Brief van
Jeremia
in een
Stellingwarver vertaeling
Hoewel et boek Brief van
Jeremia een brief nuumd wodt, dreegt de tekst niet de kenmarken van een brief,
mar is te kerakteriseren as een satire. D'r is gien reden om an te nemen dat
dit boekien deur de profeet Jeremia schreven wezen zol. Et is niet dudelik as
et oorspronkelik in et Grieks of in et Hebreeuws schreven is. Ok de daotum van
schrieven is onzeker. Uut et feit dat een papyrusfragment van et boek antroffen
is onder de geschriften die vunnen binnen bi'j de Dooie Zee, kan ofleided
wodden dat et in of veur de eerste ieuw v.Chr. schreven wezen moet. In de
Vulgata, een oolde Latijnse vertaeling van de biebel, is de brief van Jeremia
et zesde kepittel van et boek Baruch. Daorom wodt et in een protte
biebeluutgiften as pat van Baruch opneumen.
Et boek is bedoeld as oproep
an de lezer om gien gezag toe te kennen an de aandere goden as de God van
Israël. De tekst het gien retorische opbouw, mar is een beheurlik ommedaesde
opienvolging van kotte stokken waorin ofgoden belachelik maekt wodden. Hiertoe
wodt gebruuk maekt van stielmiddels as sarkasme, ironie en paradox.
Vertaeling van de Biebel (NBV 2004)
deur Piet Bult uut Ni’jberkoop
Brief van Jeremia
Dit is een ofschrift van de brief die Jeremia stuurd
het an de meensken die deur de keuning van de Babyloniërs in ballingschop
wegvoerd wodden zollen naor Babylonië. In de brief geft hi'j an heur deur wat
God him opdreugen hadde.
01 Omreden jim zundigd hebben tegen God, zuj'm in
ballingschop naor Babylonië wegvoerd wodden deur Nebukadnessar, de keuning van
de Babyloniërs.
02 Aj'm ienkeer in Babylonië binnen, zuj'm daor een
hiel schoft blieven moeten, een protte jaoren, zeuven generaosies lange;
daornao za'k jim veilig en wel van daor weerommebrengen.
03 In Babylonië zuj'm goden van zulver, goold en hoolt
zien, die op de schoolders ronddreugen wodden en bi'j de volken daor ontzag
wekken.
04 Pas op daj' je dan niet an die vremde volken
aanpassen en daj' niet deur ontzag bevangen wodden
05 aj' veur en aachter die goden een kloft meensken in
anbidding zien. Zegge dan bi'j jezels: Alliend jow verdienen anbidding, Heer!
06 Want mien engel is bi'j jim en hi'j lat jim niet
vri'juut gaon.
07 Die goden hebben een tonge die gladmaekt is deur
een timmerman, en ze bin hielendal verguld en verzulverd. Et is allemaole
bedrog; ze kun niet iens praoten.
08-09 Ok maeken ze daor kraanzen van goold, veur op et
heufd van heur goden, asof et om een opgedirkt maegien gaot. Seins drokken de
priesters et goold en zulver van heur goden aachterover veur eigen gebruuk,
10 of alderdeegst om et te besteden an de hoeren in et
bordeel. Die goden van zulver en goold en hoolt bin in de kleren krek as et
meensken binnen,
11 mar ze wodden gewoon deur roest en motte antaast.
Al hebben ze purperen kleraosie an,
12 ze moe'n heur gezichte ofvegen laoten, want et stof
uut de tempel ligt d'r doemdikke op.
13 Veerder hoolt zoe'n god een rieksstaf vaaste, krek
as de rechters daore, mar hi'j kan iene die tegen him zundigt niet van kaant
maeken.
14 In zien rechterhaand het hi'j een dolk of een
biele, mar him huden tegen oorlog en rovers kan hi'j niet. Daoruut bliekt wel
dat et gien goden binnen; hebbe d'r dus gien ontzag veur.
15 Lieke onnut as diggelgoed dat breuken is,
16 zo binnen heur goden die daor in de tempels staon.
Heur ogen zitten vol mit et stof dat opwi'jt as d'r meensken binnenkommen.
17 Zoas iene opsleuten wodt die tot de dood
veroordield is omreden hi'j de keuning beledigd het, zo sluten de priesters de
tempels of mit deuren, grundels en balkens, om et veur te wezen dat heur goden
deur dieven besteulen wodden.
18 Hoewel de goden nog niet iene laampe zien kunnen,
stikken de priesters d'r veur heur meer an as veur heurzels.
19 Et is mit die goden krek as mit de dreegbalken van
heur tempels: ok zi'j bin vanbinnen maoge, naor et volk zegt, en deur
ongedierte anvreten, zi'jzels en heur kleraosie, zonder dat ze et deur hebben.
20 Heur gezichte zicht zwat van de rook in de tempel.
21 Op heur kop en heur beerlag gaon vleermoezen,
zwelvers en aandere voegels zitten, en ok wel katten.
22 Daoran kuj'm wel zien dat et gien goden binnen;
hebbe d'r dus gien ontzag veur.
23 En dan et goold waormit ze overtrokken binnen: as
et niet opgepoetst wodt, blinken ze niet; ze hadden ok al niks deur doe ze
geuten wodden.
24 Zo dood as ze binnen, bin ze tegen iedere pries te
koop.
25 Omreden zi'j niet lopen kunnen, wodden ze op de
schoolders neumen, zodat iederiene zien kan hoe weerdeloos ze binnen. Ok heur
eigen knechten schaemen heur d'r veur
26 dat ze zoe'n god, moch hi'j op de grond valen, weer
overaende helpen moeten. En as hi'j al deur iene rechtop zet wodt, kan hi'j nog
niet zels in beweging kommen, of zels recht staon gaon as hi'j schievezakt is.
Toch legt et volk kedo's veur heur daele, krek as veur dooien.
27 Van et offervleis wodt misbruuk maekt deur de
priesters, die et verhaandelen, en ok deur heur vrouwluden, die et inzoolten en
d'r niks van votgeven an de aarme of misdeelde meensken.
28 Veerder wodden die offers anraekt deur vrouwluden
in de maondstonde of die krek een poppien kregen hebben. Hieruut kuj' wel
ofleiden dat et gien goden binnen; hebbe d'r dus gien ontzag veur.
29 Waoran zollen zi'j et verdienen om goden nuumd te
wodden? Die goden van zulver, goold en hoolt wodden bediend deur vrouwluden.
30 In heur tempels zitten de priesters bi'jenneer in
scheurde kleraosie, mit kaele heufden en ofscheerde baorden, en zonder dat ze
wat op heur heufd hebben.
31 Ze beulen en janken veur heur goden zoas pattie
meensken doen bi'j een dodenmaol.
32 Diezelde priesters pakken heur goden kleraosie of
om daormit heur vrouwluden en kiender in de kleren te helpen.
33 Die goden kun niks weeromme doen, of ze now min of
goed behaandeld wodden. Ze kun ok gien keuning anstellen of ofzetten.
34 En zo kun ze ok gien riekdom of geld geven. Ze kun
iene die heur een eed zweerd het en die niet naokomt, daor niet an holen.
35 Ze zullen gieniene van de dood redden, en gien
zwakke huden tegen iene mit macht.
36 Een bliende kun ze niet zien laoten, en iene uut de
nood helpen kun ze niet.
37 Over wedevrouwen zullen zi'j heur niet ontfarmen,
en wezen laoten ze an heur lot over.
38 Die hoolten, vergoolde en verzulverde goden bin
bikkelhadde; alleman die heur vereert komt bedreugen uut.
39 Hoe is et dan meugelik dat de meensken daenken of
zeggen dat et goden binnen?
40 Trouwens, de Chaldeeën hebben zels ok mar weinig
eerbied veur heur goden. As ze iene tegenkommen die niet praoten kan, gaon ze
naor Bel mit de vraoge him weer praoten te laoten – krek as hi'j dat deurhet!
41 Et komt niet in heur op om heur goden vot te doen,
zo dom bin ze.
42 Heur vrouwluden zitten, mit een kore om heur henne,
langs de weg om zemelen te branen.
43 As iene van heur deur iene die daor langes komt
mitneumen is om gemienschop mit him te hebben, begint zi'j heur buurvrouw te
hunen omreden die niet uutkeuzen wodde – heur kore is nog hiel – en zi'j wel.
44 Alles wat d'r gebeurt mit die goden is leugen en
bedrog. Hoe is et dan meugelik dat et volk daenkt of zegt dat et goden binnen?
45 Ze bin maekt deur timmerlu en gooldsmeden; ze kun
alliend mar wodden wat de ambachtsluden van heur maeken willen.
46 As de maekers zels mar kot te leven hebben,
47 hoe zollen dan wat zi'j maeken goden wezen kunnen?
Alliend bedrog en belediging laoten zi'j nao an heur naokommelingen.
48 As die goden in oorlogen of rampen terechtekommen,
bepaolen de priesters mittenneer waor ze heur mit heur verschoelen zullen.
49 Hoe is et dan meugelik dat et volk niet deurhet dat
et gien goden binnen: ze kun heurzels niet iensen huden tegen oorlogen of
rampen!
50 Omreden et hoolten, vergulde en verzulverde goden
binnen, wodt aachterof wel dudelik dat et allemaole mar bedrog is. Ieder volk,
iedere keuning zal inzien dat et gien goden binnen, mar et wark van
meenskehanen, en dat d'r niks goddeliks in heur is.
51 An alles is toch te vernemen dat et gien goden
binnen?
52 Argens een keuning anstellen kun ze niet, en de
meensken regen geven ok niet;
53 een oordiel over heur vellen lokt ze ok al niet,
laot staon dat ze iene redden die onrecht te verneren het.
54 Zi'j bin zo machtig as de kri'jen tussen hemel en
eerde. As d'r braand komt in de tempel van die hoolten, vergulde en verzulverde
goden, zuken heur priesters een veilig hennekommen, mar zi'jzels wodden krek as
de dreegbalken een prooi van de vlammen.
55 Tegen een keuning of tegen vi'janen kun zi'j heur
ok niet verzetten.
56 Hoe is et dan meugelik dat de meensken erkennen of
geleuven dat et goden binnen?
Die hoolten, vergulde en verzulverde goden zullen niet
veilig wezen veur dieven en rovers:
57 ze raeken heur goold en zulver kwiet an wie mar
stark genoeg binnen, en die gaon d'r dan ok nog vandeur mit de kleraosie die
zi'j anhadden; verweren kun ze heur niet.
58 Ie kun dan ok beter een keuning wezen die him
moedig toont, of nuttig diggelgoed dat de eigener van dienst is, as zoe'n
leugenachtige god; of bi'jglieks een huusdeure, die alles wat binnen is
beveiligt, of een hoolten staonder in een peleis – alles beter as die
leugenachtige goden!
59 Neem de zunne, de maone en de steerns: zi'j
straolen en wodden uutzunnen om nuttig te wezen, en ze bin geheurzem.
60 En zo maekt de bliksem as hi'j him vertoont enorme
indrok. En de wiend wi'jt rondomme.
61 As de wolken van God kommedaosie kriegen om de
hiele wereld over te gaon, doen ze dat ok.
62 En et vuur dat vanuut de hemel stuurd wodt om
bargen en bossen te verteren, dot wat d'r zegd wodt. Bi'j al disse
verschiensels, mit heur geweldige krachten, valen die goden in et niet.
63 Daorom kan et volk toch onmeugelik daenken of
zeggen dat et goden binnen: ze bin niet in staot om meensken te veroordielen of
goed te doen.
64 Aj'm now dan weten dat et gien goden binnen, hebbe
d'r dan gien ontzag veur.
65 Ze kun keunings niet vervluken en niet zegenen.
66 Ze kun de volken gien tekens an de hemel zien
laoten, ze kun niet schienen as de zunne, gien locht geven as de maone.
67 Dieren bin nog beter of as zi'j, want die kun
heurzels temeensen redden deur naor een verschoel te vlochten.
68 Oons bliekt dan ok hielendal nargens uut dat et
goden binnen; hebbe d'r dan ok gien ontzag veur.
69 Zoas een spoek-bi'j-de-aten in een komkommerveld
niks bescharmt, zo is et mit heur goden van hoolt, zulver en goold.
70 En zo lieken heur hoolten, vergulde en verzulverde
goden ok op een stiekelstruke in een appelhof waorop een voegel zitten gaot, of
op een liek dat in et duuster ligt.
71 Uut et wegrotten van de purperen stoffen en et
marmer waormit ze in de kleren binnen, kuj' wel ofleiden dat et gien goden
binnen. En dan bin ze zels an de beurt om te vergaon, tot grote schaande van et
laand.
72 Daorom is et beter gien ofgodsbeelden te hebben en
een rechtveerdig meenske te wezen, want dan staoj' niet bloot an spot en
schimpen.