2 Makkabeeën 1.

Twie brieven an de Joden in Iegypte.

01 Van de Joden in Jeruzalem en Judea. An heur breurs en zusters, de Joden in Iegypte. Wi'j weensken jim alle goeds.

02 Mag God jim veurspoed geven en et verbond dat hi'j mit zien trouwe knechten Abraham, Isaak en Jakob sleuten het, niet vergeten.

03 Mag hi'j et hatte van jim allemaole mit eerbied veur him vullen, zodat jim zien wil mit vreugde en toewijding tot uutvoer brengen kunnen.

04 Mag hi'j jim hatte ontvankelik maeken veur zien wetten en geboden, en jim vrede geven.

05 Mag hi'j jim gebeden verheuren en him mit jim verzoenen, en jim in kwaode tieden niet verlaoten.

06 Wi'j gedaenken jim hier in oons gebed.

07 Al eerder, tiedens de regering van keuning Demetrius, in et jaor 169, schreven wi'j Judeeërs jim as volgt: "Et dieptepunt van de ellende die oons overkommen is sund Jason en zien anhangers de zaeke van et heilige laand en et keuninkriek ofvallig wodden, is veurbi'j.

08 De tempelpoort wodde in braand steuken en d'r wodde onschuldig bloed vergeuten, mar wi'j hebben tot de Heer bidded en wi'j bin verheurd. We hebben braandoffers en graonoffers brocht, we hebben de laampen ansteuken en de toonbroden daelelegd."

09 Vier daorom in de maond kislew et Loofhuttenfeest.

10 Schreven in et jaor 188.

Van de inwoners van Jeruzalem en Judea, de raod van ooldsten en Judas. An Aristobulus, de leermeester van keuning Ptolemeüs en heurende tot et geslaacht van zalfde priesters, en an de Joden in Iegypte. Wi'j groeten jim en hopen dat jim et goed maeken.

11 Wi'j, die oons as et moet verzetten tegen et keuninklik gezag, daanken God uutbundig, omreden hi'j oons uut grote geveren redded het.

12 Hi'jzels het ommes de vi'jaandelike legers uut de heilige stad votjacht.

13 Want doe de vost mit zien schienber onoverwinnelike leger in Perzië was, wodde hi'j mit zien gevolg in de tempel van de godin Nanea in stokken hakt deur heur priesters, die heur daortoe van een list bedienden.

14 Antiochus was mit zien vertrouwelingen naor et heiligdom kommen onder et veurweensel dat hi'j mit de godin trouwen wol, mar in feite was et him d'r om te doen om him de tempelschat as bruidsschat toe te eigenen.

15 De priesters van Nanea hadden de tempelschat uutstald en Antiochus was mit een klein gevolg de omsleuten ruumte van et heiligdom ingaon. Zogauw hi'j binnen was, sleuten ze de tempel of.

16 Doe eupenden zi'j een geheim loek in de zolder en bekoegelden him mit stienen, zodat hi'j verpletterd wodde. Ze hakten de lieken in stokken en gooiden de heufden naor degenen die buten bleven weren.

17 Oonze God, die de zundige meensken in et verdarf stot het, zi'j wodden loofd om alles wat hi'j dot.

18 Op 25 kislew zuwwe de reiniging van de tempel vieren. We vulen oons verplicht om jim hiervan in kennis te stellen, zodat jim et Loofhuttenfeest ok vieren en et Feest van et vuur, dat insteld is doe Nehemia de tempel en et alter herbouwd hadde en offers opdreug.

19 Ommes, doe oonze veuroolden naor Perzië wegvoerd wodden, neumen vrome priesters stiekem vuur van et alter mit en verburgen et diepe in een drugestaonde putte, waorvan zi'j de ligging veur iederiene zorgvuldig geheim hullen.

20 Een protte jaoren laeter behaagde et God dat de keuning van Perzië Nehemia weerommekommen leut. Nehemia stuurde de naokommelingen van de priesters die et vuur votstopt hadden d'r op uut om et te haelen.

21 Die kwammen weeromme mit de tiedinge dat zi'j gien vuur vunnen hadden, mar wel drabbig waeter. Nehemia vreug heur om dat waeter te putten en et him te brengen. Doe et offer in odder was brocht, beveelde Nehemia de priesters et hoolt en wat d'r op lag mit et waeter te besprenkelen.

22 Dat gebeurde, en doe nao een posien de zunne van aachter de wolken te veurschien kwam, laaide d'r tot ieder zien veralteraosie een groot vuur uut et offer op.

23 Wiels et offer deur de vlammen verteerd wodde, dreugen de priesters en de aandere anwezigen een gebed op. Jonatan gong veur in et gebed en de overigen, onder wie Nehemia, gavven bescheid.

24 Dit gebed ludede zo: "Heer, Heer, oonze God, maeker van alle dingen, ontzagwekkend en stark, rechtveerdig en baarmhattig, jow allienig bin keuning, jow allienig bin goed,

25 jow allienig geven in overvloed. Jow bin de ienige rechtveerdige, almachtig en iewig. Jow hebben Israël de hieltied uut de nood redded, jow hebben oonze veuroolden uutkeuzen en heiligd.

26 Anvere oons offer te behoeve van hiel jow volk Israël, hude oons en heilig oons.

27 Breng oons, die over de eerde verstri'jd binnen, weer bi'jmekeer, maek degenen vri'j die deur vremde volken tot knechten maekt binnen, kiek omme naor heur die veracht en verafschuwd wodden, en laot zo de aandere volken marken dat jow oonze God binnen.

28 Kwel degenen die oons onderdrokken en oons in heur overmoed geweld andoen.

29 Plaante jow volk weer in jow heilige laand, zoas Mozes beloofd het."

30 Hiernao zongen de priesters de loflieten.

31 Zogauw de offergaoven opbraand weren, beveelde Nehemia et overbleven waeter over grote stienen uut te gieten.

32 Doe et volk dat dee, kwam d'r vanof et alter een lochtende steekvlam die et waeter in laaiend vuur opgaon dee.

33 Et gerucht over wat d'r gebeurd was verspreidde him. Ok an de keuning van Perzië wodde bericht dat d'r op et plak waor de wegvoerde priesters et vuur votstopt hadden, waeter te veurschien was kommen, en dat Nehemia en zien manluden mit dat waeter heur offer wijded hadden.

34 Nao een onderzuuk insteld te hebben leut de keuning et bewuste plak omheinen/vredigen en verklaorde hi'j die tot heiligdom.

35 Mit de beheerders die hi'j d'r over ansteld hadde, wisselde hi'j geregeld kedo's uut.

36 Nehemia en zien manluden gavven de vloeistof de naeme neftar, wat "reiniging" betekent. Mar meerstal wodt hi'j neftai nuumd.

2 Makkabeeën 2.

01 Zoas hierboven is beschreven, neumen de ballings vuur mit. Neffens de jaorboeken was et de profeet Jeremia die heur dat opdreug.

02 Daor stiet ok dat hi'j heur de wet van Mozes mitgaf en heur veurhul dat zi'j de geboden van de Heer niet vergeten mochten en heur niet tot aandere gedaachten verleiden laoten mossen deur de fraai optuugde goolden en zulveren beelden die ze te zien kriegen zollen.

03 Mit disse en aandere waorschouwings reup hi'j heur op om de wet niet uut heur hatte te bannen.

04 In datzelde geschrift is te lezen hoe de profeet nao een goddelike ingeving opdracht gaf om de tente en de ark aachter him an te dregen en hoe hi'j de barg op gong waor Mozes God zien laand liggen zien hadde.

05 Daor ankommen ontdekte hi'j een grot. Hi'j leut de tente, de ark en et roekofferalter naor binnen brengen en sleut de toegang of.

06 Een peer van heur die him vergezeld hadden, gongen naotied weeromme om de weg mit tekens te markeren, mar ze konnen de grot niet meer vienen.

07 Doe Jeremia dit te heuren kreeg, zee hi'j verwietend: "Dat plak zal onbekend blieven tot God zien volk weer bi'jmekeer brocht het en him d'r over ontfarmt.

08 Dan zal de Heer disse veurwarpen weer te veurschien brengen, en zien majesteit zal verschienen in de wolke die ok zichtber was in de tied van Mozes, en ok naotied, doe Salomo biddede dat de Heer de tempel op grootse wieze in bezit nemen zol."

09 Want zoas bekend dreug de wieze keuning Salomo een offer op bi'j gelegenhied van de voltooiing en inwijding van de tempel.

10 En zoas d'r uut de hemel vuur daele kwam dat de offergaoven verteerde doe Mozes tot de Heer biddede, zo daelde d'r tiedens et gebed van Salomo uut de hemel vuur daele dat de braandoffers verteerde.

11 Mozes had verklaord: "Omreden et zoenoffer niet nuttigd is, is et deur et vuur verteerd."

12 Et feest van Salomo duurde acht daegen, krek as bi'j oons.

13 Disse gebeurtenissen bin ok optekend in de kronieken en jaorboeken over Nehemia. Daorin stiet ok te lezen hoe Nehemia een bibeltheek anlegde waorin hi'j boeken over de keunings verzaemelde en geschriften van de profeten en van David, en ok brieven van keunings over wijgeschinken.

14 Judas het die boeken, die deur de oorlog waorin wi'j verwikkeld weren verspreided raekt weren, weer bi'j mekeer brocht, en ze bin now in oons bezit.

15 As jim ze vraogen willen, dan kun jim ze wel haelen laoten.

16 Wi'j schrieven jim, omreden we bi'jkotten de reiniging van de tempel vieren zullen. Et zol goed wezen as jim disse feestdaegen ok in acht nemen zollen.

17 God het zien hiele volk vri'j maekt en et zien laand, et keuningschop en et priesterambt weerommegeven, alles wat neudig is om zien heilig volk te wezen,

18 zoas hi'j dat in zien wet beloofd hadde. Wi'j vertrouwen d'r op dat God him ok gauw over oons ontfarmt en oons uut alle wiendstreken weer op et heilige plak bi'jmekeer brengt, want hi'j het oons uut de diepste ellende verlost en et heilige plak weer rein maekt.

Woord veurof.

19 Jason van Cyrene het in vuuf boeken de geschiedenis uutstokt van Judas Makkabeüs en zien breurs. Daorin verhaelt hi'j hoe de heilige tempel reinigd wodde en et alter opni'j wijded wodde.

20 Hi'j beschrift et gevecht tegen Antiochus Epifanes en zien zeune Eupator,

21 hoe him hemelse verschienings veurdeden an de toegewijde en heldhaftige verdedigers van et jodendom, zodat die ondaanks heur kleine tal, de barbaarse legers uut et gebied verjaegen konnen en een protte buit vergaarden,

22 de wereldberoemde tempel heroverden, de stad vri'jmaekten en de veurschriften die driegden om ofschaft te wodden, in ere herstelden. Dit alles was meugelik omreden de Heer heur in zien grote goedhied geunstig zind was.

23 Wi'j zullen hier perberen disse vuuf boeken in iene pat saemen te vatten.

24 Omreden Jason zien wark deur de enorme mennigte getallen en de overvloed an gegevens naor oonze miening beheurlik ontoegaankelik is veur wie him in disse geschiedenis wil verdiepen,

25 hebben wi'j d'r naor streefd om onderhooldende lektuur te bieden en ok om et materiaol overzichtelik te maeken veur heur die him de feiten inprenten willen. Zo kun alle lezers d'r heur veurdiel mit doen.

26 Et schrieven van disse saemenvatting was gien makkelike opdracht, mar een muuizem wark dat oons een protte zwietdruppels en slaopeloze naachten kost het,

27 zoas iene die een feestmaol klaormaekt een protte muuite doen moeten zal, wil hi'j et al zien gaasten naor 't zin maeken. De daankberhied die we van een protte kaanten kriegen, vergoedt grief hiel wat, mar op veurhaand de inspanning die et kost het.

28 Et bestuderen van de details hewwe overlaoten an de schriever; wi'j hebben omreden van de saemenvatting veural de grote lijn van et verhael in et oge hullen.

29 Waor een architect bi'j de bouw van een ni'j huus veural letten moet op de konstruksie as gehiel, zal hi'j die et anbrengen van de wasschilderings en fresco's op him nemt mit naeme oge hebben veur de details van de dekeraosie. Zo is et donkt mi'j ok mit oons.

30 De oorspronkelike schriever moet diepe op zien onderwarp ingaon, et van alle kaanten bekieken en de details onderzuken,

31 mar de bewarker het et recht om et betoog in te kotten en uutweidings te mieden.

32 Lao'we dus dit veurwoord vlogge besluten en drekt mit oons verhael uutaende zetten, want et zol onzinnig wezen om een uutvoerige inleiding te holen bi'j een verhael dawwe now krek bekotten willen.

2 Makkabeeën 3.

De tempelschat bedriegd.

01 In de tied dat Onias hogepriester was, heerste d'r deur toedoen van zien vroomhied en zien hekel an et kwaod volkomen vrede in de heilige stad en wodden de veurschriften strikt in acht neumen.

02 Alderdeegst de keunings hullen et heilige plak in ere en verhoogden de luuster van de tempel mit schitterende wijgeschinken.

03 Keuning Seleukus van Asia betaelde alderdeegst uut eigen middels alle kosten die veur de offerdiensten maekt wodden.

04 As opzichter van de tempel was een zekere Simon ansteld, uut de femilie van Bilga. Disse Simon kreeg mit de hogepriester een mieningsverschil over et toezicht op et marktwezen in de stad.

05 Omreden hi'j van Onias gien geliek kreeg, gong hi'j naor Apollonius van Tarsus, de toenmalige gouverneur van Cele-Syrië en Fenicië.

06 Hi'j vertelde him dat de schatkaemer van de tempel in Jeruzalem vuld was mit onmetelike riekdommen, oneindig vule meer as neudig was om de kosten van de offers te dekken, en dat die dus hiel goed an de keuning toevalen kunnen zol.

07 Apollonius lichtte de keuning tiedens een onderhoold in over de tempelschatten waorvan hi'j heurd hadde, en de keuning belastte de rijkskanselier Heliodorus mit de opdracht om op disse riekdommen beslag te leggen.

08 Heliodorus gong vot-en-daolik op reize, zogenaemd om een inspectiereis te maeken langs de steden in Cele-Syrië en Fenicië, mar in feite om de weens van de keuning uut te voeren.

09 Bi'j zien ankomst in Jeruzalem wodde hi'j deur de hogepriester en de inwoners van de stad hattelik ontvongen. Hi'j vertelde wat hi'j heurd hadde en zette et doel van zien komst uutien, waorbi'j hi'j infermeerde of et ok warkelik zo was as hi'j heurd hadde.

10 De hogepriester legde him uut dat de riekdommen veur een pat bestonnen uut centen die in bewering hullen wodden veur wedevrouwen en wezen,

11 en dat een aander pat d'r van, toebeheurde an Hyrkanus, de zeune van Tobias, iene die een veuranstaonde pesisie uutvoerde. De goddeloze Simon had dus een valse veurstelling van zaeken geven; butendat, zee Onias, betrof et al mit al amper een bedrag van vierhonderd zulveren en twiehonderd goolden telenten.

12 Et zol beslist ontoelaotber wezen om meensken te benaodielen die heur vertrouwen steld hadden in de heilighied van dit plak en de weerdighied en onschendberhied van disse in de hiele wereld geëerde tempel.

13 Heliodorus bereup him mar op et bevel van de keuning en verklaorde dat et geld hoe dan ok in de keuninklike schatkiste stot wodden mos.

14 Op een deur himzels vaastestelde dag gong hi'j de tempel binnen om de kostberheden te eventaoriseren, tot grote ontzetting van iederiene in de stad.

15 De priesters smeten heurzels in heur priesterlike kleren veur et alter daele en richtten heur gebeden tot de hemel, tot him die et veurschrift uutveerdigd hadde waorin de beweergeving regeld was. Zi'j smeekten him om et goed dat et volk an de tempel toevertrouwd hadde veilig te beweren.

16 Iederiene die de hogepriester zag, was diepe onder de indrok, want zien gezichtsuutdrokking en zien gelaotskleur toonden hoe slim zien gemoed kweld wodde;

17 van aangst beefde hi'j over zien hiele lichem, waordeur de piene in zien ziel veur iederiene dudelik te zien was.

18 De meensken kwammen uut heur huzen en dromden saemen om in een eupenbaor gebed te smeken dat de tempel niet schunnen wodden zol.

19 De vrouwluden gongen mit een boeteklied onder heur bosten vaastekneupt de straote op, en jonge maegies, die gewoonlik in huus blieven mossen, kwammen in de deure-eupenings en bi'j de tuunmuren staon, of beugen heur uut de veensters naor buten.

20 Allemaole stikten zi'j heur hanen uut naor de hemel en hieven een smeekgebed an.

21 Et was hatverscheurend om te zien hoe warkelik iederiene him op de grond valen leut en hoe de hogepriester in aangstige spanning ofwaachtte wat d'r gebeuren zol.

22 Wiels iederiene de almachtige Heer anreupen en him smeekten de centen, die in et volste vertrouwen in bewering geven weren, veur de eigeners veilig te stellen,

23 gong Heliodorus over tot de uutvoering van zien besluut.

24 Mar doe hi'j mit zien liefwachten veur de ingang van de schatkaemer ston, verscheen de Heer van alle geesten en machten op zoe'n ontzagwekkende wieze, dat iederiene die et waogd hadde om de tempel binnen te dringen, troffen wodde deur de macht van God en alle kracht en moed verleur.

25 D'r verscheen heur een prachtig optuugd peerd, dat op Heliodorus ofstormde en him onder zien veurhoeven driegde te vertrappen. Et wodde bereden deur een angstanjaegende ruter in een waopentuug die blonk van et goold.

26 Butendat verschenen him nog twie aandere jongkerels, die d'r allemachtig stark en biezunder knap uutzaggen en huld weren in schitterende kleraosie. Zi'j gongen an weerskaanten van him staon en leuten een regen van slaegen op him daelekommen.

27 Inienend vul hi'j op de grond daele en zonk vot in een diepe duusternis. Zien manluden neumen him op en legden him op een dreegbaore.

28 Zo wodde hi'j, die zokrek nog zwaor bewaopend en mit een groot gevolg en een starke liefwacht de schatkaemer binnendrongen was, votdreuegen, hielemaole hulpeloos now. Zo dudelik had hi'j de kracht van God kennen leerd.

29 Wiels hi'j daor lag, deur God zien ingriepen niet meer tot praoten in staot en beroofd van iedere hope op herstel,

30 loofden de inwoners van de stad de Heer, die zien heilige plak op biesterbaorlike wieze verdedigd hadde. De tempel, waor even eerder nog aangst en alteraosie heersten, wodde, now de almachtige Heer verschenen was, mit vreugde en bliedschop vervuld.

31 Een peer vertrouwelingen van Heliodorus gongen vlogge naor Onias om him te vraogen of hi'j de Allerhoogste smeken wol om Heliodorus, die op starven lag, in leven te laoten.

32 De hogepriester, die bange was dat de keuning daenken kunnen zol dat de Joden een anslag op Heliodorus pleegd hadden, brocht een offer veur zien herstel.

33 Wiels de hogepriester et zoenoffer brocht, verschenen de twie jongkerels opni'j an Heliodorus, in dezelde kleren as eerst. Zi'j kwammen bi'j him staon en zeden: "Wees Onias, de hogepriester, mar hiel daankber, want omwille van him het de Heer je leven speerd.

34 Now ie deur de hemelse macht gieseld binnen, moej' iederiene vertellen over de geweldige kracht van God." Zogauw ze dit zegd hadden, weren ze weer vot.

35 Heliodorus brocht een offer an de Heer, die zien leven speerd hadde, en dee him plechtige geloften. Naodat hi'j van Onias ofscheid neumen hadde, gong hi'j mit zien leger naor de keuning weeromme.

36 Daor vertelde hi'j iederiene over de biesterbaorlike daoden die de allerhoogste God veur zien eigen ogen daon hadde.

37 Doe de keuning him vreug wie hi'j dan now naor Jeruzalem sturen zol, zee hi'j:

38 "Jow kun mar et beste ien of aandere vi'jaand of laandverraoder naor Jeruzalem sturen. As hi'j d'r al niet et leven lat, zullen jow him ofbuisd weeromme kriegen, want dat plak wodt waorlik deur een goddelike kracht bescharmd.

39 Hi'j die in de hemel woont, hoolt een waekend oge op dat heilige plak en komt him te hulpe deur iederiene die d'r mit kwaode bedoelings naortoe komt, dodelik te treffen."

40 Dit was de geschiedenis van Heliodorus en et behoold van de tempelschat.

2 Makkabeeën 4.

Hogepriester Onias deur Jason verdrongen.

01 Simon, van wie hierboven al vermelded is hoe hi'j de tempelschatten en et vaderlaand verraodde, begon now Onias te belasteren as zol die Heliodorus tot de anval anzet hebben en de anstichter van alle ellende west wezen.

02 Hi'j durfde alderdeegst te beweren dat disse hogepriester, die zovule goeds veur de stad daon hadde, die zien volksgenoten altied bescharmd had en de veurschriften zovule meugelik perbeerd hadde te haandhaven, een laandverraoder was.

03 Uutaendelik leup de vi'jaandschop zo hoge op dat deur iene van Simon zien vertrouwelingen moordanslaegen pleegd wodden.

04 Onias was him bewust van et geveer van disse gespannen verholings, temeer omreden Apollonius, de zeune van Menesteus en gouverneur van Cele-Syrië en Fenicië, Simon in zien vi'jaandige holing starkte.

05 Daorom gong hi'j naor de keuning, niet om zien medeburgers te beschuldigen, mar uut bezorgdheid om et peblieke en persoonlike belang van al zien stadsgenoten.

06 Hi'j zag jommes in dat allienig een ingriepen van de keuning een aende maeken kunnen zol an de poletieke onrust en et waonzinnige gestook van Simon.

07 Doe keuning Seleukus nao zien dood opvolgd wodde deur Antiochus, ok wel bekend as Epifanes, wus Onias zien breur Jason deur omkoping et ambt van hogepriester te kriegen.

08 In een onderhoold mit de keuning beloofde hi'j him driehonderdzestig zulveren telenten, en uut een aandere bron van inkomsten nog es tachtig.

09 Butendat zegde hi'j toe dat hi'j honderdvuuftig telent betaelen zol as hi'j machtigd wodden zol om een sportschoele te beginnen en een opleidingsinstituut veur jongkerels. Ok beloofde hi'j dat de inwoners van Jeruzalem van-now-an Antiochenen hieten zollen.

10 De keuning gaf zien toestemming en Jason begon, zogauw hi'j de macht in hanen kregen hadde, zien volksgenoten een Griekse levenswieze op te leggen.

11 Hi'j trok de privileges in die de keuning an de Joden geven had deur toedoen van de bemiddeling van Johannes (wie zien zeune Eupolemus naotied as gezaant mit de Romeinen onderhaandelen zol over een vrundschopsverdrag), verklaorde de treditionele Joodse veurschriften ongeldig en voerde gebruken in die daormit in stried weren.

12 Mit zin leut hi'j zien sportschoele pal an de voet van de tempelbarg bouwen en hi'j dwong een uutzochte groep van jongkerels om de Griekse efebenhoed te dregen.

13 Onder invloed van de schaemteloze Jason, die et ambt van hogepriester in gien inkeld opzicht weerdig was, neumen de hellenisering en de overnaeme van uutheemse gewoonten zo allemachtig toe,

14 dat de priesters heur alterdiensten begonnen te verzaeken. Zi'j verweerloosden de tempel en veronachtzaemden de offers; liever haostten zi'j heur, zogauw ze de oproep van de belle heurden, naor de wostelschoele om behulpzem te wezen bi'j de sportoefenings, wat striedig was mit de Joodse veurschriften.

15 An Griekse eerbewiezen hechtten ze meer weerde as an de eervolle plichten van heur veuroolden.

16 Deur disse holing raekten zi'j in een muuilike pesisie, want degenen van wie ze de levenswieze perbeerden nao te doen en op wie zi'j in alle opzichten lieken wollen, weren now krek heur vi'janen en onderdrokkers.

17 Zoas uut et vervolg blieken zal, komt et meensken duur te staon as ze de goddelike veurschriften mit voeten treden.

18 Op een keer, doe in Tyrus in anwezigens van de keuning de vierjaorlikse speulen hullen wodden,

19 stuurde de verdurven Jason een ofveerdiging van zonuumde Antiochenen uut Jeruzalem. Disse boden hadden driehonderd zulveren drachmen mitkregen veur een offer an Herakles, mar omreden zi'j dat niet passend vunnen, wollen ze et bedrag liever an wat aanders besteden.

20 Et geld, dat deur de ofzender dus veur een offer an Herakles bedoeld was, wodde deur de boden besteded an de uutrusting van de oorlogsvloot.

21 Een aandere keer vernam Antiochus van Apollonius, de zeune van Menesteus, die naemens de keuning et staosiebanket van keuning Filometor van Iegypte bi'jwoond hadde, dat disse laeste zien regering vi'janig zind was. Antiochus maekte him zorgen om de veilighied van zien riek en reisde via Joppe naor Jeruzalem.

22 Jason en de inwoners van de stad bereidden de keuning een grootse ontvangst en haelden him in mit een feestelike fakkeloptocht. Drekt daornao trok hi'j mit zien leger naor Fenicië.

Et hogepriesterschop van Menelaüs.

23 Drie jaor nao zien benuming stuurde Jason een breur van de veurnuumde Simon, Menelaüs, naor de keuning om him et beloofde geld te overhaandigen en inkelde dringende staotszaeken te regelen.

24 Menelaüs maekte bi'j de keuning zien opwaachting en bewees him de verschuldigde ere, waorbi'j hi'j him veurdee as een slim anzienlik man. Hi'j beud driehonderd zulveren telenten meer as Jason en wus zo et ambt van hogepriester veur himzels te kriegen.

25 Mit et keuninklik mandaot in zien buse kwam hi'j in Jeruzalem weeromme, wiels hi'j et ambt van hogepriester in gien inkeld opzicht weerdig was. 't Lag eerder aandersomme, hi'j had et kerakter van een tiran en kon tekeergaon as een wild beest.

26 Zo wodde Jason, die zien eigen breur deur middel van omkoping verdrongen hadde, now op zien beurt deur een aander van zien plak verdreven. Hi'j mos uutwieken naor Ammon.

27 Mar now Menelaüs ienkeer de macht in hanen hadde, dreug hi'j et an de keuning beloofde geld niet of,

28 ondaanks herhaelde anmaonings van Sostratus, de bevelhebber van de citadel, die belast was mit de inning van de centen. Uutaendelik wodden ze tegere bi'j de keuning ontbeuden.

29 Menelaüs stelde zien breur Lysimachus an as plaetsvervangend hogepriester; Sostratus dreug zien opdracht over an Krates, de bevelhebber van de Cyprioten.

30 Krek in die tied weren de inwoners van Tarsus en Mallus in opstaand kommen, omreden de keuning disse steden an Antiochis, zien geliefde, as geschink geven hadde.

31 De keuning haostte him daorhenne om odder op zaeken te stellen. Hi'j leut Andronikus, iene van zien blispoters, aachter as zien plaetsvervanger.

32 Menelaüs zag zien kaans schoon en roofde wat goolden veurwarpen uut de tempel. Een tal daorvan gaf hi'j an Andronikus, aandere wus hi'j te verkopen an Tyrus en omliggende steden.

33 Onias kwam d'r aachter wat d'r gebeurd was en sprak d'r, naodat hi'j eerst zien toevlocht had zocht in de ontwiek Dafne bi'j Antiochië, zien ofkeuring over uut.

34 Doe nam Menelaüs Andronikus in vertrouwen en vreug him om Onias uut de weg te rumen. Andronikus leut him overhaelen en gong naor Onias toe. Hi'j zee him hattelik dag en bezweerde him dat hi'j mit goeie bedoelings kommen was. Hoewel Onias de zaeke niet hielendal vertrouwde, leut hi'j him meetronen naor buten. Zogauw ze de ontwiek verlaoten hadden, sleug Andronikus toe, zonder ienig ontzag veur et recht.

35 Disse leeghattige moord wekte niet allienig de lelkens en verontweerdiging van de Joden, mar ok die van pattie meensken uut aandere bevolkingsgroepen.

36 Doe de keuning uut Cilicië weeromme kommen was, kwammen de Joden van Antiochië him bi'j him beklaegen, en ok de Grieken sprakken heur hekel uut over de wederrechtelike wieze waorop Onias om et leven brocht was.

37 Antiochus was pienlik troffen en oprecht bedroefd; et heugenschop an de ingetogenhied en zelsbeheersing van de overledene beweug him tot traonen.

38 Poer lelk rokte hi'j Andronikus zien purperen maantel en zien aandere kleraosie van 't lief. Hi'j leut him deur de stad voeren tot an et plak waor hi'j zien goddeloos misdrief tegen Onias begaon hadde, en maekte daor een aende an et leven van de bloeddöstige moordener, die zo van de Heer zien verdiende straf kreeg.

39 Mit weten van Menelaüs vergreep Lysimachus him in Jeruzalem meermaolen an de tempelschat. Doe dit bekend wodde, naodat al hiel wat schatten steulen weren, leup et volk tegen Lysimachus te hoop.

40 Disse bewaopende zebbeld drieduzend man en leut die onder anvoering van een zekere Auranus, die lieke dom was as dat hi'j oold was, wried inhakken op de poer lelk te hoop lopen mennigte.

41 As bescheid grepen de meensken doe stienen, dikke stokken hoolt en hanenvol straotesmerigens, waormit zi'j de manluden van Lysimachus in et wilde weg bekoegelden.

42 Ze verwondden d'r een hieleboel, goenend brochten ze alderdeegst omme, en aanderen jaegden ze op de vlocht. De tempelrover zels sleugen ze dood bi'j de schatkaemer.

43 Naor anleiding hiervan wodde tegen Menelaüs een perces anspannen.

44 De keuning kwam naor Tyrus, waor drie ofveerdigden van de raod van ooldsten bi'j him heur zaeke bepleitten.

45 Doe Menelaüs inzag dat hi'j de rechtszaeke verliezen gong, beloofde hi'j geld an Ptolemeüs, de zeune van Dorymenes, as die de keuning op aandere gedaachten brengen kon.

46 Hierop nam Ptolemeüs de keuning appat en leidde him naor een zuilengalerij om, zoas hi'j zee, wat verkoeling te zuken; daor wus hi'j him te bepraoten.

47 Menelaüs, de anstichter van al et kwaod, wodde dus vri'jspreuken. Daorintegen wodden de ongelokkigen die alderdeegst as ze heur zaeke bi'j de Skythen bepleit hadden, nog vri'jspreuken nog west wezen, deur de keuning tot dood veroordield.

48 Zonder uutstel ondergongen zi'j, die omwille van stad en volk et tempelgerei verdedigd hadden, heur onrechtveerdige straf.

49 De inwoners van Tyrus, die disse misdaod ofkeurden, bezorgden heur een schitterende uutveert.

50 Zo bleef Menelaüs, deur toedoen van de hebzucht van de machthebbers, an de macht, waorbi'j hi'j van kwaod tot arger vervul en zien medeburgers groot onrecht andee.

2 Makkabeeën 5.

Jeruzalem deur Jason overvalen.

01 Rond die tied, doe Antiochus zien twiede veldtocht tegen Iegypte ondernam,

02 weren d'r gedurende zebbeld veertig daegen rondomme in Jeruzalem verschienings te zien. D'r reden ienheden ruters deur de locht, in de kleren mit goolddraod bestikte maantels, bewaopend mit laansen

03 en mit trokken zweerden. Et volk zag ze van weerskaanten op mekeer in rieden, mit zwaaiende schilden, een woold van speren en een regen van pielken, heur harnassen fonkelend van de goolden versierings.

04 Iederiene biddede dat disse verschienings wat goeds veurspellen mochten.

05 Naodat him et valse gerucht verspreided hadde dat Antiochus sneuveld was, brocht Jason niet minder as duzend man op de bien en voerde hi'j een verrassingsanval op de stad uut. Doe de verdediging teroggedreven was en de stad inneumen wodde, zocht Menelaüs zien toevlocht in de citadel.

06 Jason richtte een meedogenloze slaachting an onder zien eigen stadsgenoten. Hi'j realiseerde him niet dat een overwinning op volksgenoten geliekstiet an de zwaorste nederlaoge, mar gong tekeer asof hi'j niet op zien eigen volk, mar op zien slimste vi'jaand de zege behaelen mos.

07 Toch slaegde hi'j d'r niet in om de macht in hanen te kriegen; et risseltaot van zien perbeersel was dat hi'j mit schaande overlaeden opni'j naor Ammon uutwieken mos.

08 Uutaendelik leup et min mit him of. Naodat hi'j gevangen zeten had bi'j de Arabische keuning Aretas, vlochtte hi'j van stad tot stad. Deur iederiene as ofvallige veracht en as beul van volk en vaderlaand mit de nekke ankeken, wodde hi'j iederkeer votjaegd, tot hi'j as banneling in Iegypte terechte kwam.

09 Daor scheepte hi'j him in naor Lakedemonië, waor hi'j op grond van relaosie asiel hoopte te kriegen. Zo raekte de man weg die zoe'n protte uut heur vaderlaand verdreven hadde, zels in de vremde,

10 waor gieniene om him goelde, die zovule lieken onbegreuven liggen laoten hadde, of him de laeste ere bewees. Hi'j wodde niet bi'jzet in et graf van zien veuroolden.

Jeruzalem deur Antiochus straft.

11 Doe de keuning over de gebeurtenissen in Jeruzalem heurde, miende hi'j dat Judea in opstaand kommen was. Hi'j wodde raozend as een wild dier, brak zien veldtocht in Iegypte of en nam Jeruzalem stormenderhaand in.

12 Hi'j beveelde zien soldaoten om iederiene die heur in hanen vul genadeloos daele te mi'jen en ok de meensken die heur huzen in vlochtten zonder omhael omme te brengen.

13 Jong en oold wodden ommebrocht, vrouwluden en kiender wodden vermoord, maegies en poppies ofslacht.

14 In drie daegen tied verleur Jeruzalem tachtigduzend inwoners: veertigduzend sneuvelden bi'j de gewelddaodigheden en nog es veertigduzend wodden as knecht verkocht.

15 En nog was de keuning niet tevreden. Onder geleide van Menelaüs, die zels een verraoder van wet en vaderlaand wodden was, waogde hi'j him in de heiligste tempel van de hiele wereld.

16 Hi'j nam et tempelgerei in zien onreine, mit bloed besmeurde hanen mit en sleepte de veurwarpen weg die deur aandere keunings tot meerdere roem en glorie van de tempel, geven weren.

17 Antiochus zag in zien hoogmoed niet in dat de Heer et heilige plak veur kotte tied an zien lot overlaoten hadde omreden hi'j poerlelk was om wat de inwoners van de stad misdreven hadden.

18 As zi'j heur niet in zunden vertiest hadden, zol Antiochus drekt nao zien binnenkomst gieseld wezen en zo van zien overmoedige veurnemen weerholen wezen, krek as Heliodorus doe die in opdracht van keuning Seleukus de schatkaemer inspekteren kwam.

19 Mar de Heer het niet et volk uutkeuzen omwille van et plak, mar et plak omwille van et volk.

20 Daorom dielde ok et heilige plak in de rampspoed van et volk, zoas hi'j laeter dielde in de veurspoed: doe de machtige Heer him weer mit zien volk verzoend hadde, wodde de tempel die overleverd west was an de argernis van de Almachtige, weer in volle luuster hersteld.

21 Antiochus, die him in zien hoogmoed en arrogaansie verbeeldde dat hi'j et laand beveerber en de zee begaonber maeken kon, reisde al gauw deur naor Antiochië, mit mitnemen van achttienhonderd telent uut de tempel.

22 Hi'j leut gouverneurs aachter om et volk te kwellen: in Jeruzalem de Frygiër Filippus, nog barbaarser in zien optreden as de man die him ansteld hadde,

23 en in Sichem Andronikus. En dan was d'r nog Menelaüs, die as gien aander et volk onderdrokte. Antiochus zien vi'jaandige gevulens tegenover et Joodse volk leupen alderdeegst zo hoge op

24 dat hi'j Apollonius, de bevelhebber van de Mysische huurlingen, mit een leger van twienentwintigduzend man naor Jeruzalem stuurde mit de opdracht om alle volwassen manluden omme te brengen en de vrouwluden en kiender as knechten te verkopen.

25 Bi'j zien ankomst in Jeruzalem dee Apollonius him hiel vredelievend veur. Hi'j waachtte tot de heilige sabbatsdag, waorop de Joden rust hullen, en beveelde doe zien manschoppen om heur buten de stad in vol waopentuug op te stellen.

26 Iederiene die op dit schouwspel ofkwam leut hi'j daele stikken, en daornao stormde hi'j mit zien soldaoten de stad binnen, waor ze een groot tal meensken daele mi'jden.

27 Judas Makkabeüs trok him mit omdebi'j tien man weeromme in de bargen, waor hi'j en zien maoten leefden as dieren in et wild. Om et veur te wezen dat ze onrein wodden, atten ze allienig eten van plaanten.

2 Makkabeeën 6.

De Joodse godsdienst verbeuden.

01 Niet lange daornao stuurde de keuning de Athener Geron om de Joden te dwingen de tredisies van heur veuroolden of te zweren en niet langer naor God zien veurschriften te leven.

02 Deur zien toedoen wodde de tempel in Jeruzalem ontwijded en nuumd naor Zeus Olympius, wiels de tempel op de Gerizim op de vraoge van de bevolking van Sichem an Zeus Xenius wijded wodde.

03 Disse provokaosie trof et volk as een slag in et gezichte.

04 Vremden neumen de tempel in bezit en hullen d'r liederlike brasparti'jen. Ze vermaekten heur mit hoeren, hadden binnen de heilige muren gemienschop mit aandermaans vrouwluden en neumen verschillende ongepaste zaeken mit naor binnen.

05 Et alter wodde vol zet mit goddeloze offergaoven die striedig weren mit de veurschriften.

06 Et was niet langer oorleufd om de sabbat in acht te nemen, de treditionele feesten te vieren of d'r alderdeegst mar veur uut te kommen dat et volk Jood was.

07 Onder hadde dwang wodden de Joden verplicht om iedere maond op et geboortefeest van de keuning diel te nemen an heidense offermaoltieden, en tiedens et feest te ere van Dionysus mossen ze mit klimop ommekraanst, mitlopen in de optocht veur Dionysus.

08 Op veurstel van Ptolemeüs wodde in de omringende Griekse steden een dekreet uutveerdigd van soortgelieke strekking, waorin ston dat de Joden dielnemen mossen an de heidense offermaoltieden

09 en dat wie niet bereid was om him an de Griekse zeden an te passen, omme brocht wodden mos. Hoe muuilik de tieden veur de Joden wodden weren, bleek wel

10 doe twie vrouwluden opbrocht wodden omreden zi'j heur zeunen besnieden laoten hadden: mit heur poppies an heur bosten hongen, wodden ze pebliekelik deur de stad voerd en aentienbesluut van de mure naor beneden gooid.

11 Een aandere keer weren meensken vlak buten de stad in grotten bi'j mekeer kommen om stiekem de zeuvende dag te vieren. Zi'j wodden an Filippus verraoden en op de braandstaepel terechtesteld, want uut eerbied veur de zo heilige dag hadden ze heur niet verdedigen wild.

12 Ik roepe mien lezers op om heur deur disse traogische gebeurtenissen niet ofschrikken te laoten, mar te bedaenken dat disse straffen niet de ondergang, mar de opvoeding van oons volk as doel hadden.

13 Et is ommes een teken van grote goedhied as zundige meensken niet te lange heur gaank gaon kunnen, mar vot-en-daolik straft wodden.

14 De Heer het jommes besleuten om oons aanders te behaandelen as de aandere volken: bi'j heur waacht hi'j rustig mit straffen tot ze de maote van heur zunden vol maekt hebben,

15 mar oons straft hi'j al veurdat we dat punt beriekt hebben.

16 Oons ontzegt hi'j dus in gienertied zien baarmhattighied; hi'j lat zien volk nooit allienig, mar hi'j voedt oons op deur oons mit rampen te treffen.

17 Mar lao'we, nao dit in inkelde woorden in heugenschop brocht te hebben, weer veerder gaon mit oons verhael.

De matteldood van Eleazar.

18 Eleazar, iene van de belangriekste schriftgeleerden, een man van hoge leeftied mit een veurnaem veurkommen, kreeg mit geweld varkenvleis in zien mond stopt.

19-20 Hi'j spi'jde et uut, zoas iederiene doen moeten zol die konsekwent weigert om eten te eten waorvan de meensken alderdeegst niet nemen mag as zien leven op et spul stiet. Hi'j keus d'r veur om eervolle ommebrocht te wodden, boven een onrein leven en gong vri'jwillig naor et schavot.

21 De manluden die d'r op toekieken mossen dat hi'j et onreine vleis at, kenden him nog van vroeger. Daorom neumen zi'j him appat en raodden him in vertrouwen an om vleis te haelen dat hi'j wel eten moch, et zels te klaor te maeken en krek te doen asof hi'j et deur de keuning verordende offervleis at.

22 As hi'j dat dee, zol hi'j vri'jweerd wezen van de doodstraf en vanwegens zien oolde vrundschop mit heur verdreegzem behaandeld wodden.

23 Mar Eleazar nam een nobel besluut, passend bi'j zien hoge oolderdom en zien eerbiedensweerdige grieze haoren en gehiel in de lijn van zien van jongs of an onberispelike gedregings, en veural ok in overienstemming mit de heilige, goddelike wetgeving. Hi'j verklaorde dat et volk him drekt mar naor et doderiek sturen mos en zee:

24 "Et zol mien leeftied onweerdig wezen as ik huichelde en bi'j de jongeren de veronderstelling wekken zol dat ik op mien negentigste jaor nog uutheemse gebruken overneumen hadde.

25 Daormit zo'k heur, omwille van et kleine betien leven dat mi'j nog te waachten stiet, op een giebe brengen en zels een onreine smet op mien oolderdom warpen.

26 Alderdeegst as ik veur et mement mien meenselike straf ontlopen zol, dan zol ik in gienertied an de greep van de Almachtige ontkommen, niet bi'j mien leven, en ok niet bi'j mien dood.

27 Mar deur now mit opheven heufd uut et leven te stappen, za'k mi'j mien oolderdom weerdig betonen

28 en de jongeren et edele veurbeeld stellen dat de meensken omwille van de eerbiedensweerdige, heilige veurschriften klaor wezen moeten om onverschrokken een nobele dood te starven." Drekt nao disse woorden gong Eleazar naor et schavot.

29 Degenen die him even teveuren nog zo welwillend integen treden weren, behaandelden him now vi'janig, omreden zi'j et grote onzin vunnen, wat hi'j zegd hadde.

30 Vlak veur hi'j onder de slaegen bezweek, verzuchtte hi'j: "De Heer, die beschikt over heilig inzicht, wet dat ik, die de doodstraf ontlopen kund hadde, now weliswaor zo gieseld wodde dat mien lichem niet te dregen pienen lidt, mar dat mien geest dit alles uut ontzag veur him opgewekt ondergiet."

31 Zo raekte hi'j weg, en zien dood was niet allienig veur de jongeren, mar veur bi'jkaans iederiene van oons volk een onvergetelik veurbeeld van edelmoedighied en deugd.

2 Makkabeeën 7.

De matteldood van zeuven breurs en heur moeke.

01 Een aandere keer wodden zeuven breurs en heur moeke arresteerd en op bevel van de keuning mit gesels en riemen matteld om heur te dwingen om verbeuden varkenvleis te eten.

02 Iene van heur vreug naemens heur allemaole: "Waoromme ondervraogen jow oons? Wat willen jow van oons te weten kommen? We willen liever starven as breken mit de tredisies van oonze veuroolden."

03 De keuning ontsteuk in lelkens en gaf opdracht om grote ketels en pannen op et vuur te zetten.

04 Zogauw die goed hiete wodden weren, leut hi'j bi'j degene die dat zegd hadde zien tonge uutsnieden, de huud van zien heufd streupen, zoas dat bi'j de Skythen gebrukelik is, en zien hanen en voeten ofhakken – dit alles veur de ogen van zien breurs en zien moeke.

05 Daornao wodde hi'j, of wat d'r van him over was, op bevel van de keuning in een panne op et vuur zet en levend braoden. Wiels uut de braodpanne een dikke walm opsteeg, vieterden de breurs en heur moeke mekeer an om de dood moedig onder ogen te zien:

06 "God, de Heer, zicht oons en zal him grif over oons ontfarmen, zoas Mozes verklaord het in et lied waorin hi'j eupenlik tegen Israël getuugt: "over zien knechten zal hi'j him ontfarmen.""

07 Naodat de eerste breur op disse wieze om et leven kommen was, wodde de twiede veurleided om vernederd te wodden. Zi'j streupten zien huud mit haor en al van zien heufd en vreugen: "Zoj' niet liever eten wat je veurzet wodt, in plak van je lichemsdelen iene veur iene zeer te laoten doen?"

08 "Nee!" zee doe hi'j in zien moeketael, en daorom ondergong hi'j dezelde folterings as zien breur.

09 Zien laeste woorden weren: "Ellendeling! Jim benemen oons now wel et leven van now, mar de keuning van de wereld zal oons nao oonze dood tot een ni'j, iewig leven opwekken, omreden we omwille van zien veurschriften wegraekt binnen."

10 Daornao was de dadde breur an de beurt. Doe ze him vreugen steuk hi'j vot-en-daolik zien tonge naor buten, beud onverschrokken ok zien hanen an

11 en zee kruderig: "Uut de hemel he'k ze kregen, omwille van God zien veurschriften doe ik d'r ofstaand van, en van him hoop ik ze weer weeromme te kriegen."

12 De keuning en zien gevolg stonnen versteld van de geestkracht van disse jongvent, die him van de piene niks an leek te trekken.

13 Doe hi'j ok dood was, leuten ze de vierde dezelde gruwelike mattelings ondergaon.

14 Doe hi'j op et punt ston te bezwieken, zee hi'j: "De dood deur meenskehanen wodt begerensweerdig deur de hoop die God oons geft: dat hi'j oons weer opwekken zal. Mar veur jow zal d'r gien opstaanding tot ni'j leven wezen."

15 Daornao wodde de vuufde veurleided en matteld.

16 Hi'j keek de keuning an en zee: "Jow kun doen wat jow willen, omreden jow macht hebben onder de meensken, ok al bin jow starfelik. Mar daenke niet dat oons volk deur God verlaoten is.

17 Waacht mar, jow zullen zien geweldige kracht nog wel ondervienen as hi'j jow en jow naogeslaacht foltert!"

18 Nao him was de zesde an de beurt. Die zee vlak veur hi'j de geest gaf: "Maek jow gien illusies. Wi'j hebben et an oonszels te wieten dawwe disse straf ondergaon moeten, omreden we tegen oonze God zundigd hebben. Daorom bin disse biesterbaorlike dingen gebeurd.

19 Mar daenke niet dat jow vri'juut gaon zullen, now jow et waogd hebben om et op te nemen tegen God."

20 Nog bewonderensweerdiger was de moeke. As iene et verdient dat heur naogedaachtenis in ere hullen wodt, dan is zi'j et wel. In iene dag tied zag zi'j heur zeuven zeunen ommebrocht wodden, mar zi'j deurston et heldhaftig, omreden zi'j heur hoop op de Heer vestigd hul.

21 Vastberaoden praotte zi'j iederiene van heur bemoedigend toe, in heur moeketael, heur vrouwlike overwegings kracht bi'jzettende mit mannelike koelbloedighied:

22 "Hoe jim in mien boek ontstaon binnen, weet ik niet. Niet ik hebbe jim de levensaosem geven of de bestaanddielen waoruut ieder van jim bestiet tot een harmonisch gehiel ordend.

23 De maeker van de wereld, die an de oorsprong stiet van et ontstaon van de meenske en die van alles et ontstaon uutdocht het, zal jim in zien baarmhattighied de levensaosem weerommegeven, omreden jim jezels now opofferen omwille van zien veurschriften."

24 Antiochus, in de veronderstelling dat zi'j heur minachtend over him uutleut, docht in heur stemme een belediging an zien adres te beluusteren. Daorom dee hi'j, doe allienig de jongste nog overbleven was, niet allienig mit woorden een beroep op him, mar verzekerde him ok mit plechtige eden dat hi'j him riek en gelokkig maeken zol as hi'j de tredisies van zien veuroolden ofzweren zol. Hi'j zol him dan in de ronte van zien vertrouwelingen opnemen en him belangrieke baenties toevertrouwen.

25 Mar de jongvent gong hier niet op in. Doe reup de keuning de moeke d'r bi'j en vieterde heur an om de jonge an zien verstaand te brengen dat hi'j deur dit anbod an te nemen zien leven redden kon.

26 Hi'j drong zo lange an dat zi'j heur uutaendelik bereid verklaorde om mit de jonge te praoten.

27 Daormit hul zi'j de wriede tiran mar veur de gek, want doe ze him naor heur zeune overbeug zee ze in heur moeketael tegen him: "Mien jonge, hebbe medelieden mit mi'j. Negen maonden he'k je in mien boek dreugen en drie jaor he'k je an mien bost had. Ik hebbe je opvoeded en grootbrocht tot waj' now binnen, en al die jaoren he'k je koesterd.

28 Now vraog ik je, mien kiend, kiek naor de hemel en de eerde en alles wat ze ommevaemen, en beseffe dat God dit alles niet maekt het uut wat dat al beston, en weet dat et meensdom ok op dezelde wieze ontstaon is.

29 Wees niet bange veur die beul, mar laot zien daj' je breurs weerdig binnen en anvere de dood, dan zal ik deur God zien baarmhattighied jow en je breurs weeromme kriegen."

30 Amper had ze dit zegd, of de jonge reup uut: "Waor waachten jow op? Ik geheurzem et bevel van de keuning niet, ik geheurzem et bevel van de wet die Mozes oonze veuroolden geven het.

31 En jow, anstichter van alle rampspoed die de Hebreeën treft, daenke mar niet dat jow an de greep van God ontkommen zullen.

32 Wi'j lieden vanwegens oonze eigen zunden.

33 De levendige Heer is now weliswaor poerlelk op oons en straft oons zodat wi'j oons leven beteren zullen, mar hi'j zal him ok weer mit zien knechten verzoenen.

34 Mar jow, goddeloze en deur en deur verdurven schurk, jow hebben gien inkelde reden om groots te wezen en jow te vlaaiken mit iedele hoop, want jow hebben jow haand opsteuken tegen de kiender van de hemel

35 en zullen et oordiel van de almachtige, alziende God niet ontlopen.

36 Mien breurs is krachtens et verbond mit God nao een kotstondig lieden et iewige leven te diel valen, mar jow zullen veur jow hoogmoed deur God veroordield wodden tot een rechtveerdige straf.

37 Krek as mien breurs geef ik mien lichem en ziel pries omwille van de tredisies van oonze veuroolden. Ik smeek God dat hi'j zien volk vlogge genaodig wezen mag en dat hi'j jow mit kwellings en plaogen dwingen zal om te erkennen dat allienig hi'j God is,

38 zodat deur toedoen van mi'j en mien breurs de argernis van de Almachtige, die oons volk terechte troffen het, tot bedaoren komt."

39 Prikkeld deur disse beledigings raekte de keuning buten zinnen van lelkens, en hi'j leut him nog wrieder folteren as de aanderen.

40 Zo raekte ok hi'j weg zonder him an onreinhied schuldig maekt te hebben en in volkomen vertrouwen op de Heer.

41 As laeste, nao heur zeunen, raekte de moeke ok weg.

42 Tot zoveer over de verplichte dielnaeme an heidense offermaoltieden en over de butensporig wriede mattelings.

2 Makkabeeën 8.

Judas verslat Nikanor.

01 Judas Makkabeüs gong mit zien anhangers in et geheim de dörpen of en dee een beroep op zien volksgenoten. Hi'j mobiliseerde iederiene die trouw bleven was an et Joodse geleuf en brocht zo zesduzend man op de bien.

02 Zi'j smeekten de Heer om medelieden te hebben mit et volk, dat van alle kaanten onderdrokt wodde, om him et lot an te trekken van de tempel, die deur zundige meensken ontwijded wodde,

03 en him te ontfarmen over de stad, die heur ondergang integen gong en mit de grond geliek maekt driegde te wodden. Zi'j smeekten him om te luusteren naor et vergeuten bloed dat om wraoke reup,

04 te daenken an de onschuldige kiender die op gruwelike wieze vermoord weren, en zien hekel kenber te maeken over de lastering van zien naeme.

05 Doe sleug de lelkens van de Heer omme in medelieden: zogauw de Makkabeeër zien leger op odder brocht, was hi'j veur de vi'jaandelike troepen onoverwinnelik.

06-07 Hi'j overvul steden en dörpen bi'j verrassing, bi'j veurkeur bescharmd deur et naachtelik duuster, en steuk ze in braand. Zo veroverde hi'j strategisch geunstig pesisies en jaegde hi'j een protte vi'janen op de vlocht. Al vlogge wodde zien dapperhied wied en zied roemd.

08 Filippus vernam dat Judas overwinning op overwinning boekte en zo de hieltied meer terrein wun. Daorom schreef hi'j een brief an Ptolemeüs, de gouverneur van Cele-Syrië en Fenicië, waorin hi'j him vreug om de keuning te steunen bi'j de haandhaeving van zien bewind.

09 Daolik belastte Ptolemeüs iene van de meerst veuranstaonde vertrouwelingen van de keuning mit disse opdracht, Nikanor, de zeune van Patroklus, en stuurde him d'r mit niet minder as twintigduzend man uut verschillende verschillende volken op uut om et Joodse volk hielendal uut te roeien. Gorgias, een erveren veldheer, wodde ansteld om him te helpen.

10 Nikanor bedocht dat hi'j Joodse kriegsgevangenen verkopen kon om mit de opbrengst daorvan de schatting van twieduzend telent groot te bestuveren, die de keuning an de Romeinen ofdregen mos.

11 Niet vermoedende dat de Almachtige him binnenkot straffen zol, neudigde hi'j drekt de kuststeden uut om Joodse knechten te kopen, waorbi'j hi'j negentig knechten anbeud veur iene telent.

12 Judas kwam d'r aachter dat Nikanor een anval beraomde. Zogauw hi'j zien anhangers verteld hadde dat d'r een vi'jaandelik leger in antocht was,

13 maekten lafaards die niet geleufden in God zien gerechtighied heur zo vlogge meugelik uut de bienen.

14 De overigen maekten al heur overbleven bezittings te gelde en smeekten de Heer of hi'j heur redden wol van de goddeloze Nikanor, die heur al veur et treffen verkocht hadde,

15 zo niet omwille van heurzels, dan toch omwille van de toezeggings die hi'j heur veuroolden daon hadde en omwille van zien verheven en roemrieke naeme, die hi'j an heur volk verbunnen hadde.

16 De Makkabeeër verzaemelde zien troepen, zesduzend man in tetaol, en vieterde heur an om heur niet deur de vi'jaand in paniek brengen te laoten en heur niet ontmoedigen te laoten deur de grote overmacht van de volken die heur zonder reden anvullen, mar moedig de stried mit heur an te bienen.

17 Daorbi'j mossen ze veur ogen holen welke bertaole wandaod de vi'jaand tegen et heilige plak begaon hadde, in wat veur ellende de vernederde stad stot was en veural hoe de treditionele levenswieze ontwricht was.

18 "De vi'jaand ommes stelt zien vertrouwen in waopens en heldedaoden," zee hi'j, "mar wi'j stellen oons vertrouwen in de almachtige God, die bi'j machte is om niet allienig degenen die oons anvalen, mar desnoods de hiele wereld mit iene winke te verdistreweren."

19 Daornao herinnerde hi'j zien manluden d'r an hoe heur veuroolden ok hulpe kregen hadden. Zo nuumde hi'j bi'jglieks de gebeurtenissen te tiede van Sanherib, doe honderdvuventachtigduzend man versleugen weren.

20 Ok brocht hi'j de slag tegen de Galaten in Babylonië in heugenschop. De Joden weren doe mit achtduzend man een leger van vierduzend in et nauw dreven Macedoniërs bi'jsprongen en hadden mit hulpe uut de hemel honderdtwintigduzend vi'janen versleugen en een rieke buit veroverd.

21 Naodat hi'j heur op disse meniere moed inspreuken hadde en bi'j heur de bereidhied wekt hadde om te starven omwille van wet en vaderlaand, verpatte hi'j et leger in vier ienheden.

22 Hi'j benuumde zien breurs Simon, Josefus en Jonatan ieder tot bevelhebber over een ienhied van vuuftienhonderd man,

23 en stelde ok Eleazar an. Te slotte leesde hi'j de troepen veur uut et heilige boek, en doe eupende hi'j, as anvoerder van de eerste ienhied, de anval op Nikanor, onder et slaken van de striedkreet "God stiet oons bi'j!"

24 Now de Almachtige mit heur mitvocht, brochten ze meer as negenduizend vi'jaandelike soldaoten omme, brochten zi'j een groot tal manluden van Nikanor eernstige verwondings toe, en jaegden ze de rest van de tegenstaanders op de vlocht.

25 Et geld van de haandelers die mitkommen weren om Joodse knechten te kopen, neumen ze in beslag. Ze zatten de vi'jaand nog over roeme ofstaand nao, mar uutaendelik wodden ze deur et tiedstip dwongen om de aachtervolging te staken.

26 Et zol jommes niet lange meer duren veur de sabbat begon, en daorom konnen ze de aachtervolging niet deurzetten.

27 Naodat ze de waopens en de waopenrustings van de sneuvelde vi'janen verzaemeld hadden, vierden ze de sabbat. Uutbundig loofden en prezen ze de Heer, die heur, as eerste teken van zien baarmhattighied, die dag bescharmd hadde.

28 Nao de sabbat wezen ze een pat van de buit toe an de slaachtoffers van de vervolgings en an de wedevrouwen en wezen, en de rest verpatten ze onder mekeer en heur eigen kiender.

29 Daornao zeden zi'j gezaemelik een smeekgebed op, waorin ze de baarmhattige Heer vreugen om heur now gehiel en al mit zien knechten te verzoenen.

30 Doe bunnen Judas en zien manluden de stried an mit de troepen van Timoteüs en Bakchides. Zi'j brochten meer as twintigduzend van heur soldaoten omme en maekten heur meester van hoge ommuurde vestings. Opni'j vul d'r een rieke buit te verpatten, die eerlik dield wodde tussen de strieders an de iene kaante en de slaachtoffers van de vervolgings, de wedevrouwen en wezen, en de oolde meensken an de aandere kaante.

31 De buitmaekte waopens wodden gadderd en op veilige plakken opsleugen, en de rest van de buit wodde naor Jeruzalem overbrocht.

32 De bevelhebber van Timoteüs zien troepen, een goddeloze man die de Joden een protte leed andaon hadde, wodde ommebrocht.

33 Wiels in et hiele laand overwinningsfeesten vierd wodden, wodden de manluden die de heilige poorten in braand steuken hadden op de braandstaepel terechtesteld. Ok Kallistenes, die een gebouwgien binnenvlocht was, mos dit lot ondergaon, as terechte straf veur zien verdurvenhied.

34 De deur en deur verdurven Nikanor, die duzend haandelers uutneudigd hadde om Joden op te kopen,

35 wodde mit de hulpe van de Heer vernederd, uutrekend deur de meensken die hi'j et meerst verachtte. Hi'j zag him dwongen om zien prachtige uutrusting of te leggen en stiekem dwas deur et binnelaand vot te vlochten, as de eerste de beste weglopen knecht. Bi'j zien ankomst in Antiochië was de tetaole vernietiging van zien leger et ienige waorop hi'j him beroemen kon.

36 Hoewel hi'j toezegd hadde om de schatting an de Romeinen te betaelen uut de opbrengst van de verkope van kriegsgevangenen uut Jeruzalem, mos hi'j now berichten dat de Joden een mitvechter hadden en dat zi'j onkwetsber wodden weren omreden zi'j heur hullen an de veurschriften die disse heur oplegd hadde.

2 Makkabeeën 9.

De dood van Antiochus Epifanes.

01 In diezelde tied mos Antiochus Perzië overhaost verlaoten.

02 Hi'j was jommes de stad Persepolis binnenvalen en had perbeerd om de tempel te plunderen en de stad in te nemen. Mar omreden de inwoners van de stad vot-en-daolik naor de waopens grepen hadden, hadden zi'j Antiochus en zien troepen versleugen en op de vlocht jaegd, zodat hi'j op een vernederende wieze op de weerommereize mos.

03 In de buurt van Ekbatana heurde hi'j wat d'r mit Nikanor, Timoteüs en heur manschoppen gebeurd was.

04 Buten himzels van lelkens nam hi'j him veur om ok de belediging die him persoonlik andaon was deur degenen die him op de vlocht jaegd hadden, op de Joden te verhaelen. Hi'j dreug zien waegenmenner op om zo vlogge meugelik naor Jeruzalem te rieden, zonder onderwegens hooldert te holen. In zien overmoed kondigde hi'j an dat hi'j drekt bi'j ankomst in Jeruzalem de stad veraanderen zol in een Joods massagraf. Mar et hemelse oordiel was al over him veld.

05 De alziende Heer, de God van Israël, trof him mit een ongeneeslike en onzichtbere ziekte: Antiochus was nog niet uutpraot, of hi'j wodde overvalen deur een stikkende piene in zien boek en sniedende inwendige kraampen.

06 Dat was een passende straf veur iene die de ingewanen van een protte aanderen mit onfesoenlike kwellings folterd hadde.

07 Toch leut hi'j zien hoogmoed niet veren, Eerder aandersomme, hi'j bleef slim arrogaant. Raozend van lelkens op de Joden maende hi'j zien waegenmenner tot nog grotere haost. Mar deur de grote vaort wodde Antiochus van de waegen slingerd en hi'j kwam zo ongelokkig terechte dat al zien ledemaoten op een vreselike wieze ontwricht wodden.

08 Zo wodde hi'j, die zokrek in zien hoogmoedswaon nog miende dat hi'j de golven van de zee bedwingen kon en de bargen op een weegschaole wegen kon, op de grond smeten. Hi'j mos op een dreegbaore legd wodden, en iederiene kon zien wat de macht van God anricht hadde:

09 uut de oogkassen van de schurk kreupen pieren, zien vleis vul van zien bonken wiels hi'j nog leefde en slim pienen leed, en de staank van zien ontbiendende lichem teisterde et hiele leger.

10 En vanwegens disse niet te dregen staank was gieniene in staot om him, die kot van teveuren nog miende dat hi'j de steerns van de hemel plokken kon, te vervoeren.

11 Aendelik legde hi'j now zien onmetelike hoogmoed of. Breuken deur de goddelike giesel en matteld deur niet oflaotende piene kwam hi'j tot inzicht.

12 Onpasselik van de staank die hi'j zels verspreidde zee hi'j: "Een starfelik meenske moet him an God onderwarpen en him niet zien liekese waonen."

13 Ok beloofde de verdurven schurk an de Heer - die mar gien medelieden meer mit him tonen zol -

14 dat hi'j de heilige stad, waor hi'j in zeuven haosten henne onderwegens west was om heur mit de grond geliek te maeken en in een massagraf te veraanderen, vri'j verklaoren zol.

15 Hi'j zol de Joden, over wie hi'j eerder zegd hadde dat zi'j gien graf weerdig weren mar mit heur kiender an de voegels en de wilde dieren as prooi laoten wodden zollen, van-now-an lieke hoge achten as de Atheners.

16 Hi'j zol de heilige tempel, die hi'j eerder leegroofd hadde, mit goold en zulver versieren, et tempelgerei in vulevoud weerommegeven en de vaaste kosten veur de offers uut eigen middels bestuveren.

17 En butendat zol hi'j zels Jood wodden en rondomme waor meensken woonden, vertellen gaon hoe groot de macht van God is.

18 Mar doe de piene nog niet minder wodde - God had him ommes rechtveerdig straft -, begon hi'j an zien toestaand te wanhopen en schreef hi'j de Joden een brief, die in de vorm van een smeekschrift steld was. De inhoold ludede:

19 "Keuning en veldheer Antiochus groet de Joden, zien toegewijde burgers, en weenskt heur een protte gelok, gezondhied en bliedschop.

20 As jim en jim kiender in goeie gezondhied verkeren en jim zaeken naor weens gaon, breng ik God daorveur mien innige daank, want ik hebbe mien hope op de hemel vestigd.

21 Ik lig now ziek op bedde, en ik daenk vol liefde weeromme an de ere en welwillendhied die jim mi'j betoond hebben. Omreden ik op mien weerommereize uut Perzië deur een eernstige ziekte troffen bin, maek ik mi'j zorgen om de veilighied van mien onderdaonen.

22 Hoewel ik de moed niet opgeven hebbe en nog de hieltied hoop hebbe op mien beterwodden,

23 wil ik et goeie veurbeeld van mien heit volgen. Die wees iederkeer as hi'j een veldtocht naor de lanen an de oostkaante van de Eufraat ondernam een opvolger an,

24 zodat degenen die in et vaderlaand aachterbleven heur niet ongerust hoefden te maeken as him onverwaachs wat overkwam of as zi'j op een aandere meniere ongeunstig bericht ontvingen. Et was dan ommes bekend an wie hi'j et laansbestuur overdreugen hadde.

25 Butendat is et mi'j niet ontgaon dat de vosten van de lanen om oons henne en de naoste buren van oons keuninkriek gespannen de loop van de gebeurtenissen ofwaachten en toeslaan zullen zogauw zi'j heur kaans schoon zien. Daorom he'k mien zeune Antiochus as keuning anwezen. Bi'j de meersten van jim he'k him al vaeker, a'k overhaost naor de oostelike perveensies votgaon mos, van hatte anbeveulen. Ik hebbe him een brief schreven, waorvan ik de inhoold hieronder volgen laot.

26 Ik vraog jim dringend om de weldaoden die ik jim allemaole en ieder van jim ofzunderlik bewezen hebbe, niet te vergeten en mi'j en mien zeune goedgeunstig te blieven.

27 Ik bin d'r wis van dat hi'j mien veurbeeld volgen zal en jim mild en meenslievend integen treden zal."

28 De moordener en godslasteraar Antiochus, die aanderen verschrikkelik lieden laoten hadde, raekte uutaendelik zels weg argens in de bargen in een vremd laand een ellendige dood, as prooi an de gruwelikste pienen.

29 Zien vertrouweling Filippus zorgde d'r veur dat et lichem van de keuning weerommebrocht wodde. Zels nam hi'j, omreden hi'j bange was veur Antiochus zien zeune, de wiek naor Ptolemeüs Filometor in Iegypte.

2 Makkabeeën 10.

Reiniging van de tempel.

01 Judas Makkabeüs en zien manluden neumen, leided deur de Heer, de tempel en de stad weer in bezit.

02 De alters die deur vremden op et markplein hennezet weren, haelden ze omveer, en ok de heiligdommen die daor bouwd weren.

03 Naodat zi'j de tempel schone maekt hadden, maekten ze een ni'j alter. Ze sleugen ni'j vuur en brochten veur et eerst nao twie jaor weer offers. Ok braanden ze wierook, verzorgden de laampen en legden weer toonbroden daele.

04 Doe dit alles daon was, beugen zi'j diepe veurover en smeekten de Heer om heur in gienertied weer mit zokke rampen te overvalen, mar heur, as ze ooit weer zundigen zollen, mit mildhied te straffen en niet uut te leveren an heidense barbaren.

05 Op dezelde dag van dezelde maond dat disse deur vremden ontwijded was, op 25 kislew, vun de reiniging van de tempel plaets.

06 Vol vreugde vierden ze acht daegen lange feest, zoas dat ok veur et Loofhuttenfeest gebrukelik is, en ze dochten d'r an hoe ze nog mar kot leden et Loofhuttenfeest vieren moeten hadden in hollen in de rotsen, as dieren in et wild.

07 Ze dreugen mit eer versierde stokken, grune twiegen en palmtakken en zongen loflieten op him die heur in staot steld had om zien huus te wasken.

08 Bi'j algemien besluut wodde bepaold dat et hiele Joodse volk van-now-an ieder jaor disse daegen vieren zol.

Judas overwint de Idumeeërs.

09 Hierboven is beschreven hoe de goddeloze Antiochus, ok bekend as Epifanes, dood raekte.

10 Now zuwwe verklaoren wat d'r gebeurde onder zien zeune Antiochus Eupator, waorbi'j we oons inholen zullen tot de oorlogen en de daoruut ontstaone ellende.

11 Naodat Antiochus et keuningschop van zien heit overneumen hadde, benuumde hi'j Lysias, gouverneur-generaol van Cele-Syrië en Fenicië, tot regent.

12 Een zekere Ptolemeüs Makron was de eerste die him et lot van de Joden antrok en nao al et heur andaone onrecht een vreedzeme oplossing perbeerde te vienen.

13 Om die reden wodde hi'j deur de vertrouwelingen van Eupator bi'j de keuning anklaegd. Butendat wodde hi'j bi'j iedere gelegenhied veur verraoder uutmaekt, omreden hi'j indertied Cyprus, dat him deur Filometor toevertrouwd was, verlaoten had en overlopen was naor Antiochus Epifanes. Omreden et him onmeugelik maekt wodde om zien ambt weerdig te bekleden, maekte hi'j een aende an zien leven deur venien in te nemen.

14 Gorgias wodde ansteld as bevelhebber in Idumea. Hi'j had een huurleger in dienst en greep iedere gelegenhied an om oorlog te voeren tegen de Joden.

15 Toegeliekertied maekten ok de Idumeeërs zels, die beschikten over geunstig gelegen vestings, et de Joden lastig. Zi'j beuden de vlochtelingen uut Jeruzalem onderdak en stelden alles in et wark om de oorlog deur te laoten gaon.

16 Mar de manschoppen van de Makkabeeër vreugen God in een smeekgebed of hi'j heur helpen wol en trokken op tegen de Idumese vestings.

17 In een starke anval slaegden zi'j d'r in om de vestings te bezetten, alle verdedigers weeromme te slaon en iederiene die heur in hanen vul of te slaachten: zi'j maekten roem twintigduzend man an kaant.

18 Toch wussen niet minder as negenduzend Idumeeërs, veurzien van alles wat neudig was om een beleg te overleven, heur te verschansen in twie biezunder starke torens.

19 De Makkabeeër leut Simon, Josefus en Zacheüs aachter mit genoeg manschoppen om disse torens te belegeren en trok zels wieder naor aandere plakken, waor zien anwezigens neudiger was.

20 Mar de manluden van Simon weren zo belust op geld, dat zi'j een tal Idumeeërs gaon leuten doe die heur een som van zeuventigduzend drachmen anbeuden.

21 Doe de Makkabeeër dit heurde, reup hi'j zien bevelhebbers bi'j him en beschuldigde heur d'r van dat zi'j heur eigen breurs verkocht hadden, want now ze heur vi'janen gaon laoten hadden, zollen dissen heur weer tegen heur keren.

22 Hi'j leut de verraoders ommebrengen en nam daornao vot-en-daolik de beide torens in.

23 Judas, die as veldheer slaegde in alles wat hi'j ondernam, leut in die vestings meer as twintigduzend meensken ommebrengen.

Judas verslat Timoteüs.

24 Timoteüs, die bi'j een eerdere gelegenhied deur de Joden versleugen was, brocht een groot huurleger op de bien en mobiliseerde de enorme ruteri'je van Asia. Daormit trok hi'j op tegen Judea, mit de bedoeling dit deur waopens in te nemen.

25 Bi'j zien naodering gongen de manluden van de Makkabeeër in een smeekgebed tot God. Mit stof op heur heufd en huld in een boeteklied

26 vullen zi'j veur et voetstok van et alter daele en vreugen God om medelieden mit heur te hebben en, zoas de wet et zegt, veur heur vi'janen een vi'jaand te wezen en een tegenstaander veur heur tegenstaanders.

27 Zogauw ze dit gebed uutspreuken hadden, neumen ze de waopens op en gongen ze een aende buten de stad. Doe ze dichte genoeg bi'j de vi'jaand weren, hullen ze hooldert.

28 Drekt nao zunneopkomst wodde de anval van beide kaanten inzet. Mar waor de iene perti'j niet allienig deur heur moed verzekerd was van de goeie ofloop en de overwinning, mar ok deur et vertrouwen dat zi'j in de Heer steld hadde, kon de aandere perti'j him allienig mar leiden laoten deur zien striedlust.

29 In et hietste van de stried zaggen de tegenstaanders an de hemel vuuf schitterende ruters op peerden mit goolden teugels verschienen, die heur an et heufd stelden van de Joodse troepen.

30 Twie van heur neumen de Makkabeeër tussen heur in, bescharmden him mit heur eigen waopens en maekten him op die meniere onkwetsber. De tegenstaanders wodden deur heur bestookt mit pielken en bliksems, waordeur ze verbliend raekten en hielendal in paniek op de vlocht sleugen.

31 Twintigduzend vuufhonderd man voetvolk en zeshonderd ruters wodden ommebrocht.

32 Timoteüs zels ontkwam naor de vestingstad Gezer, een biezunder starke burcht die onder bevel ston van Chereas.

33 De manluden van de Makkabeeër belegerden vol enthousiasme vier daegen lange de burcht.

34 Degenen die binnen zatten hadden zoe'n protte vertrouwen in de starkte van de vesting dat ze God lasterden en goddeloze tael uutsleugen.

35 Bi'j et begin van de vuufde dag weren twintig jongkerels uut de groep van de Makkabeeër deur die godslasterings zo tot et uterste plaogd dat ze bliend van lelkens en niet benauwd de muren bestormden en iederiene doodmaekten die heur in hanen kwam.

36 Aanderen maekten een omtrekkende beweging naor de aachterkaante van de vesting, legden vuren an en stakken de torens in braand, zodat de godslasterers binnen, levend verbraanden. Weer aanderen raomden de poorten, zodat de rest van et leger de stad binnendringen en innemen kon.

37 Timoteüs, die him in een putte verburgen had, wodde ommebrocht, krek as zien breurs Chereas en Apollofanes.

38 Doe dit alles aachter de rogge was, loofden zi'j de Heer mit vassies en lofpriezings vanwegens de grote weldaod die hi'j Israël bewezen hadde deur heur de overwinning te laoten.

2 Makkabeeën 11.

Judas verslat Lysias en dwingt vrede of.

01 Lysias, de bloedverwant van de keuning die as zien voogd belast was mit et bestuur over et riek, was slim kwaod over disse gebeurtenissen.

02 In een hiel kotte tied mobiliseerde hi'j een leger van omdebi'j tachtigduzend man en al et peerdevolk, en trok daormit op tegen de Joden mit de bedoeling om van Jeruzalem een woonstee te maeken die veur Grieken geschikt wezen zol.

03 Hi'j wol de tempel belastingplichtig maeken, krek as de tempels van de aandere volken, en et ambt van hogepriester jaorliks verkopen an de meerstbiedende.

04 Hi'j had et volste vertrouwen in zien tienduzenden soldaoten, zien duzenden ruters en zien tachtig olifanten, en hul gien inkelde rekenschop mit de macht van God.

05 Naodat hi'j Judea binnenvalen was trok hi'j op tot Bet-Sur, een verstarkte stad op omdebi'j vuuf schoinos ofstaand van Jeruzalem, en sleug et beleg rond de stad.

06 Doe de manluden van de Makkabeeër heurden dat Lysias heur vestings belegerde, vreugen zi'j saemen mit hiel et volk onder zuchten en traonen an de Heer of hi'j een goeie engel sturen wol om Israël te redden.

07 De Makkabeeër nam as eerste de waopens op en vieterde de aanderen an om saemen mit him et geveer te trotseren en heur volksgenoten hulpe te bieden. Iensgezind en vol vuur trokken zi'j d'r op uut.

08 Niet veer van Jeruzalem verscheen heur een ruter in witte kleren, die him zwaaiend mit zien goolden waopens an et heufd van heur troepen stelde.

09 Drekt daankte iederiene de baarmhattige God en vatten ze zo een protte moed dat ze bereid weren om niet allienig meensken, mar alderdeegst de wildste dieren en iezeren muren an te valen.

10 In et besef dat God him over heur ontfarmd hadde en heur een hemelse mitvechter stuurd hadde, rokten zi'j in slagodder op

11 en stotten heur as leeuwen op heur vi'janen. Ze doodden elfduizend man voetvolk en zestienhonderd ruters, en jaegden de rest van et leger op de vlocht.

12 Van degenen die ontkwammen, weren de meersten gewond en heur waopentuug was heur ontneumen. Lysias zels had him et vege lief redded, en zo zien ere verspeuld.

13 Mar hi'j was gien onverstanig man, en doe hi'j bi'j himzels naogong hoe et kwam dat hi'j zoe'n nederlaoge lieden moeten hadde, kwam hi'j tot de konklusie dat de Hebreeën onoverwinnelik weren omreden de machtige God an heur kaante mit vocht. Daorom leut hi'j heur een bericht overbrengen

14 waorin hi'j heur veurstelde om op alleszins redelike veurweerden tot een vergeliek te kommen, en beloofde dat hi'j d'r bi'j de keuning op andringen zol om heur van-now-an vrundschoppelik te integen te kommen.

15 Lysias zien veurstellen leken de Makkabeeër geunstig en daorom stemde hi'j d'r hielendal mit in. En alle verzuken die Judas mit betrekking tot de Joden in zien brieven an Lysias veurlegde, wodden inderdaod deur de keuning inwilligd.

16 De brief van Lysias an de Joden ludede as volgt:

"Lysias groet et Joodse volk.

17 Jim gezaanten Johannes en Absalom hebben mi'j et hieronder weergeven dokement overhaandigd en uutsluutsel vraogd over de zaeken die daorin an de odder steld binnen.

18 Ik hebbe alles wat an de keuning zels veurlegd wodden mos an him overbrocht, en hi'j het veurzoveer meugelik mit alles instemd.

19 As jim de belangen van et keuninkriek toewijded blieven, zal ik in de toekomst ok perberen om jim welbevienen te bevodderen.

20 Veerdere biezunderheden hieromtrent zullen deur jim en mien gezaanten bi'j jim te spraoke brocht wodden.

21 Et gao jim goed. 24 dioskorintios 148."

22 De brief van de keuning ludede zo:

"Keuning Antiochus groet zien breur Lysias.

23 Now oonze heit bi'j de goden opneumen is, is et oonze weens dat de onderdaonen van oons keuninkriek zonder inmenging heur eigen angelegenheden regelen.

24 Wi'j hebben verneumen dat de Joden heur niet voegen willen naor de Griekse gewoonten die oons heit heur oplegd het, mar heur eigen levenswieze volgen blieven willen en daorom toestemming vraogen om heur treditionele gebruken te haandhaven.

25 Omreden wi'j willen dat dit volk ok zonder inmenging zien eigen leven leiden kan, besluten we dat de tempel an heur weerommegeven wodden moet en dat zi'j heur leven inrichten meugen naor de wieze van heur veuroolden.

26 Wees zo vrundelik heur van oons besluut op de hoogte te stellen en et formeel te bekrachtigen, zodat zi'j heur weer vol bliedschop en goeie moed an heur eigen angelegenheden wijden kunnen."

27 De brief van de keuning an et volk ludede doe:

"Keuning Antiochus groet de raod van ooldsten en hiel et Joodse volk.

28 As et jim goed giet, is dat overienkomstig oonze weensken. Ok wi'jzels verkeren in goeie gezondhied.

29 Menelaüs het oons in kennis steld van jim gunteren om jim weer mit jim eigen angelegenheden doende te holen.

30 Now dan, zi'j die veur 30 xantikus naor huus weerommegaon, kun verzekerd wezen van amnestie.

31 De Joden zullen weer krek as vroeger heur eigen spijswetten en aandere veurschriften naoleven meugen en gieniene van heur zal op enigerlei wieze lastigvalen wodden over wat veurhenne in onwetendhied misdaon is.

32 Toegelieke mit disse brief stuur ik Menelaüs naor jim toe om jim gerust te stellen.

33 Et gao jim goed. 15 xantikus 148."

34 Ok de Romeinen stuurden een brief an de Joden, mit disse inhoold:

"Quintus Memmius en Titus Manius, Romeinse gezaanten, groeten et Joodse volk.

35 Wat Lysias, de verwaant van de keuning, jim toestaon het, daormit bin wi'j et ok iens.

36 En wat de zaeken angiet waorover hi'j oordielde dat ze an de keuning veurlegd wodden mossen: beraode jim daorover, en stelle oons zo vlogge meugelik van jim miening in kennis, want wi'j gaon bi'jkotten naor Antiochië en kun dan jim zaeke bepleiten.

37 Stuur dus zo gauw meugelik een tal meensken naor oons toe om oons van jim miening op de hoogte te stellen.

38 Et gao jim goed. 15 xantikus 148."

2 Makkabeeën 12.

Veldtochten van Judas.

01 Zogauw bovennuumde verdregen sleuten weren, gong Lysias weeromme naor de keuning en legden de Joden heur weer toe op et bebouwen van heur akkers.

02 Mar een peer plaetselike bevelhebbers, te weten Timoteüs en Apollonius, de zeune van Genneüs, Hiëronymus en Demofon, en veural Nikanor, de bevelhebber van de Cyprioten, gunden heur gien rust en bleven heur lastigvallen.

03 De inwoners van Joppe begingen disse goddeloze wandaod: zi'j vreugen de Joden die in heur stad woonden om heur mit heur vrouwluden en kiender in te schippen in een tal veur dat doel klaorliggende boten. Ze leuten daorbi'j niks van heur vi'jaandige gezindhied blieken,

04 mar zeden allienig dat et een besluut van et stadsbestuur betrof. De Joden, die graeg in vrede leven wollen, voldeden niksvermoedend an disse vraoge. Mar ienkeer op eupen zee kommen wodden de schippen, mit niet minder as twiehonderd Joden an boord, tot zinken brocht.

05 Judas heurde over disse wreedhied en brocht zien manluden op de hoogte van wat d'r gebeurd was.

06 Naodat hi'j God, de rechtveerdige rechter, anroepen hadde, trok hi'j op tegen degenen die zien volksgenoten ommebrocht hadden. Hi'j stichtte bi'j naacht braand in de haven en leut alle schippen in vlammen opgaon, en iederiene die d'r zien toevlocht zocht had wodde ommebrocht.

07 Omreden de poorten van de stad zels dichte weren, trok hi'j him weeromme mit de bedoeling om naotied ok de rest van de bevolking van Joppe uut te roeien.

08 Doe hi'j vernam dat de inwoners van Jamnia soortgelieke plannen beraomden tegen de in heur stad wonende Joden,

09 overvul hi'j daor naachs de haven ok en steuk de vloot in braand. Tot in et tweehonderdveertig stadie veerder gelegen Jeruzalem was de gloed van de vlammen te zien.

10 Doe ondernammen Judas en zien manluden een veldtocht tegen Timoteüs. Zi'j hadden nog gien negen stadie oflegd, of zi'j wodden overvalen deur een Arabisch leger van niet minder as vuufduzend man voetvolk en vuufhonderd ruters.

11 D'r ontbraande een hevig gevecht, waorin de manluden van Judas deur toedoen van de hulpe van God de overwinning behaelden. De versleugen nomaden vreugen him of hi'j vrede mit heur sluten wol. In ruil daorveur beloofden zi'j vee te geven en him ok op aandere menieren van dienst wezen te zullen.

12 Omreden Judas van oordiel was dat de Arabieren him inderdaod bi'j verschillende zaeken van nut wezen konnen, gong hi'j op heur vredesvoorstel in. Naodat ze de overienkomst bekrachtigd hadden, gongen de Arabieren weeromme naor heur tenten.

13 Judas vul ok de stad Kaspin an, deur broggen te slaon naor de wallen. De stad was an alle kaanten ommemuurd en wodde bewoond deur meensken van verschillende komof.

14 De belegerden hadden zoe'n protte vertrouwen in de starkte van de muren en de grote veurraod eten die ze hadden, dat ze et andurfden om de manluden van Judas de huud vol te schellen en butendat God te lasteren en liederlike tael uut te kraomen.

15 Doe reupen Judas zien manluden de grote Heer van de wereld an, die in de tied van Jozua de muren van Jericho zonder stormrammen of aandere oorlogswarktugen omveer gooid had, en ze bestormden bliend van lelkens de stadsmure.

16 Omreden God et wol neumen zi'j de stad in. Ze richtten zoe'n onbeschriefelik bloedbad an dat een meertien daor vlakbi'j, dat twie stadie bried was, hielendal vuld scheen te wezen mit bloed.

17 Van daor trokken ze naor Charax, zeuvenhonderdvuuftig stadie wieder. Daor woonden Joden die Tobiaden nuumd wodden.

18 Timoteüs troffen ze daor niet, want die was onverrichter zaeke uut dat gebied vertrokken. Mar hi'j had wel op een bepaold plak een slim starke bezettingsmacht aachterlaoten.

19 Dositeüs en Sosipatrus, twie van Judas zien anvoerders, vullen mit heur ienheden de troepen die Timoteüs in de vesting aachterlaoten had an en brochten meer as tienduzend man omme.

20 De Makkabeeër zels stelde zien leger in slagodder op, benuumde over iedere ienhied een bevelhebber en trok op tegen Timoteüs, die de beschikking hadde over honderdtwintigduzend man voetvolk en vuventwintighonderd ruters.

21 Doe Timoteüs bericht kreeg dat Judas in antocht was, stuurde hi'j de vrouwluden en kiender mit de overtollige begage naor et heiligdom van de gehoornde Astarte. Dat plak was jommes muuilik te belegeren of an te valen omreden alle toegangswegen deur nauwe kloven leidden.

22 Zogauw de vi'janen de eerste ienhied van Judas zien leger ankommen zaggen, wodden zi'j deur aangst overmaand, en ze raekten nog meer in paniek doe de Alziende an heur verscheen. Ze vlochtten alle kaanten uut, en pattie van heur wodden deur heur eigen meensken verwonded of mit et zweerd deursteuken.

23 Judas zette in alle hevighied de aachtervolging in en sleug de onverlaoten daele; hi'j brocht daor omdebi'j dattigduzend meensken omme.

24 Timoteüs zels vul in hanen van de manluden van Dositeüs en Sosipatrus. Mar hi'j was zo deurtrapt om heur veur te holen dat hi'j van pattie van heur de oolden of breurs in gijzeling hadde, mit wie nietsontziend ofrekend wodden zol as et volk him niet ongemuuid votgaon laoten zol.

25 Naodat hi'j heur mit een protte omhael van woorden verzekerd hadde dat hi'j de gijzelaars ongedeerd weerommegeven zol as zi'j him gaon laoten zollen, leuten ze him vri'j om heur verwaanten te redden.

26 Judas rokte op naor de heiligdommen van Astarte en Atargatis, waor hi'j vuventwintigduzend meensken ommebrocht.

27 Nao de nederlaoge en ondergang van disse vi'janen trok hi'j op tegen Efron, een vestingstad mit een groot tal inwoners ofkomstig uut verschillende volken. De stadsmuren wodden krachtig verdedigd deur starke, jonge kerels, en in de stad was een grote veurraod waopens en oorlogswarktugen.

28 Mar Judas en zien manluden reupen de Heer an, hi'j die de vi'jaandelike macht mit grote kracht verbriezelt, neumen de stad in en brochten daor omdebi'j vuventwintigduzend meensken omme.

29 Van daor verplaetste hi'j zien leger naor Skythopolis, dat op zeshonderd stadie van Jeruzalem ligt.

30 Mar de Joden daor verklaorden dat de bevolking heur goed behaandelde en heur in muuilike tieden hulpen hadde.

31 Judas bedaankte de inwoners van Skythopolis en vieterde heur an om de Joden ok in et vervolg goedgeunstig te blieven. Daornao gong hi'j mit zien manluden naor Jeruzalem om et op Wekenfeest dat bi'jkotten holen wodden zol, mit te maeken.

32 Nao ofloop van dit feest, dat ok wel et Pinksterfeest nuumd wodt, trokken ze op tegen Gorgias, de bevelhebber in Idumea.

33 Gorgias kwam heur integen mit drieduzend man voetvolk en vierhonderd ruters.

34 Tiedens de slag vul an de kaante van de Joden een klein tal slaachtoffers.

35 Een zekere Dositeüs, iene van de ruters van Bakenor, was een man mit uutzunderlik grote kracht. Hi'j greep de vervluukte Gorgias bi'j zien maantel en sleepte him in volle vaort mit, in een perbeersel om him levend gevangen te nemen. Mar iene van de Tracische ruters vul Dositeüs an en hakte zien aarm of, waorop Gorgias naor Maresa ontkwam.

36 De manluden van Esdris weren nao een lange stried hatstikke mu. Daorom reup Judas de Heer an om as mitvechter te helpen en de troepen an te voeren.

37 In zien moeketael slaekte hi'j een striedkreet en hief een kriegsliet an, en hi'j stormde onverwaachs op et leger van Gorgias of en jaegde et op de vlocht.

38 Naodat Judas zien leger hergroepeerd hadde, gong hi'j naor Adullam. Omdat doe krek de zeuvende dag van de weke begon, reinigden zi'j heur neffens gebruuk en vierden daor de sabbat.

39 De dag nao de sabbat gongen de manluden van Judas op weg om de lichems van de ommekommen meensken te bargen, want et was ondertussen hoog tied om die bi'j te zetten in de greven van heur veuroolden.

40 Bi'j ieder van de sneuvelden vunnen ze onder zien kleren ofgodsbeelties uut Jamnia. Omreden et bezit daorvan veur Joden bi'j de wet verbeuden is, begreep iederiene dat dit d'r de oorzaeke van was dat zi'j ommekommen weren.

41 Alleman prees daorom de Heer, de rechtveerdige rechter die an et locht brengt wat verburgen is,

42 en hieven een smeekgebed an waorin ze vreugen of disse zunde hielendal uutwist wodden moch. De edele Judas waorschouwde et volk om, now de meensken mit eigen ogen zien hadden wat de sneuvelden heur mit heur vergriep op de hals haeld hadden, om heur toch ok mar niet an zunden schuldig te maeken.

43 Hi'j hul een inzaemeling onder al zien manluden en stuurde de opbrengst, omdebi'j twieduzend zulveren drachmen, naor Jeruzalem om een zoenoffer brengen te laoten. Disse goeie en nobele daod dee hi'j mit et oge op de opstaanding;

44 as hi'j niet verwaacht had dat de sneuvelden uut de dood opstaon zollen, zol et ommes onnut en dwaes west wezen om veur heur te bidden.

45 In et besef dat veur wie as vroom meenske starft een prachtige beloning in et verschöt ligt – inderdaod een heilige en godvruchtige gedaachte –, brocht hi'j omreden van de dooien dit zoenoffer, zodat zi'j van heur zunde vri'jspreuken wodden zollen.

2 Makkabeeën 13.

De dood van Menelaüs.

01 In et jaor 149 heurden Judas en zien manluden dat Antiochus Eupator mit een groot leger onderweg was naor Judea,

02 tegere mit zien voogd, de regent Lysias. Ieder van beiden beschikte over een Grieks leger van honderdtienduzend man voetvolk, drienenvuuftighonderd ruters, twienentwintig olifanten en driehonderd waegens mit messen an de vielen.

03 Menelaüs had him bi'j heur ansleuten. De gemenerik starkte Antiochus in zien veurnemen, niet mit et welbevienen van et vaderlaand veur ogen, mar in de hoop daordeur mit et bestuur van zien laand belast te blieven.

04 Mar de hoogste keuning leut Antiochus in lelkens tegen disse verraoder ontstikken. Naodat Lysias Menelaüs anwezen hadde as veroorzaeker van alle ellende, beveelde Antiochus dat hi'j naor Berea brocht wodden mos om op de daor gebrukelike meniere terechtesteld te wodden.

05 D'r ston in Berea een vuuftig el hoge toren vol aske, mit d'r boven een trechtervormige stellaosie die in de aske uutmondde.

06 Wie him schuldig maekte an tempelroof of een aandere slim eernstige wandaod, wodde in die trechter drokt en kwam dan op die meniere omme.

07 Zo gong et de wetsovertreder Menelaüs ok. Hi'j wodde niet begreuven

08 mar raekte weg in de aske, een passende straf veur iene die zovule vergriepen pleegd hadde tegen et alter, waorvan et vuur en de aske heilig binnen.

Judas verslat Antiochus Eupator.

09 Antiochus trok op mit de barbaarse bedoeling om de Joden nog wrieder te behaandelen as onder zien heit et geval west was.

10 Doe Judas hiervan heurde, dreug hi'j et volk op om de Heer dag en naacht an te roepen om him te vraogen of hi'j heur opni'j te hulpe kommen wol.

11 Zi'j driegden ommes om beroofd te wodden van heur wet, heur vaderlaand en heur heilige tempel. De Heer kon toch niet toestaon dat zien volk, dat nog mar zo kot leden et gewone leven oppakken kund had, now weer die verdurven volken in hanen valen zol.

12 Iensgezind beden ze allemaole drie daegen lange tot de baarmhattige Heer, waorbi'j ze jammerden, vastten en in et stof daelebeugen. Daornao praotte Judas heur bemoedigend toe en beveelde hi'j heur om heur klaor te holen.

13 Nao een ofzunderlik beraod mit de ooldsten besleut hi'j om uut te rokken en de zaeke mit God zien hulpe te beslechten veurdat et leger van de keuning Judea binnenvalen zol om de stad in te nemen.

14 Naodat hi'j de beslissing dus in hanen van de maeker van de wereld legd hadde, sleug hi'j in de buurt van Modeïn zien kaamp op en vieterde hi'j zien manluden an om dapper, op leven en dood, te vechten veur wet, tempel, stad, vaderlaand en et recht op zelsbeschikking.

15 Nao zien manschoppen de striedkreet "God overwint!" geven te hebben, overvul hi'j mit een keur van dappere jongkerels bi'j naacht et keuninklik ketier. In et kaamp brochten zi'j omdebi'j twieduzend man omme en velden ze butendat de grootste olifant en zien driever.

16-17 Zo zi'jden ze in et hiele kaamp paniek en alteraosie en konnen ze uutaendelik deur toedoen van de bescharming die de Heer an Judas beuden hadde, bi'j et begin van de morgen zegevierend et kaamp verlaoten.

18 Now de keuning een veurproefien kregen hadde van de striedlust van de Joden, perbeerde hi'j heur steden deur middel van slimme streek te veroveren.

19 Hi'j trok op tegen Bet-Sur, een starke Joodse vesting, wodde terogge dreven, dee opni'j een anval, mar wodde weer versleugen.

20 Ondertussen zorgde Judas d'r veur dat de bevolking van de belegerde stad beveurraod wodde.

21 Rodokus, iene uut et Joodse leger, speulde geheime infermaosie an de vi'jaand deur, mar wodde opspoord, grepen en ommebrocht.

22 De keuning kneupte veur een twiede keer onderhaandelings an mit de inwoners van Bet-Sur, en now anveerdden zi'j et vredesverdrag dat hi'j heur anbeud. Hi'j brak et beleg op, trok vot

23 en dee een rechtstreekse anval op et leger van Judas, mar wodde versleugen.

Filippus was in Antiochië bleven om de staotszaeken te behattigen. Doe Antiochus vernam dat Filippus him ontrouw wodden was, was hi'j zo ontdaon dat hi'j him bereid verklaorde om op de veurweerden van de Joden in te gaon. Hi'j reup heur bi'j him, beloofde onder ede al heur rechtmaotige eisen in te willigen en bekrachtigde dit in een overienkomst. Om zien goeie gezindhied tegenover et heilige plak blieken te laoten, brocht hi'j een offer en toonde hi'j ere an de tempel.

24 Hi'j kreeg de Makkabeeër en benuumde Hegemonides tot gouverneur over et gebied tussen Ptolemaïs en Gerar.

25 De inwoners van Ptolemaïs vuulden heur deur disse overienkomst aorig tekotdaon. Doe de keuning een bezuuk brocht an Ptolemaïs, eiste de bevolking op hoge toon dat de overienkomst ongedaon maekt wodden zol.

26 Lysias beklom et spreekgestoelte en hul een waarm betoog, waormit hi'j d'r in slaegde om zien geheur te kalmeren, milder te stemmen en uutaendelik te overtugen. Doe vertrok hi'j naor Antiochië.

Zo verleupen de anval en de weerommereize van de keuning.

2 Makkabeeën 14.

Et verraod van Alkimus.

01 Drie jaor laeter heurden Judas en zien manluden dat Demetrius, de zeune van Seleukus, mit een vloot mit een groot leger an boord de haeven van Tripolis binnenveerd was.

02 Hi'j had Antiochus en zien voogd Lysias ommebrocht en him van et riek meester maekt.

03 Een zekere Alkimus, een vroegere hogepriester, had himzels in de tied van de vervolging uut eigen beweging ontwijded en was him d'r van bewust dat hi'j niet langer veilig was en in gienertied meer toegang kriegen zol tot et heilige alter.

04 Daorom gong hi'j in et jaor 151 of daoromtrent naor keuning Demetrius om him een goolden kraanze en een palmtakke te overhaandigen. Ok beud hi'j him, zoas gebrukelik, olijftakken uut de tempel an. Veerder dee hi'j die dag nog niks.

05 Mar doe hi'j deur Demetrius in de raodsvergeerdering ontbeuden wodde om uut te stokken hoe as de stemming en gezindhied van de Joden was, zag hi'j zien kaans schoon om zien waonzinnige plannen uut te voeren en gaf hi'j de keuning dit bescheid:

06 "De groep Joden die heur Chasideeën numen en die onder leiding staon van Judas Makkabeüs, is nog de hieltied opsternaot. Zi'j blieven de vi'jaandelikheden deurzetten en brengen zo de stabiliteit van et riek in geveer.

07 Dat is de reden waorom ik, beroofd a'k bin van de weerdighied die mien femilie toekomt – ik bedoele et hogepriesterschop –, hierhenne kommen bin.

08 Ik doe dit in et eerste plak mit et oge op de belangen van de keuning, mar daornaost ok uut bezorgdhied om et welbevienen van mien volksgenoten, want deur et onbezunnen optreden van veurnuumde meensken het oons hiele volk eernstig te lieden.

09 Now jow dit alles weten, majesteit, wil ik jow vraogen om de zorg veur oons laand en oons benarde volk op jow te nemen mit de vrundelike welwillendhied waormit jow een ieder integen treden.

10 Zolange Judas in leven is, kan d'r gien vrede wezen in jow keuninkriek."

11 Doe hi'j uutpraot was, wakkerden de vertrouwelingen van de keuning, die ok slim gekant weren tegen Judas en zien zaeke, Demetrius zien lelkens nog veerder an.

12 Drekt wees disse een een Nikanor, die veurhenne belast was mit et bevel over et eskadron olifanten, as bevelhebber in Judea an. Hi'j stuurde him daor henne

13 mit de opdracht om Judas omme te brengen en zien manluden uutmekere te slaon. En Alkimus mos weer hersteld wodden in et ambt van hogepriester van de grote tempel.

14 De vremde volken die veur Judas uut Judea vlocht weren, hoopten dat de rampspoed en ellende van de Joden heurzels veurspoed brengen zol en sleuten heur in grote getale bi'j Nikanor an.

15 Doe Judas en zien manluden heurden dat Nikanor in antocht was en de vremde volken heur anvalen wollen, gooiden zi'j stof over heur heufd en richtten zi'j een smeekgebed tot him die Israël veur iewig tot zien volk en eigendom maekt het en et de hieltied opni'j hulpen het deur te verschienen as dat neudig was.

16 Op et sein van heur anvoerder rokten zi'j doe vot-en-daolik uut. Bi'j et dörp Dessaü kwam et tot een treffen.

17 Judas zien breur Simon kreeg et an 'e stok mit Nikanor. Verrast deur de plotselinge komst van de anvalers wodde hi'j veur kotte tied weeromme dreven.

18 Mar Nikanor durfde et d'r niet op an kommen te laoten de zaeke mit waopens tot een beslissing te brengen, want hi'j had heurd over de moed en striedlust waormit Judas en zien manluden bereid weren om heur vaderlaand te verdedigen.

19 In plak daorvan veerdigde hi'j Posidonius, Theodotus en Mattatias of om vredesonderhaandelings an te gaon.

20 Heur veurstellen wodden zorgvuldig bestudeerd, en naodat de anvoerder mit zien troepen overlegd hadde, wodde de overienkomst ienstemmig anveerd.

21 Op de dag die veur de ontmoeting tussen Judas en Nikanor bepaold was, kwam ieder in zien striedwaegen anrieden. D'r weren zetels veur heur klaorzet.

22 Judas had op strategische punten gewaopende manschoppen opsteld veur et geval de vi'jaand opiens een verraodelike anval doen zol, mar de bespreking verleup zonder perblemen.

23 Nikanor dee tiedens zien verblief in Jeruzalem niks onbeheurliks; hi'j stuurde alderdeegst de ongeregelde troepen vot, die him kommen weren.

24 Hi'j zocht vaeke Judas zien gezelschop en raekte slim op him steld.

25 Hi'j raodede him an om te trouwen en een gezin te stichten. Judas volgde die raod op en leidde vanof doe een vreedzem en gelokkig leven.

26 Doe Alkimus markte dat Nikanor mit Judas op vrundschoppelike voet verkeerde, gong hi'j mit een exemplaor van de sleuten overienkomst naor Demetrius en vertelde him dat Nikanor et laansbelang uut et oge verleuren hadde deur Judas, de vi'jaand van et keuninkriek, tot zien plaetsvervanger te benumen.

27 Ophitst deur de antijgings van disse valse verraoder ontsteuk de keuning in lelkens. Hi'j schreef een brief an Nikanor, waorin hi'j onderstreepte dat hi'j slim kwaod was over de overienkomst en him opdreug om de Makkabeeër vot-en-daolik gevangen te nemen en naor Antiochië te sturen.

28 Dit bevel brocht Nikanor in eernstige gewetensnood. Hi'j kon et niet over zien hatte kriegen om de overienkomst te schenneseren wiels Judas niks verkeerds daon hadde,

29 mar hi'j kon vanzels liekemin tegen et bevel van de keuning in gaon. Daorom nam hi'j zien toevlocht tot een list.

30 Hi'j begon him nogal stoers tegenover de Makkabeeër te gedregen en gong hiel wat minder vrundelik mit him omme as veurhenne. Dit ontging Judas niet, en hi'j was bange dat disse norshied niet een protte goeds veurspelde. Daorom verburg hi'j him mit een protte van zien manluden veur Nikanor.

31 Doe Nikanor begreep dat Judas him op meesterlike wieze te liep of west was, gong hi'j naor de hoogheilige tempel, waor de priesters an et offeren weren, en beveelde dat Judas uutleverd wodden mos.

32 Mar de priesters verklaorden onder ede dat zi'j niet wussen waor de gezochte was.

33 Doe stak Nikanor zien rechteraarm naor de tempel uut en zweerde: "As jim Judas niet in de kettens an mi'j uutleveren, za'k de heilige tempel van God mit de grond geliek maeken, et alter verdistreweren en in plak daorvan een schitterende tempel veur Dionysus daelezetten."

34 Zogauw hi'j vot was, stakken de priesters heur hanen op naor de hemel en reupen him an die in alle omstanigheden oons volk verdedigt:

35 "Jow, Heer, jow hebben niks neudig, en toch het et jow behaagd dat d'r een tempel wezen zol waorin jow te midden van oons wonen kunnen.

36 Hude daorom, allerheiligste Heer, disse tempel, die nog mar zo kot leden schonemaekt wodde, iewig veur bezoedeling."

De dood van Razis.

37 Nikanor kreeg te heuren dat Razis, iene van de ooldsten van Jeruzalem, bekendston as slim vaderlaanslievend. Hi'j geneut een goeie rippetaosie en had vanwegens zien toewijding de bi'jnaeme "Heit van de Joden" kregen.

38 In et verleden, tiedens de vervolging, had hi'j jommes terechtestaon omreden hi'j vaastehul an de Joodse levenswieze en hi'j had doe vastberaoden weigerd om zien overtuging op te geven, hoewel zien leven op et spul ston.

39 Nikanor wol dudelik maeken dat zien vi'jaandige gezindhied tegenover de Joden him eernst was. Daorom stuurde hi'j meer as vuufhonderd soldaoten d'r op uut om Razis gevangen te nemen,

40 want hi'j was d'r wis van dat zien anholing veur de Joden een zwaore slag betekenen zol.

41 Om de toren waorin Razis him verschaanst hadde in te nemen, begonnen de soldaoten de toegangsdeure te raomen, ondertied raozend dat d'r vuur kommen mos om de binnerdeuren in braand te stikken. Razis, die begreep dat d'r veur him gien uutweg meer was, deurstak him mit zien eigen zweerd,

42 want hi'j wol liever een nobele dood starven as in hanen valen van die onverlaoten en onteerd wodden op een meniere die niet stroken zol mit zien weerdig kerakter.

43 Mar in zien haost steuk hi'j mis, en wiels de meute deur de poortdeuren binnendrong, klom hi'j zo vlogge as hi'j kon boven op de mure en gooide him doe manmoedig naor beneden, midden in de mennigte.

44 De meensken weken hadde uutmekere om plak te maeken veur zien daelevalende lichem.

45 Mar hi'j was nog niet dood. Poerlelk kwam hi'j overaende en baende him, gewond as hi'j was, zo vlogge hi'j kon een weg deur de mennigte, wiels et bloed uut zien lichem stroomde. Hi'j gong boven op een steile rots staon

46 en trok, now haost leegbloeded, zien ingewanen mit beide hanen naor buten en slingerde ze de mennigte in, wiels hi'j de Heer die de levensaosem geft smeekte om him ze weer weeromme te geven. Zo raekte hi'j dan aendelik weg.

2 Makkabeeën 15.

Nikanor definitief versleugen en ommebrocht.

01 Nikanor kreeg bericht dat Judas en de zienend in de omkrieten van Samaria weren. Uut veurzorg besleut hi'j heur an te valen op heur rustdag.

02 De Joden die hi'j dwongen had om mit him mit te gaon, vreugen him gien wried en barbaars bloedbad an te richten, mar de dag in ere te holen die deur de Alziende van et begin of an heilig verklaord is.

03 De deur en deur verdurven schurk vreug heur doe of d'r in de hemel seins een heerser was die beveulen had om de sabbat te vieren.

04 Doe zi'j him onomwunnen zeden: "De levendige Heer zels is heerser in de hemel, en hi'j het beveulen dat de zeuvende dag in ere hullen wodden moet,"

05 zee Nikanor: "En ik bin heerser op eerde, en ik beveel jim om de waopens op te nemen en te doen wat de keuning jim opdreegt." Toch slaegde hi'j d'r niet in om zien verdurven plannen uut te voeren.

06 Wiels Nikanor him in zien maoteloze hoogmoed al veurstelde hoe hi'j een zegeteken oprichten zol uut de waopenrustings die hi'j op Judas en zien manluden buitmaeken zol,

07 was de Makkabeeër nog de hieltied vol goeie hope. Hi'j vertrouwde d'r op dat de Heer him te hulpe kommen zol

08 en hul zien manluden veur dat zi'j niet bange wezen mossen veur de anval van de vremde volken. Hi'j herinnerde heur an de hulpe die heur al eerder vanuut de hemel beuden was. Ze mossen d'r now ok mar op vertrouwen dat de Almachtige heur de overwinning geven zol.

09 As bemoediging haelde hi'j de Wet en de Profeten an, en om heur moed an te vieteren brocht hi'j heur eerder deurstaone gevechten in heugenschop.

10 Naodat hi'j uutaendelik heur striedlust prikkeld hadde deur te wiezen op de trouwelooshied van die volken, die ommes de overienkomst schunnen hadden, dielde hi'j zien bevelen uut.

11 Zo waopende hi'j ieder van heur niet zozeer mit de zekerhied die schilden en laansen bieden kunnen, mar veural mit goedkeuzen bemoedigende woorden. Heur geestdrift wodde mit naeme wekt doe hi'j vertelde dat hi'j een droom had hadde die beslist uutkommen zol.

12 Hi'j had droomd van de vroegere hogepriester Onias, een goed en nobel meenske die bescheiden in de omgang was en zaachte van kerakter, die weerdig et woord voeren kon en van jongs of an een deugdzem leven leided hadde. Disse Onias had zien hanen opsteuken om te bidden veur et hiele Joodse volk.

13 Ok was in zien droom een man van een opmarkelike oolderdom en weerdighied verschenen; een bewonderensweerdige en vostelike veurnaemhied straolde van him of.

14 Doe had Onias zegd: "Disse man, die zien volksgenoten liefhet en alsmar biddet veur heur en veur de heilige stad, is Jeremia, de profeet van God."

15 Jeremia had zien rechteraarm uutsteuken en Judas een goolden zweerd overhaandigd, en daorbi'j had hi'j zegd:

16 "Neem dit heilige zweerd an as een kedo van God. Hiermit zuj' de vi'jaand overwinnen."

17 Starkt deur de bezielende woorden van Judas, die de dapperhied anwakkerden en et gemoed van de jongeren hadde maekten as stael, besleuten ze om heur eerst niet in slagodder op te stellen mar vot-en-daolik an te valen, dapper et gevecht an te gaon en op die meniere de zaeke te beslechten. De stad, et tempelterrein en de tempel zels leupen ommes geveer.

18 Heur eerste en veurnaemste zorg gul niet heur vrouwluden en kiender of femilie en vrunden, mar de heilige tempel.

19 Ok de meensken die in de stad aachterbleven weren zatten in grote aangst, ongerust as ze weren over de ofloop van een gevecht in eupen terrein.

20 Wiels iederiene in spanning de kommende beslissing ofwaachtte, trok de vi'jaand zien leger saemen en stelde et in slagodder op. De olifanten wodden op een strategische pesisie daelezet en et peerdevolk wodde over de beide flaanken verpat.

21 Doe de Makkabeeër et vi'jaandelike leger in ogenschouw nam en zag mit wat veur een verscheidenhied an waopens et uutrust was en hoe woest heur olifanten weren, steuk hi'j zien hanen naor de hemel en biddede tot de Heer die wonderen doen kan. Hi'j wus ommes dat de overwinning niet mit waopens haeld wodden zol, mar dat de Heer, as et him goeddonkt, de overwinning geft an degenen die hi'j et weerd acht.

22 Zien gebed ludede zo: "Jow, Heer, jow hebben keuning Hizkia van Juda jow engel stuurd, die omdebi'j honderdvuventachtigduzend man uut et kaamp van Sanherib ommebrocht het.

23 Heer van de hemel, stuur now ok een goeie engel veur oons uut om aangst en paniek te zi'jen.

24 Meugen zi'j die mit een godslastering op de lippen tegen jow heilige volk optrokken wezen, deur de kracht van jow aarm verpletterd wodden." Zo ludede zien gebed.

25 Et leger van Nikanor stormde onder trompetgeschal en kriegslieten naor veuren.

26 Et leger van Judas stotte him onder et anroepen van God zien naeme en et anheffen van gebeden in de stried.

27 Wiels zi'j streden mit heur hanen, beden zi'j in heur hatte tot God. Zo brochten zi'j niet minder as vuvendattigduzend man omme, en disse klaorbliekelike hulpe van God stemde heur tot grote bliedschop.

28 Doe ze nao ofloop van de slag slim bliede de weerommereize angongen, herkenden ze in iene van de ommekommen tegenstaanders Nikanor, die in zien volle ornaot sneuveld was.

29 Ze begonnen te raozen en te joelen en begonnen doe in heur memmetael een loflied op de Heer te zingen.

30 Judas, hi'j die altied mit hatte en ziel veur zien medeburgers opkommen was en zien volksgenoten van jongs of an toewijded west was, gaf bevel om Nikanors heufd en zien hiele aarm of te hakken en disse mit te nemen naor Jeruzalem.

31 Daor ankommen reup hi'j zien volksgenoten bi'jmekeer, dreug de priesters op om bi'j et alter staon te gaon en reup et garnizoen van de citadel bi'j him.

32 Doe toonde hi'j an iederiene et heufd van de verdurven Nikanor en de aarm van de ellendeling, dezelde aarm die hi'j in zien hoogmoed uutsteuken hadde naor et heilige huus van de Almachtige.

33 Hi'j sneed de godslasterer zien tonge uut zien mond en zee dat die in kleine stokkies an de voegels voerd wodden mos. Zien aarm mos as loon veur zien waonzin tegenover de tempel ophongen wodden.

34 Iederiene die daor was stakken heur gezichte naor de hemel en loofden de Heer omreden hi'j zien anwezigens kenber maekt hadde: "Prezen is hi'j, die zien eigen huus veur bezoedeling huded het."

35 Nikanors heufd wodde an de buterkaante van de citadel ophongen as een veur iederiene zichtbere herinnering an de hulpe die de Heer beuden hadde.

36 Mit algemiene stemmen wodde besleuten dat disse dag niet vergeten wodden moch, mar van-now-an ieder jaor vierd wodden zol op de dattiende dag van de twaelfde maond (de maond adar in et Aramees), dat wil zeggen iene dag veur et feest van Mordechai.

37 Zo leup et dus mit Nikanor of. Sund die tied is de stad in hanen van de Hebreeën bleven.

Naowoord.

Hiermit bin ik an et aende van mien verhael kommen.

38 As et goed verteld en logisch op 'e riegel stiet, bin ik in mien opzet slaegd; as et risseltaot zwak en middelmaotig is, he'k in ieder geval mien best daon.

39 Et is niet goed om onverdunde wien te drinken, en etzelde gelt veur waeter waoran niks toevoegd is. Mar wien mit waeter anlengd streelt de tonge en geft een gevuulte van welbehagen, en zo streelt ok een goed komponeerd verhael de oren van de lezer. Laot dit et aende wezen.