te veurschien

34 en rokten op naor de stad: tienduzend van de beste Israëlitische soldaoten. Bi'j Baäl-Tamar braande de stried now in alle hevighied los; de Benjaminieten wussen nog niet wat onheil heur boven et heufd hong.

35 Die dag gaf de Heer de overwinning an Israël: de Israëlieten brochten vuventwintigduzend en honderd bewaopende Benjaminieten omme.

36 De Benjaminieten mossen ondervienen dat de stried veur heur verleuren was. De Israëlieten weren ommes zo veer weerommeweken omreden zi'j rekenden op de manluden die heur bi'j Gibea verdekt opsteld hadden.

37 Die hadden onderhaand een verrassingsanval op de stad uutvoerd en alle inwoners ommebrocht.

38 Mit de heufdmacht van et leger was ofpraot dat d'r rook uut de stad opstiegen zol as et zoveer was.

39 De heufdmacht van et leger week dus weeromme, en de Benjaminieten zaggen kaans om onder de Israëlieten drekt zoe'n dattig slaachtoffers te maeken. Daorom dochten ze al dat ze de slag wunnen hadden, krek as de veurige keren.

40 Mar op dat stuit begonnen uut de stad dikke rookwolken op te stiegen. Doe de Benjaminieten ommezaggen, zaggen ze hoe aachter heur de hiele stad in vlammen opgong.

41 Op etzelde mement stotte de heufdmacht van et Israëlitische leger him op heur. Now begrepen de Benjaminieten wat onheil heur boven et heufd hong. In paniek

42 sleugen ze veur de Israëlieten op de vlocht, de kaante van de woestijn uut. Mar ze konnen de stried niet ontlopen, want de Israëlieten uut Gibea sneden heur de passe of en sleugen heur daele.

43 Ze sleuten de Benjaminieten in en zatten heur nao; zonder heur rust te gunnen jaegden ze heur op tot veer an de oostkaante van Gibea.

44 D'r sneuvelden achttienduzend Benjaminieten, stok veur stok moedige soldaoten.

45 De overigen perbeerden te ontkommen in de richting van de woestijn, naor de rotsen van Rimmon. Mar de Israëlieten haelden heur in en brochten nog es vuufduzend man omme. Op de hoogte van Gidom versleugen ze d'r nog twieduzend.

46 Al mit al sneuvelden d'r die dag vuventwintigduzend bekwaome Benjaminitische soldaoten, zonder uutzundering moedige soldaoten.

47 Amper zeshonderd Benjaminieten wussen te ontkommen naor de woestijn, waor ze heur vier maonden lange verschoelden in de rotshollen van Rimmon.

48 Et leger van Israël gong weeromme om of te rekenen mit de Benjaminieten die niet an de stried mitdaon hadden. Ze trokken van stad tot stad en maekten daor meenske en dier van kaant zonder ok mar wat of iene te ontzien. En iedere stad waor ze west weren, leuten ze in vlammen opgaon.

Rechters 21

Et bestaon van de stamme Benjamin verzekerd

01 De Israëlieten hadden in Mispa zweerd dat gieniene van heur zien dochter an een Benjaminiet tot vrouw geven zol.

02 Naodat ze mit Benjamin ofrekend hadden, kwammen de Israëlieten opni'j in Betel bi'jenneer. Tot de aovend vul zatten ze daor op de grond en klaegden tegenover God mit groot misbaor heur leed.

03 "Heer, God van Israël," vreugen ze, "hoe het et zoveer mit oons kommen kund dat d'r now iene van de stammen van Israël ontbrekt?"

04 De aanderemorgen bouwden ze een alter waorop ze braandoffers en vredeoffers brochten.

05 Daornao vreugen ze: "Wie van oons het d'r niet mitdaon an de volksvergeerdering in Mispa?" De Israëlieten hadden jommes plechtig zweerd dat iederiene die niet naor et heiligdom van de Heer in Mispa kommen was, ommebrocht wodden zol.

06 Now vuulden ze heur bezwaord vanwegens heur breurs, de Benjaminieten: "Iene van de stammen van Israël is vandaege verleuren gaon," zeden ze.

07 "Wat kuwwe doen om de overlevenden vrouwluden te bezorgen? We hebben ommes bi'j de Heer zweerd dawwe heur oonze dochters niet as vrouw geven zollen."

08 Vandaor de vraoge wie van heur d'r niet an de volksvergeerdering in Mispa mitdaon hadde. Et bleek dat d'r uut Jabes in Gilead gieniene naor et heiligdom van de Heer in Mispa kommen was:

09 doe de strieders heur meldden, was d'r gieniene uut Jabes bi'j.

10 Dus stuurden de Israëlieten twaelfduzend van heur beste soldaoten naor Jabes, mit as kommedaosie: "Maek alle inwoners van Jabes van kaant: manluden, vrouwluden en kiender.

11 Mar pas op, Breng alle manluden omme, mar van de vrouwluden alliend degenen die mit een man slaopen hebben."

12 In Jabes bleken vierhonderd jonge maegies nog gienertied mit een man slaopen te hebben. Zi'j wodden overbrocht naor et verzaemelplak in Silo in Kanaän.

13 De volksvergeerdering van de Israëlieten stuurde een ofveerdiging naor de Benjaminieten die in de rotswaand van Rimmon weren, om vrede mit heur te sluten.

14 Doe gongen de Benjaminieten weeromme en de Israëlieten gavven heur de vrouwluden uut Jabes die ze in leven laoten hadden. Mar d'r weren niet genoeg veur allemaole.

15 De Heer hadde een bresse sleugen in de stammen van Israël, en daorover vuulden de Israëlieten heur now bezwaord.

16 Daorom vreugen de leiders van de volksvergeerdering: "Wat kuwwe doen om de overlevenden van de stamme Benjamin vrouwluden te geven now al heur vrouwluden ommebrocht binnen?

17 Et grondgebied van Benjamin moet overgaon kunnen op een volgende generaosie, want d'r mag gien inkelde stamme van Israël verleuren gaon.

18 Mar wi'j kun heur oonze dochters niet as vrouw geven, want we hebben onder mekeer een vluuk ofroepen over iederiene die een vrouw an Benjamin geft."

19 Doe dochten ze an et feest veur de ere van de Heer dat ieder jaor in Silo vierd wodde (Silo ligt an de noordkaante van Betel en an de zuudkaante van Lebona, wat naor 't oosten van de weg van Betel naor Sichem),

20 en ze raodden de Benjaminieten an: "Gao naor Silo en hool jim daor in de droevetunen verburgen

21 tot jim de maegies uut de stad in reidaansen naor buten kommen zien. Komme dan te veurschien en roof veur iederiene van jim een maegien om as vrouw mit te nemen naor jim eigen stamgebied.

22 As heur heiten of breurs heur bi'j oons kommen te beklaegen, zuwwe zeggen: “wees zo goed om heur an oons of te staon; niet iederiene het in de stried een vrouw bemachtigen kund, en langelaeste hebben jim heur jim dochters niet vri'jwillig as vrouw geven, dus jim treft gien schuld.”"

23 De Benjaminieten deden wat heur anraoden was. Ieder van heur greep iene van de daansende maegies en nam heur as vrouw mit naor zien eigen stamgebied. Daor weerommekommen bouwden ze de steden opni'j en gongen d'r weer wonen.

24 De volksvergeerdering van de Israëlieten wodde ontbunnen. Iederiene gong weeromme naor zien eigen grondgebied, ieder naor zien eigen stamme en zien eigen femilie.

25 In die tied was d'r gien keuning in Israël; alleman dee wat in zien eigen ogen goed was.