Et boek Hooglied het zien naeme kregen van de titel die Luther et in zien biebelvertaeling geven het, Das Hohelied. De Hebreeuwse titel is Sjier hasjieriem, in et Nederlaans ‘Het lied der liederen’, dat wil zeggen ‘et mooiste lied’. In de Hebreeuwse biebel bin et boek Hooglied tegere mit Ruth, Prediker, Klaagliederen en Ester de vuuf zonuumde Feestrollen (Megilot), die tot de Ketoeviem, de Geschriften, heuren. Et boek wodt in de Joodse tredisie lezen tiedens et pesachfeest. In een protte biebeluutgaoven staot Hooglied nao Job, Psalmen, Spreuken en Prediker bi'j de Poëtische boeken.
Et bescheid op de vraoge in wat tied et boek Hooglied dateerd wodden moet, is muuilik te geven. Riekaans is et niet as ién gedicht schreven, mar bin de gedichten los van mekeer maekt en naotied tot ién boek bewarkt. Pattie meensken holen d'r an vaaste dat Hooglied in de tied van keuning Salomo (tiende- negende ieuw v.Chr.) schreven is. Aanderen mienen dat et maekt is in de tied van de achtste tot de zesde ieuw v.Chr., een tied van belangrieke literaire aktiviteit in Israël. Op grond van invloed uut et Aramees, et Ooldperzisch en et Grieks wodt et ok nog wel laeter dateerd, zeg, in de dadde ieuw v.Chr.
Vermoedelik bin de liefdeslieten in Hooglied oorspronkelik bi'j brullofsfeesten zongen. Ze gavven de ideale liefde tussen man en vrouw weer. Laeter het et boek een plak kregen in de canon van biebelse boeken en bin d'r verschillende allegorische interpretaosies an verbunnen. De vrouw en de man in et lied wodden as symbolen van et volk Israël en God opvat, en binnen de kristelike tredisie as symbolen van de karke en Christus.
De gedichten bin een dialoog waorin pattie meensken an et woord kommen, die in de vertaeling mit Zi'j, Hi'j, Maegies en Breurs anduded wodden. Zi'j en Hi'j gunteren naor mekeer, kommen mekeer tegen en bezingen mekeers schoonhied in beeldende, zinnelike tael, waorin de netuur een grote rolle speult. Zi'j zingt ok over wat heur liefde bedriegt. De Maegies en de Breurs leveren kommetaor. De verdieling van de tekst over de stemmen staot trouwes niet hielendal vaaste.
Et boek Hooglied heurt tot de wereldliteratuur. Et is lyrische poëzie mit een stark emotionele laeding. Et Hebreeuws waorin et schreven is, het mooie klaankpetronen en een protte biezundere woorden die in aandere teksten in de biebel niet veurkommen. De gedichten in Hooglied wodden wel indield in zeuven grotere patten: 1:2-2:7, 2:8-3:5, 3:6-5:1, 5:2-6:3, 6:4-7:6, 7:7-8:4, 8:5-14.
Vertaeling van de Biebel (NBV 2004)
deur Piet Bult uut Ni’jberkoop
Hooglied 01.
01 Hooglied, van Salomo.
Zi'j:
02 Laot hi'j mi'j waarm omhelzen,
laot zien mond mien lippen raeken!
Jow liefde is zuter as wien,
03 zute is de locht van je huud,
je naeme een kostber parfum.
Daorom holen de maegies van jow.
04 Neem mi'j mit je mit. Lao'we hadde lopen!
Mien keuning brengt mi'j in zien kaemers.
Lao'we juichen en zingen om jow!
Lao'we jow liefde priezen,
meer nog as wien.
Netuurlik holen de maegies van jow!
05 Maegies van Jeruzalem,
donker bin ik, en mooi,
as de tenten van Kedar,
as et doek van Salomo zien tenten.
06 Kiek niet op mi'j daele omreden ik donker bin,
omreden de zunne op mi'j braand het.
De zeunen van mien moeke weren hadde veur mi'j:
ik mos op heur droevetunen passen.
Naor mien eigen droevetuun he'k niet ommekeken.
07 Zeg mi'j toch, mien allerliefste,
waor laot ie je kudde weiden,
waor laoj' heur middags rusten?
Laot mi'j toch niet dwaelend
langs de kudden van je vrunden gaon.
Hi'j:
08 Aj' mi'j niet vienen kunnen,
mooiste van alle vrouwluden,
volge dan et voetspoor van de kudde,
weide je geiten waor as de hedders schoelen.
09 Maegien van mi'j,
mit een mere veur farao zien waegen
vergelieke ik jow!
10 Hoe lieflik bin je wangen en je ringen,
hoe sierlik bin je hals en je ketten.
11 Lao'we een goolden sieraod veur je maeken,
bezi'jd mit zulveren stippies.
Zi'j:
12 Now mien keuning op zien bedde ligt,
roekt mien nardus zute.
13 Mien liefste is veur mi’j een bundel mirre,
hi'j slaopt tussen mien bosten.
14 Mien liefste is veur mi'j een hennatros
in de droevetunen van Engedi.
Hi'j:
15 Ie bin zo mooi, maegien van mi'j,
oh, ie bin zo mooi!
Je ogen bin doeven.
Zi'j:
16 Wat bin ie mooi, mien liefste,
wat bin ie bekoorlik.
Et gruun is oons bedde,
17 de balkens van oons huus bin ceders,
de bienten bin cipressen.
Hooglied 2.
01 Ik bin een lelie van de Saron,
een wilde lelie in et dal.
Hi'j:
02 As een lelie tussen de stiekels,
zo is mien maegien tussen de maegies.
Zi'j:
03 As een appelboom tussen de bomen van de bos,
zo is mien liefste tussen de jonges.
Ik guntere om in zien schaad te zitten,
mit mien tonge wi'k zien zute vruchten pruven.
04 Hi'j brengt mi'j in et wienhuus,
boven mi'j zien vaandel van liefde.
05 Troedel mi'j mit rezienen,
verfris me mit appels,
want ik bin ziek van liefde.
06 Mien heufd rust op zien linker aarm,
zien rechter aarm het hi'j om mi'j henne sleugen.
07 Maegies van Jeruzalem,
ik bezweer je bi'j de gezellen,
bi'j de hinden op et veld:
maek de liefde niet wakker,
laot heur niet wakker wodden
veurdat ze et wil.
Zi'j:
08 Heur! Mien liefste!
Kiek! Hi'j komt,
springend over de bargen,
daansend over de heuvels.
09 As een gezelle is mien liefste,
as et kalfien van een hert.
Kiek! Hi'j staot al bi'j de mure.
Hi'j blikt deur et veenster,
gloert deur de spielen.
10 Mien liefste roept mi'j toe:
"Kom overaende, mien maegien!
Mooi maegien, komme!
11 Kiek! De winter is veurbi'j,
veurbi'j bin de regens, votgaon.
12 De bloemen staon now op et veld,
de zangtied is begonnen,
et koeren van de doeve klinkt over et laand.
13 De viegeboom is al vol vruchten,
de wienstok rankt en roekt.
Kom overaende, mien maegien,
Mooi maegien, komme!
14 Mien doeve in de rotskloof,
in ’t verschoel van de bargwand,
laot mi'j je gezichte zien,
laot mi'j luusteren naor je stemme,
want je stemme is zo lief,
je gezicht is zo bekoorlik."
Hi'j en zi’j:
15 Vang veur oons de vossen,
vang die kleine rekels.
Ze verrinneweren de droevetuun,
oonze droevetuun vol bluuiende ranken.
Zi'j:
16 Mien liefste is van mi'j,
en ik bin van him.
Hi'j weidet tussen de lelies.
17 Now de dag weer aosemt
en et duuster votgliert –
gao now vot, mien liefste.
Spring as een gezelle,
as et kalfien van een hert
over de lekker roekende bargen.
Hooglied 3.
01 Naachs in mien slaop zuuk ik mien liefste.
Ik zuuk him, mar ik vien him niet.
02 Laot ik in de bienen kommen, rondgaon in de stad,
laot ik in straoten en op pleinen,
zuken naor mien allerliefste.
Ik zuuk him, mar ik vien him niet.
03 De waachters vienen mi'j
op heur ronde deur de stad.
"Hebben jim mien liefste ok zien?"
04 Nog mar amper bin ik heur veurbi'j
of ik vien mien liefste.
Ik vaeme him en laot him niet meer los
tot ik him in mien moeke heur huus brocht hebbe,
in de kaemer van heur die mi'j kregen het.
05 Maegies van Jeruzalem,
ik bezweer je bi'j de gezellen,
bi'j de hinden op et veld:
maek de liefde niet wakker,
laot heur niet wakker wodden
veurdat ze et wil.
Maegies:
06 Wie is zi'j,
die daor uut de woestijn komt
as een staonder van rook,
in een wolke van wierook en mirre,
mit ’n lekker roek van dure kruden?
07 Kiek! Salomo zien dreegstoel,
omringd deur zestig helden
uut de keurtroepen van Israël,
08 iederiene mit de haand op et zwaord,
oefend in et vechten,
ieder mit et zwaord op 'e heupe,
bedocht op et geveer van de naacht.
09 Een dreegkoets maekte keuning Salomo,
een koets van cederhoolt.
10 De stielen bin van zulver,
et baldakijn van goold,
de zetel is van purper.
Versierd mit tekens van liefde
deur de maegies van Jeruzalem.
11 Kom kieken, maegies van Sion,
kiek naor keuning Salomo!
Kiek! De kroon die zien moeke him
op zien trouwdag opzette,
de dag die him zo bliede maekt.
Hooglied 4.
Hi'j:
01 Ie bin zo mooi, maegien van mi'j,
och, ie bin zo mooi!
Je ogen bin as doeven,
dwas deur je sluier henne.
Je haor golft as een kudde geiten
daelegaonde van de bargen van Gilead.
02 Je tanen bin as witte schaopen:
klaor veur de scheerder
kommen ze twie an twie uut et waeter,
en d'r mist van heur gieniene.
03 As een wienrood snoer bin je lippen,
je mond ruurt mien hatte.
As et rood van een zute appel
gleenstert je lach mi'j toe,
dwas deur je sluier henne.
04 Je hals is as de toren van David,
die in ringen bouwd is,
die mit schilden behongen is,
mit wel duzend schilden van helden.
05 Je bosten bin as kalfies,
as de twieling van een gezelle,
die tussen de lelies weidet.
06 Now de dag weer aosemt
zo gauw et morgenlochten is,
gao ik naor de mirrebarge,
naor de wierookheuvel wil ik gaon.
07 Och mien maegien,
an jow is alles mooi,
ik viene niks dat je misstaot.
08 Mien bruid, gao mit me mit,
kom mit, vot van de Libanon.
Kom van de toppe van de Amana,
de toppe van de Senir, de Hermon.
Vot van de bargen waor leeuwen huzen,
vot van et stee waor panters schoelen.
09 Zussien, bruid van mi'j,
ie brengen mi'j in vervoering,
ie brengen mi'j in verrukking
mit mar iene blik van je ogen,
mit iene flonker van je ketten.
10 Zussien, bruid van mi'j,
hoe lekker is jow liefde,
hoevule zuter nog as wien.
Hoevule zuter roek ie
as alle balsems die d'r binnen.
11 Mien bruid, je lippen druppen van de hunning,
melk en hunning pruuf ik onder je tonge,
je kleren roeken naor de Libanon.
12 Zussien, bruid,
een ommesleuten hof bin ie,
een dichte tuun,
een verzegelde bron.
13 In jow begint een appelhof vol granaatappels,
mit een overvloed an vruchten,
hennabloemen, nardusplaanten,
14 nardus en saffraan, kalmoes en keneel,
wierookbomen, verschillende soorten,
mirre, aloë,
balsems, allerfijnst.
15 Ie bin een bron omringd deur tunen,
een putte mit helder waeter,
een bargbeek van de Libanon.
Zi'j:
16 Wor wakker, noordenwiend!
Kom, zudenwiend!
Wi’j deur mien tuun,
laot zien balsems roeken.
Mien liefste moet in zien tuun kommen,
laot hi'j daor zien zute vruchten pruven.
Hooglied 5.
Hi'j:
01 Hier bin ik in mien tuun,
zussien, bruid van mi'j.
Ik plok mien mirre en mien balsem,
ik eet mien hunning uut mien hunnigraand,
ik drink mien melk en mien wien.
Maegies:
Eet, vrund en vrundinne!
Drink, en wor dronkend van de liefde!
Zi'j:
02 Ik sleup, mar mien hatte was klaor wakker.
Heur! Mien liefste klopt an!
"Doe eupen, zussien, mien maegien,
mien doeve, mien aldermooiste.
Mien heufd is nat van de dieze,
mien lokken vochtig van de naacht."
03 "Mar ik hebbe mien kleren al uutstruupt,
moet ik ze weer andoen?
En ik hebbe mien voeten al wusken,
moet ik ze weer smerig maeken?"
04 Mien liefste stak zien haand naor binnen,
een siddering trok deur mi'j henne – om him!
05 Doe sprong ik op, ik dee veur him eupen.
Mien hanen drupten van de mirre,
de mirre leup van mien vingers
op de grundel van de deure.
06 En ik dee eupen veur mien liefste,
mar hi'j was d’r niet,
mien liefste was votgaon.
Ik wodde d'r zuver wat duzelig van
doe’k zag dat hi'j d'r niet meer was.
Ik zocht him, mar ik vun him niet,
ik reup him, mar hi'j zee niks weeromme.
07 De waachters vunnen mi'j
op heur ronde deur de stad.
Zi'j sleugen mi'j, ze deden mi'j zeer,
ze trokken mi'j mien sluier of,
de waachters van de muren.
08 Ik bezwere je, maegies van Jeruzalem,
as jim mien liefste vienen,
wat zeggen jim tegen him?
Dat ik ziek van liefde bin.
Maegies:
09 Wat het jow liefste meer as een aander,
mooiste van alle vrouwluden?
Wat het jow liefste meer as een aander,
daj' oons dit zo bezweren?
Zi'j:
10 Mien liefste glaanst en schittert,
hi'j stikt boven duzenden uut.
11 Zien heufd is van goold, et zuverste goold,
zien lokken bin as dadeltrossen, raevenzwat.
12 Zien ogen bin as doeven
bi'j een stromende laek,
die baoden in 't waeter,
die dompeld binnen in melk.
13 Zien wangen bin as balsemtunen,
die boven lekker roeken.
Zien lippen bin as lelies,
die druppen van de mirre.
14 Zien aarms bin as staoven goold,
mit turkoois bezet.
Zien boek is as een plaete van ivoor,
versierd mit saffier.
15 Zien bienen bin as staonders van albast,
op voetstokken van zuver goold.
Zien gestalte is zo kruderig as een ceder van de Libanon.
16 Zien mond is zute,
an him is alles begeerlik.
Dit is mien liefste, dit is mien vrund,
maegies van Jeruzalem!
Hooglied 6.
Maegies:
01 Waor is je liefste henne gaon,
mooiste van alle vrouwluden,
waor is je liefste henne gaon?
Lao'we him tegere zuken.
Zi'j:
02 Mien liefste is naor zien tuun toe gaon,
naor zien balsemtuin beneden.
Daor wil hi'j weiden,
daor wil hi'j lelies plokken.
03 Ik bin van mien liefste,
en mien liefste is van mi'j.
Hi'j weidet tussen de lelies.
Hi'j:
04 Ie bin zo mooi, maegien van mi'j,
zo bekoorlik as Tirsa,
zo lieflik as Jeruzalem,
zo machtig as een vaandelvrouw.
05 Kere je ogen of, ze brengen mi'j in verwarring.
Je haor golft as een kudde geiten
die daele kommen van de Gilead.
06 Je tanen bin as witte schaopen:
klaor veur de scheerder
kommen ze peersgewieze uut et waeter,
en d'r mist van heur gieniene.
07 As et rood van een granaatappel
fonkelt je lach,
deur je sluier henne.
08 Ok al bin d'r zestig keuneginnen,
en wel tachtig bi'jvrouwen,
maegies zonder tal,
09 zoas mien doeve is d'r mar iene,
mien aldermooiste is de ienige.
Zi'j is de ienige veur heur moeke,
een straolend locht veur wie heur kregen het.
Alle maegies die heur zien, priezen heur gelokkig,
elke keuninginne, elke bi'jvrouw juicht heur toe.
Maegies:
10 Wie is zi'j,
die daor oplocht as et morgenlochten,
zo helder as de volle maone,
zo straolend as de zunne,
zo machtig as een vaandelvrouw?
Hi'j:
11 Ik gong daele naor mien neutetuun,
om te kieken naor de blossems bi'j de laek,
naor de ranken an de wienstok,
de granaatappels in bluui.
12 En opiens vuulde ik mi'j mitneumen
as op een waegen van mien nobel volk.
Hooglied 7.
Maegies:
01 Dri'j omme, maegien uut Sulem, dri'j omme,
dri'j omme, we willen naor je kieken.
Hi'j:
Kiek! Ziej' dat maegien uut Sulem,
zoas zi'j daanst tussen twie reien?
02 Wat bin je voeten mooi in je sandalen, keuningskiend!
Je heupen dri'jen sierlik in de ronte,
dit is de schepping van een keunstener.
03 Je naevel is een ronde koeme,
die vuld is mit krudige wien.
Je boek is een bargien tarwe,
dat deur lelies omzeumd wodt.
04 Je bosten bin as kalfies,
as de twieling van een gezelle.
05 Je hals is as een toren van ivoor,
je ogen as de vievers van Chesbon,
bi'j de poort van Bat-Rabbim.
Je neuze is as een toren van de Libanon,
die uutkiekt over Damascus.
06 Je heufd komt op as de Karmel,
omkruld deur purperen lokken,
waorin een keuning verstrikt ligt.
Hi'j:
07 Wat bin ie mooi, wat bin ie bekoorlik,
ien an al liefde en verrukking, dat bi’j'.
08 As een palm is je gestalte,
je bosten bin as droevetrossen.
09 Ik docht: Laot ik die palm beklimmen,
ik wil zien blaeder griepen.
Laoten jow bosten
as trossen van de wienstok wezen,
je aosem as et roeken van appels,
10 je tonge as zute wien
waorin mien knuffels baoden,
mien lippen en tanen dompeld binnen.
Zi'j:
11 Ik bin van mien liefste,
en hi'j het langstme naor mi'j.
12 Kom, mien liefste,
lao'we et veld in gaon,
en tussen de hennabloemen slaopen.
13 Lao'we de droevetuun in gaon, morgenvroeg,
en kieken of de wienstok al uutlopen is,
zien blossems al eupen gaon binnen,
de granaatappel al bluuit.
Daor zal ik jow beminnen.
14 De liefdesappels roeken al.
Boven oonze poorten hangt een keur van vruchten,
vas plokte, goed dreugde.
Mien liefste, ik hebbe ze beweerd veur jow.
Hooglied 8.
01 Waj' mien breurtien mar,
dronk ie nog mar an mien moekes bost.
A'k je dan vun, daor buten,
dan zol ik je omhelzen,
en gieniene zol mi'j reer ankieken.
02 Dan nam ik je mit
en brocht je in mien moeke heur huus.
Dat he'k van heur leerd.
Ik gaf je krudige wien te drinken,
van et sap van mien granaatappel.
03 Mien heufd rust op zien linker aarm,
zien rechter aarm ligt om mien nekke.
04 Maegies van Jeruzalem, ik bezweer je:
maek de liefde niet wakker, laot heur niet wakker wodden
veurdat ze et wil.
Maegies:
05 Wie is zi'j,
die daor uut de woestijn komt,
leunend op de aarm van heur liefste?
Zi'j:
Onder de appelboom maekte ik je wakker.
Daor kreeg je moeke weeën,
weeën van jow,
daor kreeg ze jow.
06 Dreeg mi'j as een zegel op je hatte,
as een zegel op je aarm.
De liefde is stark as de dood,
beklemmend as et doderiek de hatstocht.
De liefde is een vlammend vuur,
een laaiende vlam.
07 Zeeën kun heur niet doven,
revieren spulen heur niet vot.
Zol een man mit al zien riekdom liefde kopen willen,
dan wodde hi'j vernederend veracht.
Breurs:
08 Wi'j hebben een zussien,
ze het nog gien bosten.
Wat doen we mit oons zussien
as de meensken over heur praoten zullen?
09 Was zi'j een mure,
dan bouwden wi'j d'r zulveren kantelen op.
Was zi'j een deure,
dan sleuten wi'j die of mit een balke van cederhoolt.
Zi'j:
10 Ik bin een mure,
mien bosten bin as torens.
Zo bin ik in zien ogen as een stad
die vrede bödt.
11 Salomo had een droevetuun in Baäl-Hamon.
Hi'j stelde daor bewaekers an,
duzend zulverstokken gavven ze veur de oogst.
12 Mien eigen droevetuun blift van mi'j.
De duzend zulverstokken bin veur jow, Salomo,
en twiehonderd veur de bewaekers.
Hi'j:
13 Ieje daor, in je tuun,
mien vrunden waachten op je stemme.
Laot míj die heuren!
Zi'j:
14 Gao now bi'j mi'j weg, mien liefste!
Spring as een gezelle,
as et jong van een hert
over de bargen vol balsemkruud.