1 Makkabeeën 1.

Veurgeschiedenis.

01 Alexander van Macedonië, de zeune van Filippus, was vanuut zien laand optrokken tegen Darius, de keuning van de Perzen en de Meden. Hi'j versleug him en wodde in zien plak keuning; hi'j heerste doe al over Griekenland.
02 Hi'j voerde een protte oorlogen, veroverde vestings en leut keunings ommebrengen.
03 Hi'j trok op tot an de uutaenden van de eerde en nam van tal van volken oorlogsbuit mit; de hiele wereld had hi'j in zien macht. Dit maekte him overmoedig en hooghattig.
04 Hi'j bouwde een kollesale troepemacht op, hi'j heerste over gebieden, volken en vosten en maekte ze schatplichtig.
05 Mar doe wodde hi'j ziek en hi'j wus dat hi'j wegraeken zol.
06 Hi'j reup zien hoogste bevelhebbers, die van jongs of an mit him grootbrocht weren, bi'j him en verpatte nog bi'j zien leven zien keuninkriek onder heur.
07 Twaelf jaor had Alexander regeerd doe hi'j wegraekte.
08 Nao zien dood neumen de bevelhebbers et bestuur over, iederiene in zien eigen gebied,
09 waornao zi'j heurzels tot keuning kroonden. Heur bewind en dat van heur naokommelingen brocht nog lange tied een protte onheil op eerde.
10 Iene van heur ofstammelingen was de schurk Antiochus Epifanes, de zeune van keuning Antiochus, die gijzelaar west was in Rome. Hi'j wodde keuning in et jaor 137 van de Griekse overheersing.

Antiochus Epifanes an de macht.

11 In die tied begon him in Israël een groep ofvalligen te ruren die de wet niet meer naovolgen wol, en zi'j kregen een protte anhangers. Ze zeden: "Kom, lao'we een overienkomst sluten mit de volken om oons henne, want vanof et mement dawwe oons van heur ofscheiden hebben is d’r een protte ellende over oons hennekommen."
12 Heur woorden wodden mit instemming begroet,
13 en een peer meensken uut et volk verklaorden heur ree om naor de keuning te gaon. Disse gaf heur toestemming vremde wetten en gebruken in te voeren.
14 Zo bouwden ze in Jeruzalem een sportschoele zoas dat bi'j de heidense volken gebrukelik was
15 en leuten ze heur weer een veurhuud maeken. Ze hullen heur vere van et heilige verbond, vermengden heur mit de heidenen en gavven heur over an kwaolike zaeken.
16 Doe Antiochus zien heerschoppi'je vestigd zag, wol hi'j ok nog keuning van Iegypte wodden, zodat hi'j over twie keuninkrieken heersen zol.
17 Hi'j vul Iegypte mit een groot leger binnen, mit striedwaegens en olifanten en mit een grote vloot,
18 en gong de stried an mit Ptolemeüs, de keuning van dat laand. Nao zwaore verliezen wodde Ptolemeüs versleugen en op de vlocht jagd.
19 De verstarkte steden van Iegypte wodden inneumen en et laand wodde plunderd.
20 Nao zien overwinning op Iegypte trok Antiochus in et jaor 143 mit een groot leger naor Israël, naor Jeruzalem.
21 In zien hoogmoed drong hi'j de tempel binnen, roofde et goolden alter, de laampestander mit alle toebeheuren,
22 de taofel van et toonbrood, de plengschaolen, de offerschaolen, de goolden wierookschaolen, et veurhangsel en de kraanzen, en haelde de goolden versierings van de veurgevel.
23 Hi'j roofde et zulver, et goold, de kostbere veurwarpen en de verburgen schatten die hi'j daor vun
24 en leut alles naor zien laand brengen. Hi'j richtte een bloedbad an en leut him daor schaemteloos op veurstaon.
25 Hiel Israël was diepe in rouw.
26 Vosten en leiders zochtten,
maegies en jonges kwienden,
vrouwluden verleuren heur schoonhied.
27 De bruidegom hief een klaegzang an,
de bruid zat treurend in heur kaemer.
28 Et laand beefde om zien bewoners,
et volk van Jakob was mit schaemte overlaeden.
29 Nao twie jaor stuurde de keuning et heufd van de belastings naor de steden van Judea. Mit een grote legermacht trok hi'j naor Jeruzalem.
30 Hi'j dee krek as hi'j kwam om vrede te sluten, mar zogauw hi'j et vertrouwen van de inwoonders wunnen had dee hi'j opiens een anval op de stad. Hi'j richtte grote vernielings an en brocht een protte Israëlieten omme.
31 De stad wodde plunderd en in braand steuken, de huzen en stadsmuren wodden daelehaeld,
32 de vrouwluden en kiender kriegsgevangen maekt, et vee wodde in beslag neumen.
33 De Davidsburcht wodde verstarkt mit een hoge, dikke mure en stevige torens.
34 D'r wodde een groep overlopers in garnizoen legd, manluden die de wet verachtten; zi'j verschaansten heur in de citadel.
35 Ze sleugen d'r waopens en eten op, beweerden d'r de oorlogsbuit uut Jeruzalem en laggen de hieltied op de loer.
36 Ze weren een drieging veur et heiligdom
een iewige plaoge veur Israël.
37 Rondom de tempel vergeuten ze onschuldig bloed,
ze ontwi’jdden et heilige plak.
38 Jeruzalem zien inwoonders vlochtten veur heur,
de stad wodde tot woonstee van vremden,
tot een vremdeling veur heur naogeslaacht,
ze wodde deur heur kiender verlaoten.
39 Heur heiligdom was leeg as de woestijn,
heur feesten wodden daegen van rouw,
heur sabbatten wodden bespot,
heur roem wodde deur de modder haeld.
40 Zo groot as ooit heur roem was,
zo diepe wodde now heur schaande,
heur trots sleug omme in rouw.
41 Doe gelastte de keuning per brief zien hiele riek om ien volk te vormen
42 en de eigen gebruken op te geven. En alle volken voegden heur naor et woord van de keuning.
43 Alderdeegst een protte Israëlieten gongen over tot zien godsdienst, offerden an ofgodsbeelden en ontwi’jdden de sabbat.
44 Per bode stuurde de keuning brieven naor Jeruzalem en de steden van Judea waorin hi'j de naoleving gelastte van gebruken die et laand vremd weren.
45 In de tempel mochten gien braandoffers, graonoffers en wienoffers meer brocht wodden en sabbat en feestdaegen mossen ofschaft wodden.
46 De tempel en de priesters wodden ontwi’jded.
47 D'r wodden alters bouwd en heiligdommen en tempelties inricht veur ofgodsbeelden, en d'r wodde vleis van varkens en aandere onreine dieren offerd.
48 Ze mochten heur zeunen niet meer besnieden en mossen heur verlegen tot verschillende onreine en onheilige praktieken.
49 Zo zollen de wetten vergeten wodden en alle veurschriften in onbruuk raeken.
50 Iederiene die et gebod van de keuning negeerde, zol ommebrocht wodden.
51 Zoksoorte bepaolings kondigde hi'j in hiel zien riek of. Ok stelde hi'j inspecteurs an die d'r op toezien mossen dat et volk in iedere stad van Judea offers brocht.
52 Een protte Israëlieten die de wet mar al te graeg naost heur daele leggen wollen, voegden heur naor de veurschriften van de inspecteurs, en ze richtten zo vule verschrikkings in et laand an
53 dat de overige Israëlieten heur in alle meugelike schoelplakken verstoppen mossen.
54 Op 15 kislew van et jaor 145 leut de keuning een verwoestende gruwel op et alter bouwen en in de aandere steden van Judea leut hi'j alters hennezetten.
55 Veur de huusdeuren en op straote wodde wierook braand.
56 Wodden d'r wetsrollen vunnen, dan wodden disse verscheurd en verbraand.
57 Wie in et bezit van zoe'n verbondsrolle bleek te wezen of neffens de wet leefde, wodde op last van de keuning ommebrocht.
58 Maond nao maond leuten de inspecteurs in Israël heur macht vulen deur overtreders die ze in de steden antroffen omme te brengen.
59 En op de vuventwintigste van de maond offerden ze op et afgodsaltaar dat boven op et oolde alter ston.
60 De vrouwluden die heur kiender besnieden laoten hadden, wodden op grond van de veroddering ommebrocht,
61 en poppies wodden ophongen an de hals van heur moeke. Ok heur huusgenoten en dienend die de besniedenis doen laoten hadden wodden doodmaekt.
62 Toch vunnen pattie meensken in Israël de kracht om heur te verzetten en gien onrein vleis te eten.
63 Zi'j gongen liever dood as dat zi'j heur deur eten verontreinigen laoten en et heilige verbond schenneseren zollen, en ze wodden dan ok ommebrocht.
64 De argernis drokte zwaor op Israël.



1 Makkabeeën 2.

Mattatias.

01 In die tied leut Mattatias, de zeune van Johannes, de zeune van Simon, van him heuren. Hi'j was een priester uut de femilie van Jojarib uut Jeruzalem en woonde in Modeïn.
02 Hi'j had vuuf zeunen: Johannes ok wel Gaddi nuumd,
03 Simon ok wel Tassi nuumd,
04 Judas ok wel Makkabeüs nuumd,
05 Eleazar die ok wel Avaran en Jonatan die ok wel Affus nuumd wodde.
06 Doe hi'j zag wat godslasterlike taferelen him in Judea en Jeruzalem ofspeulden,
07 zee hi'j:
"Ach, bin ik geboren om te kieken
hoe mien volk vernietigd wodt,
hoe de heilige stad verwoest wodt?
Moet ik toekieken
hoe de stad an de vi'jaand uutleverd wodt,
hoe et heiligdom in hanen van vremden vaalt?
08 De tempel wodde as een man zonder ere,
09 et kostbere tempelgerei wodde as buit wegvoerd.
Jeruzalem zien kiender wodden ommebrocht in de straoten,
heur jonge manluden vullen deur et zwaord van de vi'jaand.
10 Wat volk het niet een pat van heur laand,
het gien buit van heur in hanen kregen?
11 Beroofd is zi'j van al heur sieraoden,
zi'j is een slavin, heur vri'jhied is heur ontneumen.
12 Oonze heilige tempel is verwoest,
zien pracht en praol bin vot,
vremde volken hebben him ontwi’jded.
13 Waorom zollen wi'j nog leven?"
14 Mattatias en zien zeunen scheurden heur kleren, trokken rouwklieden an en gavven heur over an diepe rouw.

Begin van et verzet.

15 Op een dag kwammen d'r boden van de keuning naor Modeïn. Zi'j mossen et volk dwingen om zien godsdienst of te zweren en d'r op toezien dat daor ok offerd wodde.
16 Een protte Israëlieten gongen naor heur toe, en Mattatias en zien zeunen maekten heur opwaachting ok.
17 De boden van de keuning richtten heur tot Mattatias: "Jow bin een leider en hebben macht en anzien in disse stad, jow zeunen en jow verwaanten staon aachter jow.
18 Laoten jow de eerste wezen die et bevel van de keuning opvolgt. Alle volken bin jow al veurgaon, ok de inwoners van Judea en de meensken die nog in Jeruzalem wonen. Tegere mit jow zeunen zullen jow tot de geunstelingen van de keuning heuren, en jow zullen overlaeden wodden mit zulver, goold en een protte aandere kedo's."
19 Mar Mattatias zee doe mit lude stemme: "Al bin alderdeegst alle volken in et riek van de keuning him geheurzem, al wodt alderdeegst iederiene de godsdienst van zien veuroolden ontrouw deur de bevelen van de keuning op te volgen,
20 dan nog zullen ik, mien zeunen en mien verwaanten trouw blieven an et verbond van oonze veuroolden.
21 God verhoede dat we de wet en de veurschriften miskennen.
22 Wi'j zullen et gebod van de keuning niet geheurzemen, en we zullen alderdeegst gien doembrette van oonze godsdienst ofwieken."
23 Hi'j was nog niet uutpraot, of d'r kwam veur et oge van de mennigte een Jood naor veuren die overienkomstig et bevel van de keuning een offer brengen wol op et alter in Modeïn.
24 Mattatias zag et en wodde poerlelk. Hi'j begon te trillen van lelkens en leut, hulpen deur de wet, zien lelkens de vri'je loop; hi'j leup op de man toe en stak him op et alter daele.
25 Hi'j brocht ok de afgezant van de keuning die et volk tot offeren mos dwingen drekt omme en haelde et alter omlegens.
26 Zo toonde hi'j zien geheurzemhied an de wet, zoas ok Pinechas es daon had mit Zimri, de zeune van Salu.
27 Daornao trok Mattatias deur de stad en reup mit lude stemme: "Laot iederiene die de wet geheurzem wezen wil en pal staot veur et verbond him bi'j mi'j ansluten."
28 Hi'j vlochtte mit zien zeunen de bargen in, heur bezittings leuten zi'j aachter in de stad.
29 In die tied trokken pattie meensken die rechtveerdig leven wollen en vaasteholen wollen an de wet naor de woestijn. Daor vestigden zi'j heur
30 tegere mit heur kiender, heur vrouwluden en heur vee, want de toestaand was ondreeglik wodden.
31 Al vlogge vernammen de keuninklike ofgezaanten en de troepen die in de Davidsburcht in Jeruzalem legerd weren dat d'r Israëlieten weren die et gebod van de keuning negeerd hadden en naor ofgelegen schoelplakken vlocht weren.
32 Mit een grote legermacht gongen zi'j heur aachternao en doe ze heur vunnen hadden, sleugen ze in de buurt heur kaamp op. Zi'j maekten heur op om heur op sabbat an te valen
33 en reupen: "Dit is jim laeste kaans! Aj'm in leven blieven willen, kom dan naor buten en geheurzem et gebod van de keuning."
34 Mar et bescheid van de Israëlieten ludede: "We kommen niet naor buten en zullen et gebod van de keuning niet geheurzemen; wi'j ontwi’jden de sabbat niet."
35 Votdaolik gong et leger tot de anval over.
36 De Israëlieten verweerden heur niet, ze gooiden gien stienen en sleuten heur schoelplakken niet of.
37 Ze zeden: "We gaon liever in onschuld de dood in; de hemel en de eerde bin oonze getugen dat jim oons te onrechte ommebrengen."
38 En zo wodden zi'j op sabbat anvalen en ofslacht, manluden, vrouwluden en kiender, omdebi'j duzend in getal, saemen mit heur vee.
39 Doe Mattatias en de zienend dit te weten kwammen, gavven zi'j heur over an diepe rouw.
40 Zi'j zeden tegen mekeer: "Awwe allemaole zo haandelen as oonze breurs, awwe oons leven en oonze veurschriften niet verdedigen tegen vremde volken, zuwwe gauw van de eerde wegvaegd wodden."
41 En zi'j besleuten die dag dan ok: "As iene oons op sabbat anvaalt, vechten wi'j weeromme, zodawwe niet allemaole verdistreweren zoas oonze breurs die in heur schoelplakken ommebrocht wodden."
42 In die tied voegde him een groep Chasideeën bi'j heur, striedveerdige Israëlieten die klaor weren om heur veur de wet in te zetten.
43 Ok meensken die de onderdrokking ontvlocht weren, sleuten heur bi'j heur an om heur gelederen te verstarken.
44 Gezaemelik brochten zi'j een leger op de bien, en in lelkens en raozerni'je doodden zi'j ofvalligen en wetsverachters. Wie ontkommen kon vlochtte naor heidens gebied om him in veilighied te brengen.
45 Mattatias en zien vrunden trokken rond en haelden alters daele.
46 As ze onbesneden jonges in et gebied van Israël vunnen, dan leuten zi'j die onder dwang besnieden.
47 Ze zatten heur hoogmoedige vi'janen nao, en heur verzet was succesvol.
48 Ze redden de wet uut de greep van de heidenen en heur vosten, en gunden de ofvalligen gien macht.

Mattatias zien ofscheidsverhael.

49 Doe Mattatias vuulde dat hi'j niet lange meer te leven hadde, zee hi'j tegen zien zeunen: "Now brekt een tied an van hoogmoed en straf, van verschrikkings en slimme argernis.
50 Mien zeunen, toon jim toewi’jding an de wet en wees klaor om je leven te geven veur et verbond van oonze veuroolden.
51 Daenk an wat oonze veuroolden generaosies lange daon hebben, dan zullen jim iewige naeme en roem kriegen.
52 Bleek Abraham niet trouw te wezen doe hi'j op de proef steld wodde, en is him dat niet as een rechtveerdige daod toerekend?
53 Jozef hul him an et gebod, alderdeegst doe hi'j in et nauw brocht wodde, en hi'j wodde keuning van Iegypte.
54 Oonze veurvader Pinechas kreeg veur zien grote toewi’jding de plechtige belofte van et iewige priesterschop.
55 Jozua voldee an zien opdracht en wodde rechter over Israël.
56 Kaleb getuugde veur et volk van zien vertrouwen en kreeg daorom een pat van et laand in zien bezit.
57 David verkreeg daankzi'j zien vroomhied et iewige keuningschop.
58 Elia wodde in de hemel opneumen omreden hi'j him mit volle overgaove veur de wet inzet hadde.
59 Chananja, Azarja en Misaël vertrouwden op God en wodden zo uut et vuur redded.
60 Daniël wodde vanwegens zien onschuld uut de bek van leeuwen bevri'jd.
61 Hieruut bliekt dat iederiene die zien hoop op God vestigt starkt wodt, iedere generaosie opni'j.
62 Wees niet bange veur de woorden van de zundig meenske, want zien roem zal vergaon tot dong en pieren.
63 Vandaege wodt hi'j eerd, mar morgen is hi'j vot; hi'j zal weer tot stof wodden, zien plannen zullen op niks uutlopen.
64 Mien zeunen, wees moedig en stao stark veur de wet, want deur de wet zullen jim roem kriegen.
65 Simon hier, jim breur, is een goed raodsman, dat weet ik. Luuster de hieltied naor him, hi'j zal een heit veur jim wezen.
66 Judas Makkabeüs is van jongs of an de starkste west. Hi'j zal jim legeranvoerder wezen en de oorlog tegen vremde volken leiden.
67 Verzaemel om jim henne al diegenen die de wet naovolgen en wreek jim volk.
68 Reken of mit de heidenen en hool vaaste an wat de wet veurschrift."
69 Daornao zegende hi'j heur en wodde hi'j mit zien veuroolden verienigd.
70 Hi'j raekte weg in et jaor 146 en wodde bi'jzet in et graf van zien veuroolden in Modeïn. Hiel Israël rouwde om zien dood.



1 Makkabeeën 3.

Judas Makkabeüs.

01 Judas, ok wel Makkabeüs nuumd, volgde zien heit op.
02 Hi'j had de steun van al zien breurs en van iederiene die him bi'j zien heit ansleuten had. Vol vuur streden zi'j veur Israël.
03 Hi'j verbreidde de roem van zien volk.
As een reus gong hi'j de stried an,
mit een harnas an,
dat volhong mit waopens,
hi'j verdedigde zien kaamp mit et zwaord.
04 Hi'j vocht as een jonge leeuw,
brullend gooide hi'j him op zien prooi.
05 Hi'j maekte jacht op wettelozen,
onderdrokkers van zien volk dreef hi'j et vuur in.
06 Wetsverachters dee hi'j trillen van aangst,
hi'j maekte de anstichters van et kwaod van streek.
Zo leidde hi'j zien volk naor de bevri'jding.
07 Hi'j brocht een protte keunings tot raozerni'je,
mar Jakob maekte hi'j bliede mit zien daoden.
Zien naogedaachtenis is iewig prezen.
08 Hi'j trok deur Judea zien steden,
vernietigde de ofvalligen.
Zo keerde hi'j de argernis of van Israël.
09 Zien roem beriekte de uutaenden van de eerde,
wie verleuren leken brocht hi'j weer saemen.

Eerste overwinnings van Judas.

10 Apollonius brocht uut de omringende volken, mar heufdzaekelik uut Samaria, een groot leger op de bien om tegen Israël op te trekken.
11 Doe Judas dit heurde, trok hi'j him integen. Hi'j versleug him en maekte him dood. Een protte van Apollonius zien soldaoten sneuvelden, de rest sleug op de vlocht.
12 Judas zien manluden gadderden de buit en hi'jzels nam et zwaord van Apollonius, dat hi'j van now an in de gevechten bruukte.
13 Doe de Syrische legeranvoerder Seron vernam dat Judas een groep wetsgetrouwe en striedveerdige manluden om him henne gadderd had,
14 zee hi'j: "Ik wil naeme maeken en in et hiele keuninkriek beroemd wodden. Daorom za'k de stried angaon tegen Judas en zien anhangers, die et bevel van de keuning naost heur daeleleggen."
15 Mit een enorm leger ofvalligen trok hi'j tegen de Israëlieten op om wraoke te nemen.
16 Zogauw Seron de barghelling van Bet-Choron beriekt hadde, gong Judas him mit een haantienvol manluden integen.
17 Doe ze de legermacht zaggen die tegen heur uutrokt was, zeden ze tegen Judas: "Wat kuwwe mit zo weinigen uutrichten tegen disse overmacht? We bin mu en we hebben vandaege ok nog niks eten."
18 Judas zee doe tegen heur: "Mar een kleine groep kan makkelik een grote groep overmeesteren. Veur de hemel maekt et gien verschil of de redding deur een protte of deur weinig meensken brocht wodt.
19 In oorlogen hangt de overwinning niet van tallen soldaoten of, mar van de kracht van de hemel.
20 Oonze vi'jaand is vol overmoed en vol haat tegen de wet optrokken om oons en oonze vrouwluden en kiender uut te roeien en oonze bezittings te roven,
21 mar wi'j vechten veur oons leven en oonze tredisies.
22 De hemel zal heur veur oonze ogen verpletteren; jim hoeven niet bange veur heur te wezen."
23 Drekt nao disse woorden dee hi'j een verrassingsanval, en Seron en zien legermacht wodden hielemaole verpletterd.
24 Ze zatten him nao van de barghelling van Bet-Choron tot an de vlakte. Haost achthonderd van Seron zien manluden sneuvelden, de rest vlochtte naor et laand van de Filistijnen.
25 Van doe of an was et volk beducht veur Judas en zien breurs; de volken om heur henne leefden now in aangst.
26 Ok de keuning heurde van Judas, en verhaelen over zien verzet deden bi'j ieder volk de ronde.
27 Et ni'js van disse gebeurtenissen wekte de lelkens van Antiochus op. Hi'j gaf bevel om alle striedkrachten van zien riek saemen te trekken tot ien reusachtig leger.
28 Doe eupende hi'j zien schatkiste, betaelde de striedkrachten een jaor soldij uut en dreug heur op om heur klaor te holen.
29 Mar al gauw vernam hi'j dat et geld in de schatkiste opraekte; vanwegens de rampzalige opstaand die hi'j uutlokt had mit de ofschaffing van de ieuwenoolde tredisies weren de belastinginkomsten van et laand aorig minder wodden.
30 Hi'j was bange dat hi'j, zoas al meer as iens gebeurd was, niet genoeg hebben zol veur de daegelikse kosten, laot staon veur de kedo's die hi'j, meer nog as zien veurgangers, tot dan toe mit gulle haand uutdield had.
31 Einliks en te leste besleut hi'j om naor Perzië te gaon en daor belasting te innen om de schatkiste weer wat te vullen.
32 Lysias, een eerd lid van de keuninklike femilie, belastte hi'j tot zien teroggekommen mit et bestuur over et riek tussen de Eufraat en de Iegyptische greens;
33 ok de opvoeding van zien zeune Antiochus vertrouwde hi'j an him toe.
34 Hi'j gaf him et bevel over de helte van de striedkrachten en over de olifanten, en dreug him op om al zien plannen uut te voeren: hi'j mos troepen op de inwoners van Judea en Jeruzalem ofsturen
35 om de legermacht van Israël uut te schaekelen en et verzet van de meensken die nog in Jeruzalem woonden te breken. Hi'j mos iedere heugenschop an heur uutwissen,
36 heur gebied mit vremden bevolken en et laand onder heur verpatten.
37 Mit de aandere helte van de troepen vertrok de keuning in et jaor 147 uut Antiochië, de heufdstad van zien riek, stak de Eufraat over en trok deur de oostelike perveensies.
38 Ptolemeüs, de zeune van Dorymenes, en Nikanor en Gorgias, dappere manluden uut de ronte van vertrouwelingen van de keuning, wodden deur Lysias uutkeuzen
39 en mit veertigduzend soldaoten en zeuvenduzend ruters naor Judea stuurd om et laand te verwoesten, zoas de keuning beveulen hadde.
40 Mit hiel dat leger rokten zi'j uut en ze sleugen in de vlakte bi'j Emmaüs heur kaamp op.
41 De koopluden van die streek heurden d'r van en kwammen mit een protte zulver en goold en mit voetboeien naor et legerkaamp om de Israëlieten as slaven op te kopen. Et Syrische leger wodde verstarkt deur troepen uut Idumea en et laand van de Filistijnen.

Judas overwint Gorgias.

42 Judas en zien breurs beseften dat de situaosie kniepende wodde now in heur gebied vi'jaandelike troepen legerd weren, en doe zi'j heurden dat de keuning bevel geven hadde om heur volk hielendal uut te roeien,
43 zeden ze tegen mekeer: "We moe'n oons volk uut zien ellende bevri'jden, we moe'n vechten veur oons volk en et heiligdom."
44 Ze verzaemelden heur om heur op te maeken veur de stried, en ze beden en smeekten om ontfarming en mededogen.
45 Jeruzalem was verlaoten as een woestijn,
gien bewoner gong zien poorten nog in of uut.
De tempel was vertrapt,
vremden verschaansten heur in de citadel,
vremde volken bewoonden de stad.
Jakob kende gien wille meer,
fluite en citer zwegen.
46 Ze kwammen bi'jmekeer in Mispa, in de buurt van Jeruzalem, omreden Mispa vroeger een plak van gebed west was veur Israël.
47 Ze vaastten die dag, trokken een boeteklied an, gooiden stof over heur heufd en scheurden heur kleren.
48 Zoas aandere volken veur een anwiezing heur godebeelden vraogen, zo eupenden zi'j de wetsrolle.
49 Ze hadden de priesterlike kleren, de eerste opbrengst van de ni'je oogst en de tienden mitneumen en reupen de nazireeërs bi'jmekeer die heur gelofte volbrocht hadden.
50 Ze reupen luud naor de hemel: "Waor moe'n wi'j disse meensken en disse dingen in veilighied brengen?
51 Jim tempel is onder de voet lopen en ontwi’jded, jim priesters bin vernederd en in rouw dompeld.
52 En now hebben vremde volken heur aniensleuten om oons te vernietigen. Jim weten wat ze mit oons van doel binnen.
53 Hoe kuwwe oons tegen heur teweerstellen as jim oons niet helpen?"
54 Daornao blaosden ze op de trompetten en raosden luud.
55 Doe stelde Judas leiders an over et volk, bevelhebbers over duzend, honderd, vuuftig en tien man.
56 En zoas de wet veurschrift leut hi'j iederiene naor huus gaon die een huus an et bouwen was, trouwen gaon zol, een droevetuun plaant had of die et an durf ontbrak.
57 Et leger vertrok en sleug zien kaamp op an de zuudkaante van Emmaüs.
58 Judas zee: "Maeke je d'r klaor veur en verzaemel moed! Zorge d'r veur daj' morgenvroeg klaor binnen om de stried an te gaon mit de vi'jaand die him verzaemeld het en oons en oonze tempel vernietigen wil.
59 We kun beter ommekommen in et gevecht as anzien te moeten wat onheil oons volk en et heiligdom treft.
60 Zoas de hemel et wil, zo zal et gebeuren."



1 Makkabeeën 4.

01 Die naacht verleut Gorgias mit vuufduzend soldaoten en duzend hiele goeie ruters zien legerkaamp
02 om et kaamp van de Joden bi'j verrassing an te valen; manluden uut de citadel weren zien gids.
03 Mar Judas kwam et te weten en trok d'r mit zien striedkrachten op uut om et leger van de keuning in Emmaüs an te valen
04 wiels Gorgias zien troepen nog verspreided buten et legerkaamp weren.
05 Doe Gorgias naachs bi'j et legerkaamp van Judas kwam, trof hi'j d'r gieniene an. In de veronderstelling dat ze veur him vlocht weren, gong hi'j naor heur op zuuk in de bargen.
06 Tegen de morgen verscheen Judas mit drieduzend man in de vlakte. Wiels ze et zels zonder goeie harnassen en zwaorden stellen mossen,
07 zaggen ze dat et legerkaamp van de vi'jaand zwaor verstarkt was, mit daoromhenne een kordon van ruters, oefend in oorlogsvoering.
08 Judas zee tegen zien manluden: "Laot je niet ontmoedigen deur heur overmacht en wees niet bange as zi'j hier henne kommen.
09 Bedaenk hoe oonze veuroolden redded binnen bi'j de Rooie Zee, doe ze deur de farao en zien leger aachtervolgd wodden.
10 Lao'we de hemel anroepen en vraogen of hi'j oons goedzind wezen wil en et verbond mit oonze veuroolden gestaand doen wil deur dit leger vandaege nog veur oonze ogen mit overmacht te verslaon.
11 Dan zullen alle volken weten dat d'r iene is die Israël bevri'jdt en reddet."
12 De vremden zaggen de Joden op heur ofkommen
13 en verleuten heur legerkaamp om de anval te eupenen. An de kaante van Judas wodde op de trompet blaozen,
14 en et gevecht begon. De vi'jaand wodde versleugen: wie kon, vlochtte de vlakte in,
15 de aanderen vullen tot de laeste man. Judas zien soldaoten zatten heur nao tot an Gezer en de vlakten van Idumea, Azotus en Jamnia; d'r sneuvelden haost drieduzend manluden.
16 Naodat Judas en zien leger van de aachtervolging weeromme kommen weren,
17 zee hi'j tegen et volk: "Stel et plunderen nog even uut, want d'r staot oons nog een veldslag te waachten.
18 Gorgias en zien manluden bin niet veer van oons weg, in een legerstee in de bargen. Eerst moej'm jim tegenover de vi'jaand opstellen en mit him de stried angaon, daornao bin jim vri'j om de buit binnen te haelen."
19 Judas was nog niet uutpraot, of d'r verscheen een legereenheid vanuut de bargen.
20 D'r was rook zichtber die de ienhied dee vermoeden wat d'r gebeurd was. Ze zaggen dat de aandere ienheden vlocht weren, en uut de opstiegende rook konnen ze opmaeken dat heur kaamp in braand steuken was.
21 Disse ontdekking brocht heur in alteraosie, temeer omreden ze begrepen dat Judas zien leger heur in de vlakte opsteld hadde.
22 De hiele ienhied sleug op de vlocht naor et laand van de Filistijnen.
23 Judas gong weeromme, plunderde heur kaamp en maekte een grote buit: goold en zulver, zeeblauwe en purperrode stoffen, en aandere kostberheden.
24 Zingend anveerdden ze de weerommereize en loofden de hemel: "Hi'j is goed, en iewig duurt zien baarmhattighied."
25 En zo wodde Israël die dag op grootse wieze redded.

Judas verslat Lysias en hemmelt de tempel.

26 De vremden die heur hadden weten te redden, meldden heur bi'j Lysias om him te vertellen wat d'r gebeurd was.
27 Heur ni'js brocht him in alteraosie en ontmoedigde him, want mit Israël was niet gebeurd wat hi'j wild hadde, en de opdracht die de keuning him geven hadde was niet uutvoerd.
28 Et jaor daornao brocht hi'j zestigduzend hiele beste soldaoten en vuufduzend ruters saemen veur de stried.
29 Ze kwammen tot in Idumea en sleugen heur kaamp op in Bet-Sur, waor Judas heur integen kwam mit tienduzend man.
30 Judas zag hoe stark heur leger was en biddede: "Prezen bin jow, redder van Israël, die de vi'jaand versleugen hebben deur jow knecht David en die et leger van de Filistijnen in hanen geven hebben van Jonatan, de zeune van Saul, en zien waopendreger.
31 Laot ok dit leger in hanen valen van jow volk Israël en laot et mit voetvolk, ruters en al versleugen wodden.
32 Maek heur bange, maek een aende an heur overmoed, geef heur een nederlaoge die heur nog lange heugen zal.
33 Hael heur daele mit et zwaord van degenen die jow liefhet, dan zal iederiene die jow naeme kent jow mit loflieden loven."
34 De stried begon en van et leger van Lysias sneuvelden haost vuufduzend soldaoten in gevechten van man tot man.
35 Doe Lysias zag dat de kaansen van zien leger keerd weren en dat Judas zien manluden moed kregen hadden en klaor weren om heur dood te vechten, trok hi'j him weeromme naor Antiochië. Daor rekruteerde hi'j huurlingen om mit een nog vule groter leger naor Judea weeromme te kommen.
36 Judas en zien breurs zeden: "Oonze vi'janen bin versleugen. Lao'we et heiligdom schonemaeken en et opni'j inwi’jden."
37 Et hiele leger verzaemelde him en gong op weg naor de Sion.
38 Daor zaggen ze hoe verlaoten et heiligdom d'r bi'j lag. Et alter was ontwi’jded, de poorten weren verbraand en de veurtunen weren mit ontuug overwoekerd, as in een bos of in de bargen. De vertrekken van de priesters weren vervalen.
39 Judas en zien manluden scheurden heur kleren en begonnen luud te jammeren. Ze gooiden stof over heur heufd
40 en smeten heurzels op de grond. Ze blaosden op de trompetten en reupen de hemel an.
41 Doe wees Judas een groep manluden an die et garnizoen in de citadel op een ofstaand holen mos totdat et heiligdom schone maekt was.
42 Hi'j keus wetsgetrouwe priesters uut van onbespreuken gedrag,
43 die et heiligdom schone maekten en de stienen die et alter ontwi’jded hadden ofvoerden naor een onreine plak.
44 Ze overlegden wat ze mit et ontwi’jde braandofferalter doen mossen
45 en besleuten – terechte – om et daele te haelen, zodat et heur niet tot schaande strekken zol now et deur vremde volken verontreinigd was. Ze haelden et alter dus daele
46 en legden de stienen op een geschikt plak op de tempelberg tot d'r een profeet kommen zol die wus wat d'r mit gebeuren mos.
47 Daornao neumen ze ongehouwen stienen, zoas de wet veurschrift, en bouwden een ni'j alter, krekt as et veurige.
48 Ze brochten et heiligdom en de ruumten in de tempel in de oolde staot weeromme en heiligden de veurtunen.
49 Ze maekten ni'j tempelgerei en zetten de laampestander, et roekofferalter en de taofel van de toonbroden in de tempel.
50 Ze braanden roekersgoed op et alter en stakken de laampen an, die van now an weer in de tempel braanden.
51 Ze legden toonbroden op de taofel en hongen de veurhangsels op. Daormit was et wark dat ze onderneumen hadden klaor.
52 Op de vuventwintigste van de negende maond, te weten de maond kislew, van et jaor 148
53 kwammen ze in alle vroegte in de bienen en brochten neffens veurschrift een offer op et ni'je braandofferalter.
54 Op dezelde dag en op etzelde ure dat vremde volken et alter ontwi’jded hadden, wodde et ni'je alter inwi’jded, wiels d'r lieties en meziek van citers, harpen en cimbalen te heuren weren.
55 Et hiele volk gong deur de kni'jen en beug diepe veurover om de hemel, die heur hulpen had, te loven.
56 Acht daegen lange vierden ze de inwi’jding van et alter en brochten ze mit bliedschop braandoffers, vredeoffers en daankoffers.
57 Ze versierden de veurkaante van de tempel mit goolden kraanzen en mit kleine schilden. Ze verni'jden de poorten en de priestervertrekken en maekten daor deuren veur.
58 D'r was een protte wille onder et volk omreden de smaad die ze van de vremde volken ondervunnen hadden, ofwended was.
59 Judas bepaolde tegere mit zien breurs en de hiele volksvergeerdering dat et feest van de alterinwi’jdinge jaorliks acht daegen mit bliedschop en wille vierd wodden zol, te beginnen op 25 kislew.
60 In die tied bouwden ze ok een hoge mure om de Sion, mit verstarkte torens, zodat aandere volken et heiligdom niet nog es binnen valen kunnen zol.
61 Judas legerde daor ok een garnizoen om de barg te bewaeken en hi'j verstarkte Bet-Sur, zodat et volk een vesting had an de greens mit Idumea.



1 Makkabeeën 5.

Judas verslat de omringende volken.

01 Doe de omringende volken heurden dat et alter opni'j opbouwd was en et heiligdom in de oolde staot weerommebrocht was, wodden ze poer.
02 Ze besleuten om de naokommelingen van Jakob die in heur midden woonden uut te roeien, en begonnen dood en verdarf te zi'jen onder et volk.
03 Judas trok op tegen de naokommelingen van Esau in Idumea, omreden ze een blokkade tegen de Israëlieten opwurpen hadden, en vul Akrabattene an. Hi'j brocht heur een zwaore nederlaoge toe, dwong heur op de kni'jen en plunderde de stad.
04 Hi'j rekende of mit de Beonieten, die mit heur valkoelen en versperrings de Israëlieten de hieltied mar in hinderlaogen lokten.
05 Hi'j sleut heur in heur eigen torens op, waornao hi'j een beleg rond heur sleug, een vluuk over heur uutreup en de torens mit iederiene d'r in in braand steuk.
06 Daornao trok hi'j nog op tegen de Ammonieten. Hi'j vun een starke en grote striedmacht tegenover him, anvoerd deur Timoteüs.
07 Nao een protte vechteri'je wus hi'j heur macht uutaendelik te breken en kon hi'j heur verslaon.
08 Naodat hi'j Jazer mit de omliggende dörpen veroverd hadde, gong hi'j weeromme naor Judea.
09 De volken in Gilead bundelden heur krachten om de Israëlieten die in heur gebied woonden te vernietigen. Die neumen de wiek naor de vesting van Datema
10 en stuurden van daoruut disse brief naor Judas en zien breurs:
"De volken om oons henne hebben heur krachten bundeld om oons te vernietigen.
11 Ze staon op et punt om de vesting waor wi'j oonze toevlocht zocht hebben te veroveren; Timoteüs is de anvoerder van heur troepen.
12 Kom daorom drekt en red oons, want pattie van oons bin al sneuveld.
13 In et gebied van Tobia bin al oonze breurs, omdebi'j duzend man, ommebrocht, heur vrouwluden en kiender bin gevangenneumen en heur bezittings bin ofpakt."
14 Judas en zien manluden hadden de brief nog niet leesd, of d'r kwammen boden uut Galilea. Zi'j hadden heur kleren scheurd en berichtten heur
15 dat Ptolemaïs, Tyrus, Sidon en et hiele heidense Galilea heur krachten bundeld hadden om de Joden hielendal uut te roeien.
16 Doe zi'j dit bericht heurden, reupen ze een grote vergeerdering bi'jmekeer om te beraodslaegen wat ze veur heur verdrokte en belaogde breurs doen konnen.
17 Judas zee tegen zien breur Simon: "Neem zovule manluden mit aj' neudig hebben en bevri'jde je breurs in Galilea. Ik zal mit oonze breur Jonatan naor Gilead gaon."
18 Josefus, de zeune van Zacharias, en Azarias leut hi'j aachter as leiders van et volk, tegere mit de rest van et leger, dat Judea bescharmen mos.
19 Hi'j dreug heur op: "Et volk staot onder jim bevel. Mar begin gien oorlog mit de vi'jaand veurdat wi'j weeromme kommen binnen."
20 Simon kreeg drieduzend man toewezen veur zien tocht naor Galilea, en Judas kreeg achtduzend man veur de veldtocht naor Gilead.
21 Simon trok dus op naor Galilea. Nao een protte gevechten wus hi'j de macht van de vremde volken te breken.
22 Hi'j aachtervolgde ze tot an de poort van Ptolemaïs. An de kaante van de vi'jaand sneuvelden omdebi'j drieduzend manluden; heur waopentuug maekte hi'j buit.
23 Hi'j bevri'jdde de Joden uut Galilea en Arbatta mit heur vrouwluden en kiender en brocht heur mit al heur bezittings onder luud gejuich naor Judea.
24 Ondertussen weren Judas Makkabeüs en zien breur Jonatan de Jordaan oversteuken en drie daegen deur de woestijn trokken.
25 Daor stuitten ze op een groep Nabateeërs die heur vrundelik integen traden en vertelden in wat omstaandigheden de Joden in Gilead verkeerden:
26 "Pattie van heur bin insleuten in de grote vestingsteden Bosorra, Bozor, Alema, Chasfo, Maked en Karnaïn,
27 en ok in aandere steden in Gilead zitten Joden insleuten. D'r wodden risselvaosies troffen om disse vestings morgen an te valen en in te nemen en de Joden allemaole diezelde dag nog omme te brengen."
28 Hierop keerde Judas mit zien leger deur de woestijn weeromme naor Bosra. Hi'j veroverde de stad, maekte alle manluden dood, plunderde de huzen en steuk de stad in braand.
29 Naachs vertrok hi'j van daor en reisde naor de vesting van Datema.
30 Vroeg in de morgen zaggen ze een enorme mennigte die de anval eupende en mit ledders en stormtorens de vesting perbeerde te veroveren.
31 Judas begreep dat et gevecht begonnen was. Uut de stad steeg luud raozen en geroep op en d'r klonk trompetgeschal.
32 Hi'j reup zien manluden toe: "Vecht vandaege veur oons volk!"
33 En in drie ofdielings vullen zi'j, onder trompetgeschal en et uutroepen van gebeden, de vi'jaand in de rogge an.
34 Zogauw de strieders van Timoteüs in de gaten kregen dat zi'j mit de Makkabeeër van doen hadden, sleugen ze op de vlocht. Judas brocht heur een zwaore nederlaoge toe; d'r sneuvelden die dag bi'jkaans achtduzend man.
35 Daornao beug Judas of naor Maäfa. Hi'j dee een anval op de stad, nam heur in en maekte alle mannelike inwoonders dood. Hi'j plunderde de stad en steuk heur in braand.
36 Van daor trok hi'j veerder en veroverde Chasfo, Maked, Bozor en de overige steden van Gilead.
37 Nao disse gebeurtenissen brocht Timoteüs een aander leger op de bien en sleug hi'j zien kaamp op tegenover Rafon, an de ginne kaante van de wadi.
38 Judas stuurde verkenners uut om et kaamp te beloeren. Zi'j meldden him dit: "Hi'j beschikt over een hiele grote legermacht, want alle volken uut de omtrek hebben heur bi'j him ansleuten,
39 en hi'j het ok nog Arabische troepen huurd. Zi'j hebben heur kaamp opsleugen an de ginne kaante en staon klaor om jim an te valen." Judas trok op, de stried integen,
40 en naoderde de wadi, die vol waeter ston. Timoteüs zee tegen zien legeranvoerders: "As hi'j as eerste overstikt kuwwe niks tegen him uutaende zetten, dan zal hi'j grif starker wezen as wi'j.
41 Mar as hi'j laf is en an de ginne kaante blift, dan stikken wi'j over en bin wi'j starker as hi'j."
42 Bi'j de wadi ankommen stelde Judas soldaot-schrievers an de oever op en gaf heur dit bevel: "Zorge d'r veur dat gieniene in et kaamp aachterblift en dat iederiene him in de stried gooit."
43 Zels steuk hi'j as eerste over, en alle manschoppen volgden him. De heidenen wodden vernietigend versleugen, zi'j gooiden heur waopens vot en vlochtten naor et heiligdom van Karnaïn.
44 Mar de Joden veroverden de stad en stakken et heiligdom mit iederiene d'r in, in braand. Zo wodde Karnaïn versleugen, en d'r was gieniene die Judas nog weerstaand bieden kon.
45 Judas brocht alle Israëlieten bi'jmekeer die in Gilead woonden, van jong tot oold, mit heur vrouwluden, kiender en heur bezittings, een enorme mennigte meensken, om onderweg te gaon naor Judea.
46 Ze trokken tot an Efron, een grote, zwaor verstarkte stad die op heur weg lag. Et was niet meugelik links of rechts om de stad henne te trekken, ze mossen d'r dwas deurhenne.
47 De inwoonders van de stad sleuten de weg veur heur of en blokkeerden de poorten mit stienen.
48 Judas stuurde boden naor heur toe mit een vreedzeme bosschop: "Laot oons deur jim gebied trekken om naor oons laand te gaon. Gieniene zal jim kwaod doen, we willen allienig mar lopende deur de stad trekken." Mar ze deden de poorten niet eupen.
49 Doe leut Judas in et legerkaamp ommeroepen dat iederiene op et plak waor hi'j was zien stelling innemen mos.
50 De manluden stelden heur op en bestookten de stad de hiele dag en de hiele naacht, totdat ze heur in hanen hadden.
51 Judas maekte alle manluden dood, maekte de stad mit de grond geliek en trok mit de buit over de lieken henne deur de stad.
52 Hi'j steuk de Jordaan over naor de grote vlakte bi'j Bet-San.
53 Hi'j zorgde d'r veur dat de thuusblievers niet veerder aachterop raekten en praotte et volk gedurende de hiele weg moed in, totdat ze Judea beriekt hadden.
54 Daor bestegen ze vol bliedschop en wille de Sion en brochten daor braandoffers, omreden ze gieniene verleuren hadden en iederiene veilig teroggekeerd was.
55 In de tied dat Judas en Jonatan in Gilead weren en heur breur Simon in Galilea, in de buurt van Ptolemaïs,
56 heurden de legeranvoerders Josefus, de zeune van Zacharias, en Azarias van heur heldedaoden en de veldslagen die ze leverd hadden.
57 Zi'j zeden tegen mekeer: "Lao'we ok perberen om beroemd te wodden en optrekken tegen de volken om oons henne."
58 En ze gavven heur leger et bevel op te trekken naor Jamnia.
59 Mar Gorgias en zien manluden kwammen heur vanuut de stad integen om stried te leveren.
60 Josefus en Azarias wodden op de vlocht jagd en tot an de greens van Judea naozeten. D'r vullen die dag bi'jkaans twieduzend Israëlieten.
61 Disse zwaore tegenslag trof et volk, deurdat de legerleiders niet naor Judas en zien breurs luusterd hadden mar miend hadden heldedaoden doen te moeten.
62 Butendat heurden ze niet tot et geslaacht manluden an wie et geven was om Israël te redden.
63 De heldhaftige Judas en zien breurs wodden eerd in hiel Israël en deur alle volken bi'j wie heur naeme bekend wodde.
64 Van alle kaanten kwam et volk heur ere bewiezen.
65 Judas en zien breurs trokken opni'j naor et zuden om slag te leveren mit de naokommelingen van Esau. Hi'j veroverde Hebron en de omliggende dörpen, haelde de vestingmuren daele en steuk de torens rond de stad in braand.
66 Hi'j brak op om naor et laand van de Filistijnen te gaon en trok deur Maresa.
67 Die dag sneuvelden d'r priesters die heldedaoden doen wollen en ondeurdocht de stried angaon weren.
68 Doe beug Judas of naor Azotus in et laand van de Filistijnen. Hi'j haelde heur alters daele, steuk heur godebeelden in braand, plunderde steden en gong weeromme naor Judea.



1 Makkabeeën 6.

De dood van Antiochus Epifanes.

01 Op zien tocht deur de oostelike perveensies heurde keuning Antiochus dat d'r in Perzië een stad lag, Elymaïs, die beroemd was om heur schatten van zulver en goold.
02 De tempel van die stad was uutzunderlik riek; d'r hongen vergulde helms, schilden en waopens, daor aachterlaoten deur Filippus zien zeune keuning Alexander, de Macedoniër, de eerste keuning van de Grieken.
03 Antiochus wol de stad innemen en plunderen mar dat lokte him niet, want de inwoners hadden locht kregen van zien veurnemen
04 en verzetten heur mit haand en taand. Hi'j mos de wiek nemen en begon diepe teleursteld de weerommereize naor Babylon.
05 Wiels hi'j nog in Perzië was, kwam iene him vertellen dat de legers die naor Judea gaon weren op de vlocht jacht weren:
06 dat alderdeegst Lysias, die mit een groot leger optrokken was, terogge dreven was, en dat de vi'jaand him verstarken kund hadde mit de waopens, et oorlogstuug en de grote buit die ze van de versleugen legers roofd hadden.
07 D'r wodde him ok verteld dat de vi'jaand de gruwel op et alter daelehaeld hadde die hi'j in Jeruzalem opricht had, dat de muren om et heiligdom weer opbouwd weren en dat iene van zien steden, Bet-Sur, ommemuurd was.
08 Doe de keuning dit heurde, was hi'j zo veraldereerd en schokt dat hi'j him op zien bedde gooide; hi'j was ziek van ellende omreden niks gaon was zoas hi'j wild had.
09 Daegenlaank bleef hi'j op bedde, omreden hi'j de hieltied weer overvalen wodde deur diepe wanhoop, en uutaendelik vuulde hi'j dat hi'j wegraeken zol.
10 Hi'j reup al zien vertrouwelingen bi'j him en zee tegen heur: "Ik kan niet meer slaopen, want ik wor verteerd deur verdriet.
11 Ik blief mi'j mar ofvraogen waorom ik in disse poele van ellende telane kommen bin. Tiedens mien bewind bin ik ommes mild west en was ik geliefd.
12 Mar now herinnere ik mi'j de wandaoden die ik in Jeruzalem begaon hebbe: ik hebbe al et goold en zulver uut de stad roofd en zonder reden opdracht geven om de inwoners van Judea uut te roeien.
13 Ik beseffe dat mien wandaoden mi'j in disse ellende stot hebben, zodat ik now in een vremd laand diepe ongelokkig bezwieken moet."
14 Hi'j reup Filippus, iene van zien vertrouwelingen, bi'j him en stelde him an over zien hiele riek.
15 Hi'j gaf him zien keuninklike heufdbaand, maantel en ring, en dreug him op om zien zeune Antiochus groot te brengen en veur te bereiden op et keuningschop.
16 Keuning Antiochus raekte in Perzië weg, in et jaor 149.
17 Doe Lysias vernam dat de keuning wegraekt was, wees hi'j zien zeune, de minderjaorige Antiochus, die hi'j zels grootbrocht had, as troonopvolger an. Hi'j nuumde him Eupator.

Judas belegert de citadel.

18 De bezetters van de citadel hadden et gebied rondom et heiligdom nog de hieltied in heur macht. Ze bezorgden de Israëlieten niks as ellende en wodden een vaast steunpunt veur de heidenen.
19 Judas besleut om heur uut de weg te rumen en reup et hiele volk veur de belegering bi'jmekeer.
20 Ze verzaemelden heur, en in et jaor 150 belegerden ze de citadel mit behulp van geschutstellings en stormtorens.
21 Inkelde manluden wussen, tegere mit een peer ofvallige Israëlieten, om uut de belegerde citadel te ontkommen.
22 Ze gongen naor de keuning en zeden: "Wanneer geven jow oons aendelik genoegdoening en wreken jow oonze medestanders?
23 Wi'j hebben jow heit reewillig diend, leefd neffens zien veurschriften en zien bevelen opvolgd.
24 Daorom hebben oonze volksgenoten de citadel now krek belegerd en heur van oons ofkeerd. Wie ze mar griepen konnen, hebben ze ommebrocht, en ze hebben oonze bezittings plunderd.
25 En niet allienig oons hebben ze anvalen, ok alle naobergebieden.
26 En vandaege bin ze uutrokt om de citadel in Jeruzalem in te nemen; ze hebben et heiligdom en Bet-Sur verstarkt.
27 As jow niet vlogge tegen heur in et geweer kommen, zullen jow niet veurkommen kunnen dat zi'j nog slimmere dingen doen."
28 Doe de keuning dat heurde, wodde hi'j poerlelk. Hi'j leut al zien vertrouwelingen bi'j him kommen, de anvoerders van et voetvolk en de ruteri'je,
29 en uut aandere keuninkrieken en van de eilanen kwammen ok nog huurlegers.
30 In tetaol beston zien leger uut honderdduzend man voetvolk, twintigduzend ruters en twienendattig kriegsolifanten.
31 Ze trokken deur Idumea en sleugen heur kaamp op bi'j Bet-Sur. De stried duurde daegenlaank. Ze maekten stormtorens, mar de belegerden brakken uut, stakken ze in braand en leverden manmoedig stried.
32 Judas trok vot uut de citadel en sleug zien kaamp op bi'j Bet-Zacharia, tegenover et legerkaamp van de keuning.
33 De aanderemorgens op ‘e tied brak de keuning op en verplaetste zien leger rap over de weg naor Bet-Zacharia, waor de striedkrachten onder trompetgeschal in slagodder opsteld wodden.
34 Ze hullen de olifanten sap van droeven en moerbeien veur om heur striedlust op te wekken.
35 De olifanten wodden over de gelederen verpat en bi'j iedere olifant wodden duzend manluden opsteld, paanserd mit maliënkolders en broonzen helms. Ok wodden bi'j ieder dier vuufhonderd oefende ruters opsteld.
36 Waor de olifant ok ston of gong, de ruters weken niet van zien ziede.
37 Op iedere olifant was mit riemen een hoolten geschutstoren vaastemaekt, van waoruut vier manluden stried leverden. De dieren wodden mend deur Indiërs.
38 De overige ruters stelde de keuning an de beide flanken van et leger op om alteraosie te brengen bi'j de tegenstaander en de eigen gelederen te verdedigen.
39 Doe de zunne op de goolden en broonzen schilden scheen, schitterden en flikkerden de bargen as branende fakkels.
40 Een pat van et keuninklike leger verspreidde him hoge in de bargen, een aander pat wat leger. Vastberaoden en in goeie odder trokken ze op.
41 D'r gong een siddering deur iederiene die et gedreun van de massaol oprokkende soldaoten en et gekletter van heur waopens heurde, zo groot en stark was dit leger.
42 Judas gong mit zien leger tot de anval over, en zeshonderd soldaoten van de keuning sneuvelden.
43 Eleazar Avaran zag dat iene van de olifanten paanserd was mit et keuninklike harnas en dat et dier ok groter was as de aanderen. Omreden hi'j vermoedde dat daor de keuning wel es op zitten kunnen zol,
44 offerde hi'j zien leven om zien volk te redden en veur himzels iewige roem te kriegen.
45 Manmoedig leup hi'j hadde op de olifant toe die midden in de slagodder ston, links en rechts dodelike slaegen uutdelend, zodat de vi'jaand an beide kaanten veur him aachteruut wieken mos.
46 Hi'j deuk onder de olifant, steuk him van onderof in de boek en doodde et dier, dat boven op him vul en him vermorzelde.
47 Mar doe de Joden zaggen hoe stark et leger van de keuning was en hoe vlogge et manoeuvreren kon, trokken zi'j heur weeromme.
48 De keuning gong mit een pat van zien leger op weg naor Jeruzalem om de Joden opni'j an te valen. Hi'j trok naor Judea en sleug bi'j de Sion een kaamp op.
49 Hi'j sleut vrede mit de inwoners van Bet-Sur, die wegtrokken uut de stad omreden zi'j vanwege et sabbatsjaor niet genoeg leeftocht hadden om een bezetting te overleven.
50 De keuning nam Bet-Sur in en leut iene legereenhied aachter om de stad te bewaeken.
51 Daornao belegerde hi'j daegenlange et heiligdom mit stormtorens en aander oorlogstuug dat hi'j daor opsteld had: vlammewarpers, stienegooiers, kattepulten en slingers.
52 De Joden maekten zels ok oorlogstuug om heur te weren, en een protte daegen lange leverden ze slag.
53 D'r was gien eten meer in de opslagplaetsen, want et was et zeuvende jaor, en wat d'r an veurraod nog was wodde opeten deur de Joden die uut de hanen van de omringende volken redded weren en naor Judea brocht weren.
54 D'r weren in et heiligdom uutaendelik nog mar weinig manluden over, want de honger had de meersten naor heur eigen woonstee weeromme dreven.
55 Doe heurde Lysias dat Filippus, die keuning Antiochus vlak veur zien dood ansteld had om zien zeune Antiochus op et keuningschop veur te bereiden,
56 uut Perzië en Medië weeromme kommen was. Hi'j had et leger die mit de keuning optrokken weren mit weerome neumen en perbeerde now de macht te griepen.
57 Votdaolik gaf Lysias et bevel tot de oftocht. Hi'j zee tegen de keuning, de legeranvoerders en de manschoppen: "We wodden mit de dag zwakker, de etensveurraod raekt op en et plak dawwe perberen in te nemen is verstarkt. Oonze plicht in et keuninkriek ropt.
58 Lao'we daorom om een bestaand vraogen en vrede sluten mit disse meensken en heur hiele volk.
59 Lao'we heur toestaon om krek zoas vroeger neffens heur veurschriften te leven, want et was oonze ofwiezing van heur veurschriften die heur lelkens opwekt het en heur tot dit verzet anzet het."
60 Zien veurstel vun bi'jval bi'j de keuning en de legeranvoerders, waorop hi'j boden naor de Joden stuurde om vrede mit heur te sluten. De Joden anveerdden heur anbod,
61 en de keuning en de legeranvoerders bevestigden de vrede mit een eed. Doe trokken de belegerers van de citadel vot.
62 Doe de keuning de Sion betrad en zag hoe zwaor die verstarkt was, verbrak hi'j de eed die hi'j zweerd hadde en gaf hi'j bevel om de verdedigingsmure daele te haelen.
63 Daornao trok hi'j haostig vot en gong weeromme naor Antiochië, waor Filippus de macht grepen had. Hi'j leverde slag mit him en nam de stad mit geweld in.



1 Makkabeeën 7.

Judas verslat Bakchides en Nikanor.

01 In et jaor 151 vertrok Demetrius, de zeune van Seleukus, uut Rome. Mit een peer manluden laande hi'j in een stad an de kust an, waor hi'j himzels tot keuning uutreup.
02 Wiels hi'j op weg was naor et keuninklik peleis van zien veuroolden, nam et leger Antiochus en Lysias gevangen om heur an him uut te leveren.
03 Mar doe hi'j hiervan op de hoogte steld wodde, zee hi'j: "Ik wil ze nooit meer zien!"
04 Doe brocht et leger heur omme en kon Demetrius op de troon van zien riek zitten gaon.
05 Alle wetsverachters en ofvalligen uut Israël kwammen naor him toe. Heur leider was Alkimus, die hogepriester wodden wol.
06 Zi'j brochten bi'j de keuning disse beschuldigings in tegen de aandere Joden: "Judas en zien breurs hebben al jow vertrouwelingen ommebrocht en oons uut oons laand verdreven.
07 Laot iene in wie jow vertrouwen hebben de schae opnemen die zi'j toebrocht hebben an oons en jow grondgebied. Laot hi'j Judas en iederiene die him hulpen het, straffen."
08 De keuning keus Bakchides, iene van zien vertrouwelingen, die een gebied an de westkaante van de Eufraat bestuurde. Hi'j was een man van anzien, en trouw an de keuning.
09 Tegere mit de ofvallige Alkimus, die as hogepriester ansteld was, wodde hi'j d'r op uutstuurd om de Israëlieten te straffen.
10 Mit een groot leger trokken ze op naor Judea. Bakchides stuurde boden naor Judas en zien breurs om heur mit listige woorden vrede te beloven.
11 Mar die gongen d'r niet op in omreden ze zien hadden dat ze mit een groot leger kommen weren.
12 Wel gong een groep schriftgeleerden naor Alkimus en Bakchides om de veurweerde veur vrede te bepraoten.
13 De Chasideeën weren de eersten onder de Israëlieten die heur om vrede vreugen.
14 Zi'j dochten: Mit et leger is een priester uut et geslaacht van Aäron mitkommen; hi'j zal oons grif gien onrecht andoen.
15 Inderdaod ston Alkimus heur vrundelik te woord, en hi'j bezweerde heur: "Wi'j bin niet van doel om jow en jow vrunden kwaod te doen."
16 Ze geleufden him, mar hi'j leut zestig van heur gevangennemen en nog dezelde dag omme brengen, krekt zoas schreven staot:
17 "Zi'j hebben de lieken van jow heiligen liggen laoten en heur bloed rondom Jeruzalem vergeuten, en d'r was gieniene om heur te begreven."
18 Et hiele volk wodde bange, en de meensken zeden: "Et bin liegebulen die niet weten wat rechtveerdighied is; zi'j hebben heur belofte schunnen, ondaanks de eed die ze zweerd hebben."
19 Bakchides trok weg uut Jeruzalem en sleug zien kaamp op in Bet-Zait. Van daoruut leut hi'j een stokmennig manluden uut et volk gevangennemen, en alderdeegst een flink tal verraoders die heur vri'jwillig bi'j him ansleuten hadden. Hi'j leut heur bi'j de grote waeterputte ofslaachten.
20 Hi'j dreug et bestuur van et laand over an Alkimus en leut as ondersteuning een legereenhied bi'j him aachter. Daornao keerde Bakchides weeromme naor de keuning.
21 Alkimus perbeerde uut alle macht om zien hogepriesterschop erkend te kriegen.
22 Alle onruststokers onder et volk sleuten heur bi'j him an; zi'j grepen de macht in Judea en brochten Israël een zwaore slag toe.
23 Judas zag dat et kwaod dat Alkimus en zien anhangers de Israëlieten andeden nog vule slimmer was as wat de omringende volken heur andeden.
24 Hi'j trok deur alle streken van Judea om wraok te nemen op de overlopers en hi'j verhinderde heur om weeromme te gaon naor heur laand.
25 Algauw zag Alkimus in dat Judas en zien anhangers zo stark wodden weren dat hi'j gien tegenstand bieden kon, en daorom keerde hi'j weeromme naor de keuning en brocht zwaore beschuldigings tegen heur in.
26 Doe stuurde de keuning iene van zien beruchtste bevelhebbers, Nikanor, die een grote hekel an Israël hadde, mit as opdracht om et volk uut te roeien.
27 Nikanor trok mit een groot leger naor Jeruzalem en stuurde boden naor Judas en zien breurs om heur mit listige woorden vrede te beloven:
28 "Ik wil gien oorlog mit jim; ik komme mit mar een peer manluden, want ik wil jim in vrede treffen."
29 Hi'j gong zels ok naor Judas, en zi'j begroetten mekeer vrundelik, mar de vi'jaand ston al klaor om Judas gevangen te nemen.
30 Doe Judas d'r aachter kwam dat Nikanor mit lelke opzet bi'j him kommen was, wodde hi'j bange veur him en weigerde om him opni'j te treffen.
31 Nikanor begreep dat zien plan deurzien was en hi'j gong et gevecht an mit Judas op de hoogte van Kafarsalama.
32 An de kaante van Nikanor sneuvelden omdebi'j vuufhonderd soldaoten, die overbleven vlochtten naor de Davidsburcht.
33 Nao disse gebeurtenissen trok Nikanor op naor de Sion, waor een peer priesters en volksooldsten him vanuut et heiligdom integen gongen om him in vrede te begroeten. Zi'j leuten him zien dat d'r veur de keuning een braandoffer brocht wodde,
34 mar hi'j bespotte heur en lachte heur uut, spi'jde op heur en praotte in een hoogmoedige tael.
35 Hi'j bezweerde heur poerlelk: "As Judas en zien leger dit keer niet in mien hanen valen, dan laot ik disse tempel in braand stikken zogauw ik veilig weeromme kommen bin." Slim verontweerdigd gong hi'j vot.
36 De priesters leupen naor binnen, gongen veur et alter van de tempel staon en baden onder traonen:
37 "Jow hebben jow naeme verbunnen an dit huus, zodat et veur jow volk een huus van gebed en veurbede wezen zol.
38 Neem wraok op disse man en op zien leger. Laot heur valen deur et zwaord. Daenk an heur lasterlike woorden en laot heur niet langer leven."
39 Nikanor trok uut Jeruzalem en sleug zien kaamp op in Bet-Choron, waor et Syrische leger heur bi'j him ansleut.
40 Judas sleug mit drieduzend man zien kaamp op in Adasa, en hi'j biddede:
41 "Ooit hebben de boden van een keuning kwaod over jow praot en hebben jow een engel stuurd om honderdvuventachtigduzend van zien manluden daele te slaon.
42 Doe vandaege etzelde mit dit leger en verpletter et veur oonze ogen, zodat degenen die overblieven weten dat Nikanor kwaod over jow heiligdom praot het. Geef him zien verdiende straf."
43 Op 13 adar bunnen de beide legers de stried an. Et leger van Nikanor wodde ommeraek versleugen; hi'jzels was de eerste die ommekwam.
44 Doe zien soldaoten zaggen dat Nikanor sneuveld was, gooiden zi'j heur waopens vot en sleugen op de vlocht.
45 De Joden zatten heur een dagreize veer nao, van Adasa tot in Gezer, blaozend op heur trompetten.
46 Uut alle omliggende dörpen van Judea scheuten manluden te hulp om heur die vlocht weren de pas of te snieden. Ze wussen die weeromme te dringen tot bi'j heur aachtervolgers, zodat gieniene an heur zwaord ontkwam.
47 Ze steulen heur uutrusting en heur eteri'je, hakten Nikanors et heufd of en zien rechter aarm, die hi'j nog zo hoogmoedig opheven hadde. Die neumen ze mit en hongen ze krek buten Jeruzalem op.
48 Et volk was slim bliede en maekte van die dag een grote feestdag.
49 Ze besleuten om et feest ieder jaor op 13 adar te vieren.
50 Daornao had Judea kotte tied rust.



1 Makkabeeën 8.

Overienkomst mit de Romeinen.

01 Judas had over de Romeinen zeggen heurd dat ze oppermachtig weren, dat ze iederiene die toenaodering zocht welwillend integen kwammen en mit iederiene die dat wol een vriendschapsverdrag sluten wol.
02 Dat ze oppermachtig weren bleek uut wat him verteld wodde over heur oorlogen en heldedaoden tegen de Galliërs, die ze overmeesterd hadden en schatplichtig maekt hadden.
03 D'r wodde verteld wat ze in Spanje daon hadden om heur meester te maeken van de zulver- en gooldmienen daore;
04 hoe ze et hiele gebied strategisch en mit beleid hadden weten te veroveren – een gebied dat slim veer van Rome weg lag – en ok dat ze de keunings die vanof de uutaenden van de eerde tegen heur optrokken een vernietigende nederlaoge toebrocht hadden en de overlevenden een jaorlikse belasting oplegd hadden.
05 Filippus en Perseus, de Macedonische vosten, en alle aanderen die tegen heur in opstaand kommen weren, hadden ze in een oorlog vernietigend versleugen en an heur onderwurpen.
06 Alderdeegst Antiochus de Grote van Asia, die toch mit honderdtwintig olifanten, peerden en waegens en een slim groot leger tegen heur optrokken was, was deur heur versleugen.
07 Zi'j hadden him levend gevangenneumen en him en zien troonopvolgers een hoge belasting oplegd; butendat had hi'j gijzelaars leveren moeten en een pat van zien gebied ofstaon moeten.
08 Ze neumen him India, Medië en Lydië of, de mooiste laandstreken die hi'j bezat, en gavven die an keuning Eumenes.
09 Doe een plan van de Grieken om heur an te valen en uut te roeien
10 an de Romeinen bekend wodde, hadden zi'j allienig mar iene bevelhebber op heur ofstuurd. Ze hadden oorlog voerd mit de Grieken, een hieleboel van heur verwonded, heur vrouwluden en kiender gevangenneumen, heur huzen plunderd, heur laand in bezit neumen, heur vestings daelehaeld en heur an heur onderwurpen, tot op de dag van vandaege.
11 Ok alle aandere keuninkrieken en eilanen die heur op ienig mement tegen heur verzet hadden, weren deur heur versleugen en onderwurpen.
12 Mar mit heur bondgenoten en iederiene die him op heur verleuten, onderhullen ze vrundschoppelike betrekkings. Ze onderwurpen de keuninkrieken in de buurt en in vere streken, en heur naeme boezemde iederiene ontzag in.
13 Wie heur wollen helpen om keuning te wodden, wodde ok keuning; de keunings die ze kwiet wollen, zetten ze of. Zo stegen ze in macht en anzien.
14 Desondanks had gienend van heur de keuninklike heufdbaand ommedaon of et purper ommehangen veur meer roem en glorie veur heurzels.
15 In plak daorvan hadden ze veur heurzels een senaot insteld, die daegeliks mit driehonderdtwintig man vergeerderde en de hieltied et goedgevuulte van et volk veur ogen hul.
16 Ieder jaor vertrouwden ze iene man et leiderschap toe, die over heur en et hiele laand regeerde, en iederiene geheurzemde him zonder kwaodens of falegrein.
17 Judas keus Eupolemus, de zeune van Johannes uut de femilie van Hakkos, en Jason, de zeune van Eleazar, en stuurde heur naor Rome om mit de Romeinen een vrundschopsverdrag te sluten en een bondgenootschop an te gaon.
18 De Romeinen zollen heur dan van et jok van de Grieken bevri'jden, omreden ze wel inzien zollen dat Israël feitelik onderwurpen was an et Griekse riek.
19 Zi'j reisden naor Rome, een biezunder lange reize, en gongen de senaot binnen mit disse vraoge:
20 "Judas Makkabeüs, zien breurs en et Joodse volk hebben oons stuurd om mit jim een vredesverbond te sluten, zodat wi'j in et vervolg tot jim bondgenoten en vrunden rekend wodden."
21 Heur vraoge vul in goeie eerde.
22 Dit is et ofschrift van de overienkomst die ze op broonzen plaeten graveren leuten en weeromme stuurden naor Jeruzalem as bewies van et vredesverbond:
23 "Meugen de Romeinen en et Joodse volk tot in iewighied een protte veurspoed kennen, op et laand en op et waeter; meugen zi'j speerd blieven veur oorlog en vi'jaandschop.
24 As an Rome of iene van zien bondgenoten in wat gebied dan ok, de oorlog wodt verklaord,
25 zal et Joodse volk mit volledige inzet heur bondgenoot wezen, veurzoveer de omstaandigheden zoks toestaon.
26 Zi'j zullen de vi'jaand gien graon, waopens, zulver of schippen geven of verschaffen, overienkomstig de beslissing van Rome. Zi'j zullen heur verplichtings naokommen zonder tegenprestaosie.
27 Omkeerd zullen de Romeinen, as an et Joodse volk de oorlog verklaord wodt, mit volledige inzet heur bondgenoot wezen, veurzoveer de omstaandigheden zoks toestaon.
28 Zi'j zullen de vi'jaand ok gien graon, waopens, zulver of schippen geven, overienkomstig de beslissing van Rome, en heur verplichtings eerlik naokommen.
29 Op disse veurweerden hebben de Romeinen en et Joodse volk een verbond sleuten.
30 As ien van beide perti'jen in de toekomst wat toe wil voegen of votlaoten, dan zal disse toevoeging of weglaoting allienig geldig wezen mit goedvienen van de tegenparti'j.
31 Over et onrecht dat keuning Demetrius de Joden andaon het, hewwe him dit schreven: "Waoromme hebben jow de Joden, oonze vrunden en bondgenoten, zoe'n zwaor jok oplegd?
32 As zi'j nog meer anklachten tegen jow inbrengen, zuwwe heur recht doen en jow op et laand en op et waeter bestrieden.""



1 Makkabeeën 9.

De dood van Judas.

01 Doe Demetrius heurde dat Nikanor en zien leger versleugen weren, stuurde hi'j Bakchides en Alkimus een twiede keer naor Judea, mar now mit zien keurtroepen.
02 Ze neumen de weg naor Galilea en sleugen heur kaamp op bi'j Mesalot in Arbela. Ze veroverden et en brochten een groot tal meensken omme.
03 In de eerste maond van et jaor 152 sleugen ze heur kaamp op bi'j Jeruzalem.
04 Van daoruut trokken ze mit twintigduzend man voetvolk en twieduzend ruters op naor Berea.
05 Judas had mit drieduzend oefende soldaoten zien kaamp opsleugen in Elasa.
06 Doe de Joden zaggen hoe groot de legermacht van heur tegenstaander was, sleug de schrik heur om et hatte. Pattie van heur deserteerden, zodat d'r uutaendelik mar achthonderd man over weren.
07 Judas markte dat zien leger uutmekeer vul en twiefelde an een goeie ofloop van de stried. Hi'j kwam niet uut ‘e raod, want hi'j wus niet hoe hi'j zien soldaoten weer saemen brengen mos.
08 Wanhopig zee hi'j tegen degenen die nog over weren: "Lao'we toch mar tegen de vi'jaand optrekken, d'r is altied nog een kaans dawwe ze verslaon."
09 Mar zi'j gongen tegen him in en zeden: "Dat lokt oons nooit. We kun oonszels beter in veilighied brengen en laeter tegere mit oonze breurs de stried mit heur angaon. Now biwwe mit vusen te min."
10 Judas zee doe: "Dat nooit! We slaon grif niet veur heur op de vlocht. As oonze tied kommen is, moe'we moedig veur oonze breurs starven, in stee van oonszels een minne naeme te bezorgen."
11 Doe verleuten de vi'jaandelike troepen heur kaamp en stelden heur tegenover et Joodse leger op. Heur peerdevolk was in twiejen splist, de slingerers en boogschutters leupen veur et leger uut, de alderbeste soldaoten stonnen in de frontlinie.
12 Bakchides vocht mit in de rechterflank. Et voetvolk trok an twie kaanten dekt en onder trompetgeschal op, en ok de soldaoten van Judas blaosden op trompetten.
13 De eerde dreunde onder et geweld van de beide legers. De stried duurde van de vroege morgen tot de aovend.
14 Doe Judas zag dat Bakchides bi'j de beste troepen in de rechterflaank was, gong hi'j daor mit zien dapperste manluden op of.
15 Hi'j dee een verpletterende anval op de rechterflaank en aachtervolgde de manschoppen tot an de hellings van et gebargte van Azotus.
16 Doe de soldaoten van de linkerflaank zaggen dat de rechterflaank breuken was, dri'jden ze heur omme en gongen Judas en zien manluden aachternao.
17 Et wodde een bittere stried en an beide kaanten vullen een protte gewonden.
18 Judas sneuvelde en de aanderen vlochtten.
19 Jonatan en Simon neumen heur breur Judas mit en begreuven him in et graf van heur veuroolden in Modeïn.
20 Ze treurden om him en hiel Israël gaf him over an diepe rouw. De meensken jammerden daegenlang:
21 "Ach, dat de held sneuvelen kund het, de redder van Israël."
22 Et grootste pat van wat Judas zegd en daon het is niet opschreven: zien veldslaegen, de manmoedige daoden die hi'j daon het en alles wat veerder van zien groothied getuugt - et is te vule om op te numen.

Jonatan.

23 Nao de dood van Judas deuken in alle gebieden van Israël weer lu op die heur niks an de wet gelegen liggen leuten, alle onruststokers kwammen weer te veur 't locht.
24 Doe d'r ok nog een zwaore hongersnood uutbrak, sleut de bevolking heur bi'j heur an.
25 Bakchides stelde een stok of wat van die ofvallige manluden an as regeerders van et laand.
26 Zi'j spoorden anhangers van Judas op en brochten heur veur Bakchides, die heur strafte en bespotte.
27 Israël wodde onderdrokt zoas sund de laeste profeet niet meer gebeurd was.
28 Daorom verzaemelden de anhangers van Judas heur, en ze zeden tegen Jonatan:
29 "Sund de dood van jow breur Judas is d'r gieniene meer die optrekt tegen oonze vi'janen, tegen Bakchides of tegen de verraoders van oons volk.
30 Daorom hebben wi'j vandaege jow keuzen om in zien plak oonze leider en anvoerder in de stried te wezen."
31 En zo nam Jonatan de leiding op him as opvolger van zien breur Judas.

Jonatan zien eerste overwinning op Bakchides.

32 Doe Bakchides dit te weten kwam, wol hi'j Jonatan ommebrengen.
33 Jonatan en zien breur Simon en al heur anhangers heurden daor van en vlochtten naor de woestijn van Tekoa. Ze sleugen heur kaamp op bi'j de waeterputte van Asfar.
34 Dit heurde Bakchides en op een sabbat steuk hi'j mit zien hiele leger de Jordaan over.
35 Jonatan stuurde zien breur Johannes an et heufd van een grote groep meensken naor de bevriende Nabateeërs mit de vraoge of zi'j heur omvangrieke begage bi'j heur in bewering geven konnen.
36 Mar de Jambrieten rokten vanuut Medeba tegen heur op, overmeesterden Johannes en alles wat hi'j bi'j him hadde en maekten heur uut de voeten.
37 Een schoft laeter heurden Jonatan en zien breur Simon dat de Jambrieten een grote brulloft vieren gongen. De bruid, een dochter van iene van de meerst veuranstaonde manluden van Kanaän, zol mit een groot gevolg in Nadabat ophaeld wodden.
38 Mit et bloed van heur breur Johannes in gedaachten trokken zi'j op en verburgen heur in een bargspleet.
39 Van daoruut zaggen ze een remoerige optocht dichterbi'j kommen mit een grote vracht begage. Et weren de bruidegom, zien vrunden en zien breurs, die onder tromgeroffel en meziek en in vol waopentuug heur kaante op kwammen.
40 Jonatan en Simon kwammen uut heur hinderlaoge te veurschien en richtten een bloedbad an; d'r vullen een protte gewonden en de overigen vlochtten de bargen in. Al heur bezittings neumen ze in beslag.
41 Zo veraanderde et feest in rouwbetoon en de bruidsmeziek in een rouwklacht.
42 Et bloed van heur breur was wreuken. Daornao gongen ze weeromme naor et moeraslaand van de Jordaan.
43 Doe Bakchides hiervan heurde, trok hi'j op een sabbat mit een groot leger op tot an de oevers van de Jordaan.
44 Jonatan zee tegen zien manluden: "Veuruut! We moe'n vechten veur oons leven, want zo min as vandaege het et d'r nog nooit veur oons uutzien:
45 we wodden van veuren en van aachteren anvalen, et waeter van de Jordaan stroomt an disse kaante en an die kaante liggen moeras en struukgewas, we kun nargens henne!
46 Smeek de hemel dat jim uut de hanen van de vi'jaand redded wodden meugen!"
47 Et gevecht begon. Jonatan stak zien aarm op om Bakchides daele te slaon, mar disse week aachteruut.
48 Doe sprongen Jonatan en zien mannen in ‘t waeter en zwommen naor de ginne kaante. Mar de vi'jaand gong heur niet aachternao en steuk de Jordaan niet over.
49 Die daegs vullen d'r an de kaante van Bakchides omdebi'j duzend man.
50 Bakchides gong weeromme naor Jeruzalem en begon an de bouw van verstarkings in Judea: de burcht in Jericho en de steden Emmaüs, Bet-Choron, Betel, Timna, Faraton en Tefon wodden veurzien van hoge muren en vergrendelbere poorten.
51 Hi'j legerde daor garnizoenen om Israël in bedwang te holen.
52 Hi'j verstarkte Bet-Sur, Gezer en de citadel, stesjoneerde daor zien striedkrachten en sleug d'r etensveurraoden op.
53 Uutaendelik leut hi'j de zeunen van de leiders van et laand gijzelen en opsluten in de citadel in Jeruzalem.
54 In de twiede maond van et jaor 153 gaf Alkimus bevel om de mure van de veurtuun van et heiligdom daele te haelen om zo et wark van de profeten teniet te doen. Et volk was nog mar krek mit de ofbraoke begonnen,
55 doe Alkimus troffen wodde deur een ziekte en zien plannen veren laoten mos. Zien spraoke was antaast, hi'j was verlamd en hi'j kon dus gien woord meer uutbrengen, laot staon zien huus beheren.
56 Niet lange daornao raekte hi'j mit slimme piene weg.
57 Doe Bakchides vernam dat Alkimus wegraekt was, gong hi'j naor de keuning weeromme. Daornao had Judea twie jaor rust.

Bakchides veurgoed verdreven.

58 Alle wettelozen kwammen bi'jmekeer om te overleggen. Zi'j zeden: "Jonatan en zien anhangers leven rustig en onbezorgd. Awwe Bakchides now kommen laoten, kan hi'j heur allemaole in iene naacht gevangen nemen."
59 Dit veurstel legden ze an him veur,
60 waornao Bakchides d'r mit een groot leger op uuttrok en in et geheim brieven naor al zien bondgenoten in Judea stuurde, mit de opdracht om Jonatan en zien anhangers gevangen te nemen. Mar ze slaegden daor niet in, want et plan lekte uut
61 en omdebi'j vuuftig van de anstichters wodden ommebrocht.
62 Daornao trokken Jonatan en Simon mit heur manluden naor Bet-Bassi in de woestijn. Ze bouwden wat verwoest was weer op en verstarkten de stad.
63 Doe Bakchides hiervan heurde, trok hi'j al zien troepen saemen en reup hi'j ok zien anhangers in Judea op.
64 Hi'j rokte uut en sleug zien kaamp op bi'j Bet-Bassi, waornao ze de stad daegenlange vanuut stormtorens anvullen.
65 Jonatan leut zien breur Simon in de stad aachter en trok zels mit een tal manluden de omgeving in.
66 Hi'j vul Odomera en zien verwaanten an en dee een anval op de Fasirieten in heur tentekaamp; langzeman kregen ze de overhaand en neumen heur striedkrachten in tal toe.
67 Simon en zien manluden deden een uutval vanuut de stad en stakken de stormtorens in braand.
68 Bakchides wodde daorbi'j vernietigend versleugen, wat een zwaore tegenslag veur him betekende, want mit et mislokken van disse veldtocht was zien hiele onderneming op niks uutlopen.
69 Hi'j was raozend op de wettelozen die him overgehaald hadden om te kommen en leut een groot tal van heur ommebrengen. Daornao besleut hi'j om weer naor zien eigen laand weeromme te gaon.
70 Doe Jonatan hiervan heurde, stuurde hi'j onderhandelers naor Bakchides om vrede mit him te sluten en de kriegsgevangenen uutleverd te kriegen.
71 Bakchides anveerdde et vredesaanbod en hul zien woord. Hi'j zweerde dat hi'j him de rest van zien leven niet meer tot last wezen zol.
72 Ok dreug hi'j de meensken die hi'j eerder in Judea kriegsgevangen maekt had an Jonatan over. Doe gong hi'j naor zien laand weeromme en zette nooit meer een voete over de Judese greens.
73 Daormit kwam een aende an de oorlog in Judea. Jonatan gong in Michmas wonen. Hi'j wodde rechter over et volk en verdreef de ofvalligen uut Israël.



1 Makkabeeën 10.

Rivaliteit tussen Demetrius I en Alexander Epifanes.

01 In et jaor 160 zette Alexander Epifanes, de zeune van Antiochus, koers naor Ptolemaïs en nam de stad in. De inwoners onthaelden him en hi'j wodde daor keuning.
02 Doe keuning Demetrius dit heurde, mobiliseerde hi'j een grote troepemacht en gong mit him de stried an.
03 Ok stuurde Demetrius een brief an Jonatan, waorin hi'j him in vrundelike bewoordingen meer macht beloofde,
04 want hi'j docht: Wi'j moe'n vlogge vrede mit him sluten, veurdat hi'j mit Alexander een verbond slöt tegen oons,
05 want hi'j zal et kwaod dawwe him, zien breurs en zien volk andaon hebben niet vergeten wezen.
06 Hi'j machtigde Jonatan om striedkrachten te mobiliseren en waopens te maeken, en verklaorde dat zi'j bondgenoten weren. Butendat gaf hi'j opdracht om de gijzelaars in de citadel an Jonatan over te dregen.
07 Jonatan gong naor Jeruzalem en leesde de brief veur an hiel et volk en an de bezetters van de citadel.
08 Die schrokken hiel slim doe zi'j heurden dat de keuning him machtigd hadde om striedkrachten te mobiliseren.
09 De bezetters van de citadel dreugen de gijzelaars an Jonatan over, en hi'j gaf ze weeromme an heur oolden.
10 Jonatan gong in Jeruzalem wonen en begon mit et opni'j opbouwen van de stad.
11 Hi'j gaf et warkvolk opdracht om de stadsmure weer op te trekken en de Sion as verstarking mit uuthouwde stienen te omgeven. En zo gebeurde et.
12 De vremden die in de deur Bakchides bouwde vestings legerd weren, vlochtten.
13 Zi'j verleuten heur post en gongen weeromme naor heur laand.
14 Allienig in Bet-Sur bleven nog wat meensken aachter die de wet en de veurschriften ontkend hadden; zi'j hadden daor heur toevluchtsoord vunnen.
15 Keuning Alexander heurde van de toezeggings die Demetrius Jonatan daon had. En doe de meensken him vertelde van de veldslaegen en heldedaoden van Jonatan en zien breurs, en van de ontberings die ze leden hadden,
16 zee hi'j: "Zo is d'r gien twiede! We moe'n him votdaolik tot oonze vrund en bondgenoot maeken."
17 Hi'j stuurde een brief an Jonatan mit disse woorden:
18 "Keuning Alexander groet zien breur Jonatan.
19 Naor wi'j verneumen hebben bin jow een machtig man en bin jow et weerd om oonze bondgenoot te wezen.
20 Daorom benumen wi'j jow vandaege tot hogepriester van jow volk en verlienen jow de titel Vrund van de keuning. Bekommer jow om oonze zaeke en wees trouw an oonze vrundschop."
Mit de brief stuurde hi'j him een purperen maantel en een goolden kraanze.
21 In de zeuvende maond van et jaor 160, tiedens et Loofhuttenfeest, trok Jonatan et hogepriestergewaod an. Hi'j brocht striedkrachten bi'jmekeer en leut een protte waopens maeken.
22 Doe Demetrius hiervan heurde, was hi'j beheurlik ontstemd. Hi'j zee:
23 "Hoe hebben we gebeuren laoten kund dat Alexander oons veur west is! Hi'j het vrundschop sleuten mit de Joden en zo zien pesisie verstarkt.
24 Mar ok ik zal hattelike woorden tot heur richten en heur hoge ambten en kedo's beloven, zodat ze mien kaante kiezen."
25 En hi'j stuurde heur dit bericht:
"Keuning Demetrius groet et Joodse volk.
26 Naor wi'j verneumen hebben hebben jim jim hullen an de mit oons sleuten verdregen en bin jim oonze vrundschop trouw bleven. Jim hebben jim niet ansleuten bi'j oonze vi'janen, en daor biwwe slim bliede omme.
27 Aj'm oons trouw blieven, zuwwe jim riekelik belonen veur jim diensten.
28 Wi'j zullen jim van de meerste verplichtings ontslaon en jim kedo's geven.
29 Hierbi'j verklaor ik jim vri'j en onthef ik alle Joden van schatting, zooltheffing en kroongelden.
30 Ok et dadde van de veldoogst en de helte van de boomvruchten die mi'j rechtens toekommen, hoeven jim niet meer of te dregen. Mit ingang van heden bin Judea en de drie districten van Samaria en Galilea, die ik bi'j dissen tot Judees grondgebied verklaor, daorvan veur altied vri'jsteld.
31 Jeruzalem en zien grondgebied zullen heilig wezen en ontheven van tienden en tolgelden.
32 Veerder doe ik ofstaand van mien bevoegdheden in de citadel van Jeruzalem en verlien ik de hogepriester et recht om daor naor goeddonken manluden in garnizoen te leggen.
33 Alle Joden die as kriegsgevangene uut Judea wegvoerd binnen naor een plak argens in mien riek, zal ik zonder losgeld vri'jlaoten. Over et vee mag gien belasting heven wodden.
34 Op feesten, sabbat, ni'jemaone en aandere hoogtijdaegen, krek as de drie daegen veur en de drie daegen nao een feest zullen alle Joden in mien riek van belastings vri'jsteld wezen,
35 en gieniene het et recht om op die daegen wat van heur te vodderen of heur om wat veur reden dan ok lastig te valen.
36 Omdebi'j dattigduzend Joden zullen as striedkrachten van de keuning inschreven wodden; zi'j kriegen dezelde soldij as de overige keuninklike striedkrachten.
37 Een pat van heur zal legerd wodden in de grote burchten van de keuning en een pat zal in et keuninkriek vertrouwensposten vervullen. Heur bevelhebbers en leiders zullen uut heur eigen gelederen keuzen wodden en zi'j meugen neffens heur eigen wetten leven, zoas de keuning dat veur et laand Judea bepaold het.
38 De drie gebieden van Samaria die now bi'j Judea heuren, zullen van now an ok in bestuurlik opzicht iene wezen mit Judea en onder et gezag van de hogepriester staon.
39 Ptolemaïs en daor bi'jheurend gebied geef ik an et heiligdom in Jeruzalem, zodat uut de opbrengst de kosten van de tempeldienst dekt wodden kunnen.
40 Zels zal ik jaorliks vuuftienduzend sjekel zulver geven van de inkomsten uut mien domeinen.
41 Alle toelaogen te geunste van de tempeldienst die deur ambteners de laeste jaoren niet uutkeerd binnen, zullen vanof vandaege weer betaeld wodden.
42 Ok de vuufduzend sjekel zulver die jaorliks uut de inkomsten van de tempel vodderd wodden zal ik weerommegeven, want ze kommen toe an de dienstdoende priesters.
43 Iederiene die vanwegens schulden bi'j de keuning of om een aandere reden in de tempel van Jeruzalem of et tempelgebied zien toevlocht zocht het, is mit alles wat hi'j in mien riek bezit onschendber.
44 De kosten van de herbouw en verni'jing van et heiligdom bin veur rekening van de keuning.
45 Ok de kosten van de bouw van de muren en de verdedigingswarken rond Jeruzalem bin veur rekening van de keuning, krek as de kosten veur de vestings in Judea."

Jonatan blift trouw an Alexander.

46 Jonatan en et volk heurden Demetrius zien beloften vol ongeleuf an mar ze gongen d'r niet op in. Ze herinnerden heur et grote onheil dat hi'j in Israël anricht hadde en hoe slim hi'j heur onderdrokt hadde.
47 Zi'j hullen et bi'j Alexander, hi'j was langelaeste de eerste west die heur vrede anbeuden had, en ze bleven tot et aende toe zien bondgenoot.
48 Keuning Alexander brocht een groot leger op de bien en stelde him op tegenover Demetrius.
49 De beide keunings begonnen een gevecht, en et leger van Alexander wodde op de vlocht dreven. Demetrius aachtervolgde him en kreeg de overhaand.
50 Mar Alexander beud tot zunne-ondergang hadnekkig verzet, en diezelde daegs nog sneuvelde Demetrius.
51 Doe stuurde Alexander gezaanten naor keuning Ptolemeüs van Iegypte mit disse bosschop:
52 "Ik bin in mien keuninkriek weeromme kommen, ik hebbe de troon van mien veuroolden bestegen en hebbe et bestuur op mi'j neumen. Demetrius he'k versleugen, en de macht over et laand is now in mien hanen.
53 In de stried die ik mit him angaon bin is zien leger deur oons versleugen. Now zetel ik op de troon van zien riek.
54 Lao'we vrundschop mit mekeer sluten: maek mi'j jow schoonzeune deur mi'j jow dochter as vrouw te geven. Ik zal jow en heur kedo's geven die jim beiden weerdig binnen."
55 En keuning Ptolemeüs zee doe: "Ik prieze de dag waorop jow weeromme kommen binnen in et laand van jow veuroolden en de troon van heur keuninkriek bestegen hebben.
56 Ik gao graeg op jow veurstel in. Mar lao'we mekeer eerst in Ptolemaïs treffen. Dan zal ik jow schoonheit wodden, zoas jow veursteld hebben."
57 In et jaor 162 vertrok Ptolemeüs uut Iegypte, tegere mit zien dochter Cleopatra, en gong naor Ptolemaïs.
58 Keuning Alexander kwam him daor tegen, en Ptolemeüs gaf him zien dochter Cleopatra tot bruid. In Ptolemaïs wodde een brulloft veur heur geven mit een protte keuninklik vertoon van weelde.
59 Bi'j die gelegenhied schreef keuning Alexander Jonatan om him uut te neudigen om him es op te zuken.
60 Jonatan reisde mit een schitterend gevolg naor Ptolemaïs, waor hi'j de beide keunings tegenkwam. Hi'j gaf heur en heur vertrouwelingen zulver, goold en een protte aandere kedo's, en wun zo heur geunst.
61 Mar Israëlieten mit kwaodens in 't zin, manluden die de wet miskenden, kwammen om een anklacht tegen him in te dienen. Mar de keuning schonk gien andacht an heur.
62 ’t Kwam krek even aanders, hi'j gaf bevel om Jonatan zien gewone kleren te verruilen veur purperen kleraosie. En zo gebeurde et.
63 De keuning leut him naost him zitten gaon en zee tegen zien bevelhebbers: "Neem him mit naor et midden van de stad en roep omme dat gieniene een anklacht tegen him indienen mag of him lastigvallen mag, om wat veur reden dan ok."
64 Doe de anklaegers de heraut heurden en zaggen dat Jonatan huldigd wodde en in purper in de kleren was, vlochtten ze.
65 De keuning gaf him de eervolle titel Vrund van de keuning, en hi'j stelde him an as veldheer en districtsbestuurder.
66 Daornao gong Jonatan in vrede en in bliedschop weeromme naor Jeruzalem.

Jonatan verslat Apollonius.

67 In et jaor 165 kwam Demetrius, de zeune van Demetrius, vanuut Kreta naor et laand van zien veuroolden.
68 Doe keuning Alexander dit heurde, gong hi'j slim ongerust naor Antiochië weeromme.
69 Demetrius bevestigde Apollonius in zien funktie as districtsbestuurder over Cele-Syrië. Disse brocht een groot leger op de bien en sleug zien kaamp op in de buurt van Jamnia. Van daoruut stuurde hi'j disse bosschop naor hogepriester Jonatan:
70 "Jow bin de ienige die him tegen oons verzet, en daorom wodde ik uutlachen en bespot. Daor in de bargen durven jow oons wel te tarten.
71 As jow op jow striedkrachten vertrouwen, dael dan of naor de vlakte, dan kuwwe daor oonze krachten meten. Ik hebbe de legers van de steden aachter mi'j.
72 Doe naovraog naor mi'j, ontdek wie ik bin en wie mien mitstaanders binnen. Et volk zal jow zeggen dat jow tegen oons leger gien schien van kaans maeken. Jow veurvaders bin al twiekeer in heur eigen laand versleugen.
73 En jow zullen ok in de vlakte, waor gien stien of stientien te vienen is en gien verschoel te bekennen, oons peerdevolk en leger niet weerstaon kunnen."
74 Uutdaegd deur de woorden van Apollonius, zocht Jonatan tienduzend manluden uut en vertrok vanuut Jeruzalem. Zien breur Simon sleut him mit verstarkings bi'j him an.
75 Hi'j sleug zien kaamp op bi'j Joppe. De inwoners van de stad sleuten de poorten veur him, omreden d'r in Joppe een garnizoen van Apollonius legerd was. Mar doe ze de stad anvullen,
76 wodden de inwoners bange en deden ze de poorten eupen, zodat Jonatan Joppe innemen kon.
77 Apollonius heurde dit en rokte mit drieduzend ruters en een grote leger op naor Azotus, asof hi'j deur die stad trekken wol. Mar omreden hi'j op zien grote ruteri'je vertrouwde, bleef hi'j in de vlakte.
78 Jonatan aachtervolgde him tot bi'j de stad, waor de legers mit mekeer in gevecht gongen.
79 Apollonius leut duzend ruters in hinderlaoge aachter.
80 Doe Jonatan dat ontdekte, was hi'j al deur de ruters omsingeld, en zien leger wodde van de vroege morgen tot zunneondergang mit pielken bestookt.
81 Toch wussen zien manluden overaende te blieven, zoas Jonatan heur zegd hadde, en de ruteri'je van de tegenstaander raekten bakkeran.
82 Doe et peerdevolk verdoffeld was, vul Simon et voetvolk an. Hi'j kreeg de overhaand; de soldaoten wodden deur him op de vlocht dreven en
83 de ruters wodden uutmekeer jagd over de vlakte en vlochtten naor Azotus. Daor gongen ze de tempel van Dagon binnen om heur in veilighied te brengen.
84 Jonatan steuk Azotus en de steden d'rommehenne in braand en plunderde ze. Daornao legde hi'j de tempel van Dagon mit iederiene die daor zien toevlocht zocht had in de aske.
85 Omdebi'j achtduzend manluden vullen deur et zwaord of kwammen omme in et vuur.
86 Van daoruut trok Jonatan op tot bi'j Askelon, waor de inwoners van de stad him in een feestelike optocht integen kwammen.
87 Mit een grote buit gongen Jonatan en zien manluden doe weeromme naor Jeruzalem.
88 Doe keuning Alexander van disse gebeurtenissen heurde, bewees hi'j Jonatan nog meer ere.
89 Hi'j stuurde him een goolden spelde, zoas die seins allienig mar an bloedverwanten van keunings geven wodde, en hi'j gaf him Akkaron en et daor bi'jheurende grondgebied.



1 Makkabeeën 11.

De val van Alexander.

01 De keuning van Iegypte brocht een leger op de bien zo talriek as zaandkorrels op et straand langs de zee, en rustte butendat een grote vloot uut. Hi'j wol mit een list et keuninkriek van Alexander in bezit nemen en et bi'j zien riek voegen.
02 Onder et mom van een vrundschoppelik bezuuk vertrok hi'j naor Syrië. De inwoners van de steden deden de poorten eupen en gongen him integen om him te begroeten; keuning Alexander had daortoe bevel geven omreden Ptolemeüs zien schoonheit was.
03 Bi'j iedere stad die Ptolemeüs binnentrok, legde hi'j striedkrachten in garnizoen.
04 Doe hi'j bi'j Azotus kwam, leuten ze him de ofbraande tempel van Dagon zien, de verwoeste stad en de kontreinen, waor rondomme lieken laggen, en ok de verkoolde lichems van degenen die in de stried verbraand weren en die ze langs de weg opstaepeld hadden.
05 Ze vertelden de keuning wat Jonatan daon hadde en hoopten him zo in een kwaod daglocht te stellen, mar de keuning hul him stille.
06 Jonatan gong naor Joppe om de keuning mit groot eerbetoon te begroeten. Ze begroetten mekeer en bleven daor overnaachten.
07 Doe reisde Jonatan tegere mit de keuning tot an de revier de Eleuterus en gong doe weeromme naor Jeruzalem.
08 Keuning Ptolemeüs veroverde de kuststeden tot an Seleucië an de zee en beraomde ondertussen snode plannen tegen Alexander.
09 Hi'j stuurde gezaanten naor keuning Demetrius mit disse bosschop: "Lao'we een overienkomst sluten, dan geef ik jow mien dochter, die now mit Alexander trouwd is, en maek ik jow keuning over et riek van jow heit.
10 Ik betreur et dat ik him mien dochter gund hebbe, want hi'j het perbeerd om mi'j omme te brengen."
11 Zo maekte hi'j Alexander verdocht, omreden hi'j op zien riek longerde.
12 Doe haelde hi'j zien dochter bi'j him weg en gaf heur an Demetrius. Hi'j nam ofstaand van Alexander en d'r ontston een eupelike vi'jaandschop tussen heur.
13 Ptolemeüs trok Antiochië binnen en kroonde himzels tot keuning van Asia. Now dreug hi'j behalven de keuninklike heufdbaand van Iegypte ok die van Asia om zien heufd.
14 Keuning Alexander was in die tied in Cilicië, omreden de inwoners van die streek tegen him in opstaand kommen weren,
15 mar zogauw hi'j heurde wat d'r gebeurd was, trok hi'j tegen Ptolemeüs op om te vechten. Disse kwam mit een stark leger op him of en jaegde him op de vlocht.
16 Alexander vlochtte naor Arabië, waor hi'j bescharming hoopte te vienen. Keuning Ptolemeüs was now oppermachtig.
17 De Arabier Zabdiël hakte Alexander zien heufd of en stuurde et naor Ptolemeüs.
18 Mar drie daegen naotied raekte keuning Ptolemeüs zels weg. De manschoppen die hi'j in de verstarkte steden in garnizoen legd hadde wodden deur de inwoners van die steden ommebrocht.
19 Zo kwam in et jaor 167 Demetrius an de macht.

Jonatan wint de geunst van Demetrius II.

20 In die tied reup Jonatan de manluden van Judea bi'jmekeer om de citadel in Jeruzalem an te valen. Ze hadden al een protte oorlogstuug in stelling brocht
21 doe een peer ofvallige Joden uut haat tegen heur eigen volk naor de keuning gongen om him te zeggen dat Jonatan de citadel belegerde.
22 Doe de keuning dit heurde, wodde hi'j poerlelk. Hi'j had et bericht nog mar amper verneumen, of hi'j was al onderwegens naor Ptolemaïs. Hi'j leut Jonatan per brief weten dat hi'j de belegering staeken mos en him votdaolik veur overleg bi'j him kommen mos.
23 Mar doe Jonatan de brief leesd had, leut hi'j de belegering krek deurzetten. Doe keus hi'j onder de ooldsten van Israël en de priesters een peer begeleiders uut en toogde naor et hol van de leeuw.
24 Mit zulver, goold, kleraosie en een protte aandere kedo's gong hi'j naor de keuning in Ptolemaïs en wus zien geunst te winnen.
25 Hoewel een peer ofvallige volksgenoten van Jonatan beschuldigings tegen him inbrochten,
26 dee de keuning wat zien veurgangers daon hadden: hi'j bewees Jonatan ere in anwezigens van al zien vertrouwelingen.
27 Hi'j bevestigde zien hogepriesterschop en alle eervolle baenties die him al eerder geven weren, en nam him op in de ronte van zien vertrouwelingen.
28 Jonatan vreug de keuning om Judea en de drie districten van Samaria te ontheffen van belastings; in ruil daorveur beloofde hi'j him driehonderd talent.
29 De keuning willigde Jonatan zien verzuuk in en stelde dit veur him op schrift:
30 "Keuning Demetrius groet zien breur Jonatan en et Joodse volk.
31 As kennisgeving sturen wi'j jow hierbi'j een ofschrift van de brief die wi'j oonze bloedverwant Lastenes over jow schreven hebben.
32 "Keuning Demetrius groet de eerbiedensweerdige Lastenes.
33 Omreden et Joodse volk oonze bondgenoot is en zien verplichtings tegenover oons naokomt, hewwe besleuten om disse welgezindheid tegenover oons te belonen.
34 Daorom bevestigen wi'j dat zi'j de rechtmaotige eigeners van Judea binnen en van de drie distrikten Efraïm, Lydda en Ramataïm; disse laesten zullen van Samaria ofscheiden wodden en hielendal bi'j Judea opneumen wodden. En veerder is iederiene die in Jeruzalem offert ontheven van de plicht om jaorliks een pat van de vrucht van laand en bomen an de keuning te geven.
35 Ok de eerder an oons verschuldigde tienden, tolgelden, zooltbelasting en kroongelden hoeven zi'j oons niet langer te betaelen.
36 Disse maotriegels blieven onverkot van kracht, now en veur altied.
37 Wi'j vraogen jow om een ofschrift van disse maotriegels an Jonatan te sturen, zodat dit op een goed zichtber plak op de heilige barg ophongen wodden kan.""
38 Doe keuning Demetrius murk dat de rust in zien laand weerkeerd was en dat gieniene meer tegen him in verzet kwam, stuurde hi'j al zien striedkrachten naor huus, behalven de vremden die hi'j as huurtroepen van de Griekse eilanen rekruteerd hadde. Dat neumen de gewone striedkrachten, die nog onder zien veurgangers diend hadden, him slim kwaolik.
39 Een zekere Tryfon, een vroegere anhanger van Alexander, murk hoe de striedkrachten heur over Demetrius beklaegden. Hi'j reisde daorom naor de Arabier Imalkuë, die Alexander zien zeune Antiochus opvoedde,
40 en drong d'r bi'j him op an Antiochus an him mit te geven, zodat hi'j d'r veur zorgen kon dat de jonge keuning wodde op de troon van zien heit. Hi'j lichtte him in over de maotregels die Demetrius troffen had en over de onvrede die d'r onder de striedkrachten over Demetrius ontstaon was. Tryfon bleef een hiel schoft bi'j him.
41 Jonatan had ondertussen keuning Demetrius vraogd om zien troepen uut de citadel van Jeruzalem en uut de aandere vestingsteden weeromme te trekken, omreden ze Israël mar bestoken bleven.
42 Demetrius leut Jonatan dit doe weten: "Niet allienig wil ik an jow vraoge voldoen, mar ik wil jow en jow volk bi'j gelegenhied ok ere bewiezen.
43 Mar wees now zo goed mi'j manluden te sturen die an mien kaante vechten willen, want al mien eigen striedkrachten bin tegen mi'j in opstaand kommen."
44 Jonatan stuurde drieduzend kriegshaftige manluden naor Demetrius in Antiochië. Zi'j meldden heur bi'j de keuning, die slim verhoopt was over heur komst.
45 De inwoners van de stad, omdebi'j honderdtwintigduzend meensken, dromden saemen in et centrum van de stad, vaastebesleuten om de keuning omme te brengen.
46 De keuning vlochtte naor et peleis, mar de inwoners van de stad bezetten de heufdstraoten en begonnen te vechten.
47 Doe reup de keuning de Joden te hulpe. Zi'j verzaemelden heur eerst bi'j him, verspreidden heur daornao deur de stad en brochten die dag omdebi'j honderdduzend meensken omme.
48 Nog dezelde dag plunderden ze de stad en stakken die in braand. Zo slaegden zi'j d'r in om de keuning te redden.
49 Doe de inwoners van de stad zaggen dat de Joden de stad overmeesterd hadden zoas ze van doel west weren, verleuren ze de moed en smeekten de keuning
50 om vrede: "Laot de Joden opholen mit oorlog te voeren tegen oons en oonze stad."
51 Ze legden de waopens daele en gavven heur over. De Joden wodden in tegenwoordighied van de keuning en al zien onderdaonen mit ere overlaeden en kregen anzien in hiel et keuninkriek. Daornao gongen zi'j mit een rieke buit naor Jeruzalem weeromme.
52 Keuning Demetrius had zien troon veiligsteld en d'r was weer vrede in et laand.
53 Mar an zien beloften hul hi'j him niet, en hi'j verbrak zien banen mit Jonatan. Hi'j betaelde de geunsten die Jonatan him bewezen had niet weeromme; 't Ligt krek even aanders, hi'j stelde him slim vi'janig tegenover him op.

Jonatan köst veur Antiochus VI.

54 Nao disse gebeurtenissen keerde Tryfon mit de nog slim jonge Antiochus weeromme. De jonge wodde keuning maekt en kreeg de keuninklike heufdbaand omme.
55 Alle striedkrachten die deur Demetrius ofdaankt weren sleuten heur bi'j him an en neumen de waopens op tegen Demetrius. Die wodde versleugen en op de vlocht jacht.
56 Tryfon nam de olifanten bi'j zien leger en veroverde Antiochië.
57 Doe schreef de jonge Antiochus dit an Jonatan: "Ik bevestig jow anstelling as hogepriester en laot de vier districten onder jow bestuur. Butendat meugen jow de titel Vrund van de keuning voeren."
58 Hi'j stuurde him goolden taofelgerei en gaf him toestemming uut goolden bekers te drinken, him in purper te klieden en een goolden spelde te dregen.
59 Jonatan zien breur Simon wodde deur Antiochus ansteld as bevelhebber over et gebied tussen de Trap van Tyrus en de Iegyptische greens.
60 Jonatan rokte uut naor et gebied an de westkaante van de Eufraat en de daor gelegen steden. Et hiele Syrische leger sleut him as bondgenoot bi'j him an. Doe hi'j in Askelon ankwam, leupen de inwoners van de stad him in een optocht vol pracht en praol integen.
61 Daor weg trok hi'j naor Gaza, mar de inwoners sleuten de poorten. Hi'j sleug et beleg veur de stad, steuk de omgeving in braand en plunderde die.
62 Doe vreugen de inwoners van Gaza om vrede en kondigde Jonatan een bestaand of. Hi'j nam de zeunen van heur leiders as gijzelaars en stuurde ze naor Jeruzalem. Daornao trok hi'j naor de aandere kaante van et laand, tot an Damascus.
63 Jonatan heurde dat de bevelhebbers van Demetrius mit een groot leger tot Kedes in Galilea kommen weren, mit de bedoeling om him uut zien funktie te zetten.
64 Hi'j gong heur integen, mar zien breur Simon leut hi'j in et laand aachter.
65 Simon sleug zien kaamp op bi'j Bet-Sur en belegerde en bestookte de stad daegenlange.
66 De inwoners vreugen om een bestaand en hi'j stemde toe. Wel verdreef hi'j heur uut de stad, bezette die en legerde daor een garnizoen.
67 Jonatan en zien leger sleugen heur kaamp op bi'j et Meer van Gennesaret. De aanderemorgens gongen ze vroeg naor de vlakte van Hasor.
68 Daor stuitten ze op vi'jandige troepen. Wiels die Jonatan van veuren anvullen, kwammen de ienheden die ze in de bargen aachterlaoten hadden om him van aachteren an te valen
69 uut heur schoelplakken te veurschien en mengden heur in de stried.
70 Alle soldaoten van Jonatan vlochtten, gieniene bleef aachter, behalven de bevelhebbers van et leger: Mattatias, de zeune van Absalom, en Judas, de zeune van Chalfi.
71 Jonatan scheurde zien kleren, stri'jde stof over zien heufd en biddede.
72 Daornao gooide hi'j him weer in de stried en jaegde de vi'jaand op de vlocht.
73 De troepen die een goed hennekommen zocht hadden, zaggen dat en gongen naor him weeromme. Tegere zetten ze de aachtervolging in tot an et vi'jaandelike kaamp in Kedes. Daor hullen ze hoolderd.
74 Van Demetrius zien troepen sneuvelden die dag omdebi'j drieduzend manluden. Daornao gong Jonatan naor Jeruzalem weeromme.




1 Makkabeeën 12.

Ni'je verdregen mit Rome en Sparta.

01 Doe Jonatan murk dat hi'j et tij mit had, keus hi'j een peer manluden uut en stuurde heur naor Rome om et vrundschopsverdrag mit de Romeinen te verni'jen.
02 Sparta en aandere staoten stelde hi'j hiervan mit een brief op de hoogte.
03 De gezaanten reisden naor Rome en gongen de senaot binnen. Ze verklaorden: "Hogepriester Jonatan en et Joodse volk hebben oons stuurd om de vrundschopsbanen mit jim an te haelen en et oolde bondgenootschop te verni'jen."
04 De Romeinen gavven heur brieven mit veur de plaetselike overheden, die heur een veilige weerommereize naor Judea garanderen mossen.
05 Dit is et ofschrift van de brief die Jonatan an de Spartanen schreef:
06 "Hogepriester Jonatan, de raod van ooldsten van et volk, de priesters en et hiele Joodse volk groeten heur breurs de Spartanen.
07 Vroeger het jim keuning Arius an de hogepriester Onias een brief stuurd, waorin steld wodt dat wi'j an mekeer verwaant binnen. Een ofschrift van dit schrieven gaot hierbi'j.
08 Onias het de gezaant destieds mit groot eerbetoon binnenhaeld en de brief angaonde oons bondgenootschop en vrundschopsverdrag in ontvangst neumen.
09 Omreden wi'j de heilige boeken hebben die oons troost bieden, is een overienkomst veur oons niet neudig.
10 Desondanks hebben wi'j jim gezaanten sturen wild om de banen van breurschop en vrundschop an te haelen. Et is al lange leden dat jim jim bosschopper stuurden, en wi'j et veur wezen willen dat jim en wi'j vremden veur mekeer wodden.
11 Op feestdaegen en bi'j aandere plechtige gelegenheden numen wi'j jim de hieltied bi'j oonze offers en gebeden, want et is goed en gepast dat breurs mekeer gedaenken.
12 Zo verheugen wi'j oons ok in et anzien dat jim genieten.
13 Zels wodden we omringd deur vi'janen, van wie we een protte ellende te verneren kriegen; de keunings om oons henne bin de hieltied mar mit oons in oorlog.
14 Toch hewwe in disse oorlogen gien beroep op jim doen wild, krek liekemin as op aandere bondgenoten en vrunden.
15 Ommes, wi'j hebben de hulpe van de hemel, die oons helpt. Daordeur bin oonze vi'janen vernederd en biwwe van heur verlost.
16 Now hewwe Numenius, de zeune van Antiochus, en Antipater, de zeune van Jason, naor Rome toe stuurd om de vrundschop en et oolde bondgenootschop mit de Romeinen te verni'jen.
17 Wi'j hebben heur opdreugen om ok naor jim toe te reizen om jim oonze groeten over te brengen en jim disse brief te overhaandigen mit een veurstel tot verni'jing van oonze breurschop.
18 Wezen jim zo goed om oons daoromtrent bescheid te geven."
19 En dit is et ofschrift van de brief die de Spartanen an Onias stuurd hadden:
20 "Arius, keuning van de Spartanen, groet hogepriester Onias.
21 Uut een beweerd bleven dokement bliekt dat de Spartanen en de Joden breurs binnen en dat beide volken van Abraham ofstammen.
22 Now wi'j dit weten, zol et oons verheugen as jim oons van jim welbevienen op de hoogte stelden.
23 Wi'j van oonze kaante schrieven jim: jim vee en jim bezit bin van oons, en oonze bezittings bin van jim. Wi'j hebben opdracht geven om dit veurstel an jim over te brengen."
24 Doe Jonatan heurde dat de bevelhebbers van Demetrius mit een nog groter leger as eerst weeromme kommen weren om tegen him te vechten,
25 vertrok hi'j uut Jeruzalem en gong heur tot in et gebied van Hamat integen. Hi'j wol heur niet de gelegenhied geven om zien laand binnen te valen.
26 Hi'j stuurde spionnen naor heur kaamp, die him nao heur weerommekommen vertelden dat de vi'jaand him ree maekte om him die naachs an te valen.
27 Nao zunsondergang beveelde Jonatan zien manluden an om niet slaopen te gaon mar waopend te blieven en heur de hiele naacht paraot te holen. Rondom et legerkaamp stelde hi'j waachtposten op.
28 Doe de vi'jaand heurde dat Jonatan en zien manluden klaorstonnen veur de stried, verleuren zi'j de moed. Ze ontsteuken vuren in heur legerkaamp en trokken heur weeromme.
29 Mar deurdat Jonatan en zien manluden de vuren branen zaggen, vernammen zi'j dat eerst de ankem morgen.
30 Jonatan zette de aachtervolging in mar kon zien tegenstaanders niet meer inhaelen; ze weren de Eleuterus al oversteuken.
31 Doe trok Jonatan op tegen de Zabadese Arabieren. Hi'j versleug heur en plunderde heur bezittings.
32 Daornao brak hi'j op om naor Damascus te gaon, an de ginnekaante van et laand.
33 Simon was optrokken tot Askelon en de burchten in de kontreinen, mar daornao was hi'j ofbeugen naor Joppe en had de stad bezet.
34 Hi'j had jommes heurd dat de inwoners de burcht heur overgeven wollen an de soldaoten van Demetrius. As bewaeking van de stad legerde hi'j daor een garnizoen.
35 Doe Jonatan weeromme kommen was, reup hi'j de ooldsten van et volk bi'jmekeer en nam tegere mit heur et besluut om vestings te bouwen in Judea
36 en de muren rond Jeruzalem op te hogen. Veerder zol d'r nog een hoge mure optrokken wodden, zodat de citadel van de stad ofscheiden wodde en d'r gien handelsverkeer tussen beide meer meugelik was.
37 Iederiene warkte mit an de herbouw van de stad, want et oostelike pat van de mure, dat langs de wadi leup, was innenneer valen. Ok Chafenata wodde hersteld.
38 Simon bouwde Chadid in de Sefela weer op; hi'j verstarkte de stad en maekte ok vergrendelbere poorten.

Jonatan gevangenneumen.

39 Tryfon wol de heerschoppi'je over Asia bemachtigen en himzels tot keuning uutroepen, mar daorveur mos hi'j keuning Antiochus uut de weg rumen.
40 Omreden Tryfon bange was dat Jonatan dit verhinderen willen zol en de waopens tegen him opnemen zol, beraomde hi'j een plan om him omme te brengen. Hi'j brak op en trok naor Bet-San.
41 Jonatan gong him integen mit veertigduzend oefende soldaoten en stelde heur in de buurt van Bet-San in slagodder op.
42 Doe Tryfon zag dat Jonatan mit een groot leger kommen was, dust hi'j him niet meer an te valen.
43 In plak daorvan ontvong hi'j him mit pracht en praol, stelde him veur an al zien vertrouwelingen en gaf him kedo's. Hi'j beveelde zien bondgenoten en striedkrachten Jonatan te geheurzemen as himzels.
44 En tegen Jonatan zee hi'j: "Waorom hej'm zovule manluden op de bien brocht? D'r driegt toch gien oorlog?
45 Stuur jow manluden toch naor huus! Kies d'r een peer uut om bi'j jow te blieven en vergezellen jow mi'j dan naor Ptolemaïs. Ik wil die stad en de aandere burchten, mit alle striedkrachten en bevelhebbers, an jow geven. Dat is de reden waorom ik kommen bin, daornao trek ik mi'j weer weeromme."
46 Jonatan vertrouwde him en dee wat Tryfon zegd had. Hi'j stuurde zien striedkrachten vot en disse vertrokken naor Judea.
47 Drieduzend man hul hi'j over, van wie hi'j d'r twieduzend naor Galilea stuurde en duzend mit him mitnam.
48 Mar doe Jonatan in Ptolemaïs kwam, sleuten de inwoners de poorten, neumen Jonatan gevangen en brochten iederiene die mit him mitkommen was omme.
49 Tryfon stuurde voetvolk en ruters naor de grote vlakte van Galilea om alle aandere manluden van Jonatan ok omme te brengen.
50 Die heurden et bericht dat Jonatan gevangen neumen was en dochten dat hi'j tegere mit al zien manluden ommebrocht was. Ze praoten mekeer moed in, begavven heur in gelid naor et striedpark
51 en jaegden heur aachtervolgers, die zaggen dat ze ree weren om heur dood te vechten, op de vlocht.
52 Ze kwammen veilig weeromme in Judea, mar weren bange en treurden om Jonatan en zien manluden. Hiel Israël gaf him over an diepe rouw.
53 De volken rondom perbeerden opni'j om heur uut te roeien, want ze dochten: De Joden hebben gien leider meer en d'r is gieniene die heur nog te hulpe kommen zal; lao'we daorom now tegen heur vechten en de heugenschop an heur hielendal uutwissen.



1 Makkabeeën 13.

01 Simon heurde dat Tryfon een groot leger op de bien brocht hadde om Judea binnen te valen en te verwoesten.
02 Omreden hi'j markte dat et volk wat bangig was, gong hi'j naor Jeruzalem en reup et bi'jmekeer.
03 Hi'j praotte et volk moed in mit disse woorden: "Jim weten zels wat mien breurs en ik, mien hiele femilie, veur oonze tredisies en veur de tempel daon hebben, en hoevule oorlogen en ellende we deurstaon hebben moeten.
04 Al mien breurs bin ondertussen veur Israël wegraekt; ik bin de ienige die nog over is.
05 In disse geveerlike tied za'k mien eigen leven beslist niet speren; ik bin niet beter as mien breurs.
06 Starker nog, ik wil mien volk, de tempel en jim vrouwluden en kiender wreken, want de heidenen hebben heur aniensleuten om oons uut haat te vernietigen."
07 Disse woorden gavven et volk weer moed,
08 en mit lude stemme reupen ze: "Jow bin oonze leider in et plak van Judas en jow breur Jonatan.
09 Neem de leiding in oonze stried, we zullen alles doen wat jow zeggen."
10 Simon mobiliseerde alle striedbere manluden en leut de muren van Jeruzalem mit haost ofbouwen, zodat de stad an alle kaanten verstarkt was.
11 Hi'j stuurde Jonatan, de zeune van Absalom, mit een grote legermacht naor Joppe; disse verdreef de inwoners en hul de stad bezet.

De dood van Jonatan.

12 Tryfon was ondertussen mit een grote legermacht uut Ptolemaïs vertrokken om Judea binnen te valen; hi'j voerde Jonatan as gevangene mit him mit.
13 Simon sleug zien kaamp op bi'j Chadid, an de raand van de vlakte.
14 Doe Tryfon heurde dat Simon et plak van zien breur Jonatan inneumen had en van doel was om de waopens tegen him op te nemen, stuurde hi'j gezaanten naor him toe mit disse bosschop:
15 "Wi'j hebben jow breur Jonatan gevangenneumen omreden hi'j de verschuldigde belastings veur zien ambten niet betaeld het.
16 We zullen him vri'jlaoten as jow oons honderd talent zulver sturen en twie van zien zeunen as gijzelaars, zodat hi'j niet tegen oons in opstaand komt as hi'j weer vri'j is."
17 Simon wus dat disse woorden bedrog weren. Desondanks leut hi'j et geld en de kiender brengen om him niet de vi'jaandschop van et volk op 'e hals te haelen.
18 Aanders zollen ze zeggen dat Jonatan ommekommen was omreden zien breur weigerd had et geld en de kiender te sturen.
19 Hi'j leut de kiender en de honderd talent brengen, en Tryfon bleek inderdaod een bedrieger te wezen, want hi'j leut Jonatan niet vri'j.
20 Daornao gong Tryfon op weg om et laand binnen te valen en et hielendal te verwoesten. Eerst maekte hi'j een omweg langs Adora. Mar Simon en zien leger versperden him iederkeer weer de weg.
21 De bezetters van de citadel stuurden gezaanten naor Tryfon om d'r bi'j him op an te dringen om mit haost deur de woestijn naor heur toe te kommen en heur te beveurraoden.
22 Tryfon brocht zien hiele ruteri'je in odder, mar die naacht vul d'r zo vule sni'j dat hi'j onmeugelik optrekken kon. Hi'j blaosde de oftocht en gong naor Gilead.
23 In de buurt van Baskama brocht hi'j Jonatan om 't leven en hi'j begreuf him daor ok.
24 Doe staekte Tryfon zien opmars en gong naor zien eigen laand weeromme.
25 Simon leut et bonkerak van zien breur Jonatan haelen en begreuf et in Modeïn, de stad van zien veuroolden.
26 Hiel Israël gaf him over an diepe rouw; daegenlange treurde et volk om zien dood.
27 Op et graf van zien heit en breurs leut Simon een hoog monement oprichten, zodat et veer in de omtrek zichtber was, mit gepolijste stienen an de veur- en aachterkaante.
28 Ok leut hi'j zeuven piramides bouwen, de iene naost de aander, veur zien heit en moeke en veur zien vier breurs.
29 Rond iedere piramide leut hi'j in een ronte grote staonders daele zetten, waorop hi'j veur heur naogedaachtenis in reliëf waopenrustings anbrengen leut en ok schippen, die veural deur zeeveerders bewonderd wodden.
30 Zo bouwde hi'j et graf in Modeïn; et staot d'r tot op de dag van vandaege nog.

Ni'je overienkomst mit Demetrius II.

31 Tryfon leut de jonge keuning Antiochus verraodelik om et leven brengen,
32 reup himzels tot keuning uut en dee de keuninklike heufdbaand van Asia omme. Hi'j brocht een protte ellende over et laand.
33 Simon verstarkte de burchten van Judea mit hoge torens, dikke muren en vergrendelbere poorten, en hi'j leut eten in de burchten opslaon.
34 Hi'j keus een peer manluden uut en stuurde ze naor keuning Demetrius mit de vraoge om et laand vri'j te stellen van belastings, want et ienige dat Tryfon daon hadde was et laand plunderen.
35 Keuning Demetrius gaf dit per brief as bescheid an him:
36 "Keuning Demetrius groet hogepriester Simon, bondgenoot van een protte keunings, en ok de ooldsten en de rest van et Joodse volk.
37 De goolden kraanze en de palmtakke die jow stuurd hebben hebben wi'j ontvongen. Wi'j willen wel een duurzeme vrede mit jow te sluten en zullen de bevoegde instaansies anschrieven om jow vri'jstelling van belasting te verlienen.
38 Alles wat wi'j in dit schrieven mit betrekking tot jow bepaolen, is drekt van kracht. De burchten die jow bouwd hebben, bin van jow.
39 Wi'j vergeven jow al jow vroegere dwaelings en tekotkommings. Wi'j ontheffen jow van de aachterstallige kroongelden en van de aandere belastings die in Jeruzalem meugelik nog heven wodden.
40 Laoten alle Israëlieten die in mien leger dienen kunnen heur inschrieven. Van now an zal d'r tussen oons vrede wezen."
41 In et jaor 170 wodde et heidense jok van Israël ofneumen
42 en begon et volk akten en verdregen as volgt te dateren: "In et eerste jaor van Simon, de hogepriester, veldheer en leider van de Joden."

Simon verovert Gezer en Jeruzalem.

43 In die tied belegerde Simon Gezer. Hi'j omsingelde de stad mit zien leger en leut een stormramme maeken en an de raand van de stad opstellen. Daormit sleug hi'j een bres in iene van de stadstorens en hi'j nam de stad in.
44 Zien soldaoten sprongen vanuut de belegeringstoren de stad in en zi'jden grote paniek.
45 De inwoners kwammen mit heur vrouwluden en kiender naor de stadsmure, scheurden heur kleren en smeekten Simon mit luud geroep om vrede.
46 Ze reupen: "Straf oons niet veur oonze misdaoden, mar toon medelieden mit oons."
47 Simon gaf hieran gevolg en hul op mit vechten. Hi'j verdreef heur uut de stad en maekte heur huzen schone, waorin ofgodsbeelden weren. Doe trok hi'j onder gezang van hymnen en loflieten deur de stad.
48 Alles wat onrein was leut hi'j weghaelen, en hi'j leut daor meensken wonen die de wet in acht nammen. Hi'j verstarkte de stad en bouwde d'r veur himzels ok een huus.
49 In Jeruzalem konnen de bezetters de citadel niet in of uut om op et laand veurraoden te kopen. Zi'j leden eernstig gebrek en een groot tal van heur kwam omme van de honger.
50 Zi'j smeekten Simon ok om vrede, en hi'j stemde d'r in toe. Hi'j verdreef heur uut de citadel en maekte die ok schone.
51 Op de drienentwintigste dag van de twiede maond van et jaor 171 hullen de Joden juichend heur intocht: ze zwaaiden mit palmtakken, zongen loflieten en maekten meziek op lieren, cimbalen en harpen omreden de grote vi'jaand uut Israël verdreven was.
52 Simon bepaolde dat disse dag jaorliks vierd wodden zol. Hi'j verstarkte de heilige barg bi'j de citadel en keus die mit zien manluden as kertier.
53 Doe Simon zien zeune Johannes oold genoeg vun, stelde hi'j him an as opperbevelhebber. Johannes vestigde him in Gezer.



1 Makkabeeën 14.

Demetrius II gevangenneumen.

01 In et jaor 172 brocht keuning Demetrius zien striedkrachten bi'jmekeer en trok hi'j naor Medië om hulptroepen te roonselen veur de stried tegen Tryfon.
02 Doe Arsakes, de keuning van Perzië en Medië, heurde dat Demetrius op zien grondgebied was, stuurde hi'j iene van zien bevelhebbers om him levend gevangen te nemen.
03 De bevelhebber vul et leger van Demetrius an en versleug et, nam Demetrius gevangen en brocht him naor Arsakes, die him opsluten leut.

Simon geft et laand vrede.

04 In de tied dat Simon regeerde, had Judea rust. Hi'j streefde et welbevienen van zien volk nao, en iederiene leefde gelokkig in de daegen van zien roemrieke heerschoppi'je.
05 Roemriek was ok zien verovering van de havenstad Joppe, waordeur hi'j de eilanen beriekber maekte.
06 Hi'j slaegde d'r niet allienig in et grondgebied van zien volk uut te breiden en et hiele laand in zien macht te kriegen,
07 mar maekte ok een hiele protte vi'janen kriegsgevangen. Hi'j bezette Gezer, Bet-Sur en de citadel en reinigde al disse plakken. D'r was gieniene die him tegen him verzette.
08 De meensken bebouwden heur grond in vrede, et laand brocht gewassen op en de bomen in de vlakte dreugen vruchten.
09 De oolde manluden zatten in de straoten en praoten over ieder zien veurspoed, de jonge manluden dreugen prachtige uniforms.
10 Simon gaf de steden eten en rustte ze uut mit verdedigingswarken. Zien roem riekte tot an de uutaenden van de eerde.
11 Hi'j gaf vrede an et laand en in Israël was grote bliedschop.
12 Iederiene zat onder zien wienraank en zien viegeboom, en d'r was gien reden meer om bange te wezen.
13 Alle vi'janen weren in die tied uut et laand verdwenen en alle keunings weren overwunnen.
14 De zwakken van zien laand maekte Simon stark; hi'j stelde de wet weer in warking en roeide wettelozen en ofvalligen uut.
15 Hi'j leut de tempel mooi maeken en kreeg een protte tempelgerei.

Betrekkings mit Sparta en Rome.

16 Et ni'js van Jonatan zien dood beriekte Rome en alderdeegst Sparta, en de meensken weren slim raekt.
17 Doe ze heurden dat zien breur Simon him as hogepriester opvolgd was en dat hi'j now over et laand en de steden heerste,
18 stuurden ze him een brief op broonzen plaeten om et vrundschopsverdrag en et bondgenootschop dat ze mit zien breurs Judas en Jonatan sleuten hadden te verni'jen.
19 De plaeten wodden in de volksvergeerdering in Jeruzalem veurlezen.
20 Dit is een ofschrift van de brief die de Spartanen stuurden:
"Sparta en zien leiders groeten hogepriester Simon, de ooldsten, de priesters en de rest van heur Joodse breurs.
21 De gezaanten die jow naor oons volk stuurd hebben, hebben oons verteld van jow roem en ere, en heur komst het oons slim bliede maekt.
22 Wi'j hebben heur bosschop zo optekend in de raodsbesluten: Numenius, de zeune van Antiochus, en Antipater, de zeune van Jason, gezaanten van de Joden, bin naor oons toe kommen om et vrundschopsverdrag mit oons te verni'jen.
23 Et volk het besleuten om de manluden eervol te onthaelen en heur bosschop op schrift te stellen en in de eupenbaore archieven op te nemen, zodat et Spartaanse volk die niet verget. Een ofschrift d'r van is an hogepriester Simon stuurd."
24 Daornao stuurde Simon Numenius naor Rome mit een groot goolden schilde mit een gewicht van duzend mine om et bondgenootschop te bevestigen.

Daankbetuging an Simon.

25 Doe et volk dit allemaoel heurde, zee et: "Hoe kuwwe Simon en zien zeunen daanken?
26 Want hi'jzels, zien breurs en zien femilie bin onverzettelik west in heur stried tegen Israël zien vi'janen en ze hebben Israël bevri'jd." Daorom leuten ze broonzen plaeten greveren en op staonders vaastemaeken op de Sion.
27 Dit is een ofschrift van de tekst op de broonzen plaeten:
"Op 18 elul van et jaor 172, et dadde regeringsjaor van hogepriester Simon, is oons in Asaramel
28 op een grote bi'jienkomst van de priesters, et volk, de leiders van et volk en de ooldsten van et laand dit zegd wodden:
29 Tiedens de protte oorlogen die oons laand teisterd hebben, hebben Simon, de zeune van Mattatias, ofstammeling van Jojarib, en zien breurs heur in heur verzet tegen de vi'janen van heur volk pattietoeren an geveren blootsteld. Deur heur toedoen bin de tempel en de wet beholen en is heur volk grote roem toekommen.
30 Naodat Jonatan, die zien volk had weten saemen te brengen en hogepriester wodden was, mit zien veuroolden verienigd was,
31 besleut de vi'jaand om et laand binnen te valen om et te verwoesten en him van de tempel meester te maeken.
32 Doe het Simon de leiding neumen in de stried veur zien volk. Uut eigen middels het hi'j et waopentuug en soldij van et leger van zien volk bekostigd.
33 Hi'j het de steden van Judea verstarkt, waoronder et greensplak Bet-Sur, waor de vi'jaand vroeger een waopenopslagplak hadde, en hi'j het d'r een Joods garnizoen legerd.
34 Hi'j het et kustplak Joppe verstarkt en ok Gezer in et gebied van Azotus, waor vroeger vi'janen woonden mar dat now bevolkt is mit Joden. Beide steden het hi'j hulpen mit van alles wat neudig was veur heur wederopbouw.
35 Omreden Simon et welbevienen van zien volk zo trouw en eervol naostreefd het, het et him tot leider en hogepriester benuumd as daank veur al zien doen en laoten, zien rechtveerdighied en niet oflaotende trouw, en veur zien onvermuuibere pogings om de roem van zien volk te vergroten.
36 Tiedens zien bewind is hi'j d'r in slaegd om de vremden uut et laand weg te drieven. Ok de bezetters van de Davidsburcht in Jeruzalem het hi'j verjacht. Die hadden daor een citadel bouwd, van waoruut ze uutvalen deden, de omgeving van de tempel verontreinigden en de heilighied d'r van antaastten.
37 Simon het d'r Joodse soldaoten legerd, het de citadel verstarkt om de stad en et laand te beveiligen en het de muren van Jeruzalem ophoogd.
38 Daorom het keuning Demetrius zien hogepriesterschop bekrachtigd,
39 him opneumen in zien ronte van vertrouwelingen en him grote ere bewezen.
40 Hi'j had jommes heurd dat de Romeinen de Joden tot vrunden, bondgenoten en breurs verklaord hadden en dat ze de gezaanten van Simon eervol ontvongen hadden.
41 De Joden en heur priesters hebben Simon en zien naokommelingen as heur leider en as hogepriester ansteld, totdat d'r een betrouwbere profeet opstaon zal.
42 Simon is heur veldheer en zorgt ok veur de tempel; as zodaonig is hi'j belast mit de anstelling van beambten veur warkzemheden in en rond de tempel, veur et laand, de waopenopslagplakken en de burchten.
43 Hi'j dreegt zorg veur de tempel; dit hoolt in dat iederiene him geheurzemen moet. Alle akten in et laand wodden in zien naeme opmaekt. Butendat mag hi'j him in purper klieden en een goolden spelde dregen.
44 Gien priesters of iene aanders van et volk mag iene van disse veurschriften buten warking stellen, tegen Simon zien verodderings in verzet kommen, zonder zien toestemming in et laand een vergeerdering bi'jmekeer te roepen, him in purper te klieden of een goolden spelde te dregen.
45 Iederiene die hiermit in stried haandelt of him hier niet an hoolt, maekt him strafber.
46 Et hiele volk het besleuten Simon bovenstaonde volmachten te geven.
47 Simon het disse volmachten anveerd en him ree verklaord de hogepriester, veldheer en vost van de Joden en de priesters te wezen; hi'j voert et gezag op alle gebied."
48 Disse tekst leuten ze op broonzen plaeten graveren en binnen de omheining van et heiligdom op een opvalend plak hennezetten.
49 Een ofschrift van de tekst wodde in de schatkaemer opburgen, zodat Simon en zien zeunen d'r over beschikken konnen.



1 Makkabeeën 15.

Antiochus VII zuukt de steun van Simon.

01 Antiochus, de zeune van keuning Demetrius, stuurde vanof de eilanen een brief naor Simon, de priester en vost van de Joden, en naor hiel et volk.
02 Dit ston in de brief:
"Keuning Antiochus groet hogepriester en vost Simon, en et hiele Joodse volk.
03 Omreden een peer onverlaoten in et riek van mien veuroolden de macht grepen hebben en ik et riek weer op wil eisen en de oolde odder herstellen wil, he'k een groot tal huurlingen rekruteerd en oorlogsschippen toerust.
04 Ik wil now koers zetten naor et vaastelaand om degenen die oons laand kepot maekt hebben en een protte steden in mien riek verwoest hebben an te valen.
05 Bi'j dissen bekrachtig ik alle vri'jstellings van belasting die de keunings véúr mi'j an jow verliend hebben, krek as alle aandere toezeggings die zi'j jow daon hebben.
06 Ok stao ik jow toe om jow eigen munt te slaon, as betaelmiddel veur gebruuk in eigen laand.
07 Jeruzalem en de tempel blieven vri'j en onbelast. Liekegoed de waopens waormit jow him uutrust hebben as de burchten die jow bouwd hebben en die in jow hanen binnen, blieven jow eigendom.
08 Alle schulden an de keuninklike schatkiste en alle vodderings deur de kroon schel ik jow mit ingang van now veur altied kwiet.
09 Awwe oons riek hersteld hebben, zuwwe jow, jow volk en de tempel grote ere bewiezen, zodat jow roem him over de hiele wereld verbreidet."
10 In et jaor 174 trok Antiochus et laand van zien veuroolden binnen. Haost alle striedkrachten sleuten heur bi'j him an, zodat Tryfon allienig mar een peer troepen overhul.
11 Mit Antiochus op zien hielen vlochtte Tryfon naor et kustplak Dor,
12 want hi'j begreep dat d'r minne tieden veur him anbreuken weren now zien striedkrachten overlopen weren.
13 Antiochus belegerde Dor mit honderdtwintigduzend man voetvolk en achtduzend ruters.
14 Deur ok schippen in te zetten in de stried kon hi'j de stad omsingelen en hi'j bestookte heur op et laand en vanof et waeter. Gieniene kon de stad in of uut.

Rome steunt Israël.

15 Numenius en zien mitgezellen weren ondertussen uut Rome weeromme kommen mit brieven veur verschillende keunings en lanen. Hierin ston dit:
16 "Lucius, consul van de Romeinen, groet keuning Ptolemeüs.
17 Gezaanten van de Joden, oonze vrunden en bondgenoten, bin bi'j oons kommen om et oolde vrundschopsverdrag en bondgenootschop te verni'jen. Zi'j weren stuurd deur hogepriester Simon en et Joodse volk
18 en brochten een goolden schilde mit van duzend mine.
19 Wi'j hebben besleuten om alle keunings en lanen an te schrieven mit de dringende vraog om niks tegen de Joden te ondernemen, gien oorlog mit heur te voeren, heur steden en laand mit rust te laoten en heur tegenstaanders niet te steunen.
20 Wi'j hebben jommes besleuten et schild van heur an te nemen.
21 Mochten d'r liekwels pattie onverlaoten uut heur laand naor jow toe vlocht wezen, leveren jow heur dan uut an hogepriester Simon, zodat hi'j heur in heur eigen laand neffens heur eigen wet straffen kan."
22 Etzelde schreef Lucius an keuning Demetrius, an Attalus, Ariarates en Arsakes,
23 en ok an disse staoten: Sampsakes, Sparta, Delos, Myndus, Sikyon, Karië, Samos, Pamfylië, Lycië, Halikarnassus, Rhodos, Faselis, Kos, Side, Aradus, Gortyna, Knidus, Cyprus en Cyrene.
24 Van al disse brieven wodde een ofschrift naor hogepriester Simon stuurd.

Vi'jaandschop tussen Antiochus VII en Simon.

25 Ondertussen hul de belegering van Dor an. Keuning Antiochus leut zien striedkrachten de hieltied opni’j anvalen uutvoeren op de stad, en hul Tryfon mit hulpe van stormtorens insleuten. Gieniene kon Dor in of uut.
26 Simon stuurde twieduzend kriegshaftige soldaoten naor Antiochus, krek as zulver, goold en aandere kedo's.
27 Mar Antiochus wol niks van him annemen en verbrak butendat alle overienkomsten die hi'j eerder mit him sleuten had. Hi'j nam ofstaand van Simon.
28 Hi'j stuurde Atenobius, iene van zien vertrouwelingen, as onderhaandeler naor Simon mit disse bosschop: "Jow holen Joppe, Gezer en de citadel in Jeruzalem bezet, steden die tot mien keuninkriek toeheuren.
29 Jow hebben heur grondgebied verwoest, grote schae anricht in et laand en grote patten van mien riek overmeesterd.
30 Geef de steden die jow inneumen hebben weeromme en dreeg de belastings die jow ind hebben in de deur jow veroverde gebieden buten Judea an mi'j of.
31 Aanders moe'n jow mi'j vuufhonderd talent zulver betaelen veur de verwoesting die jow anricht hebben en nog es vuufhonderd talent veur de belasting van de steden. Weigeren jow dit te doen, dan verklaor ik jow de oorlog."
32 Doe Atenobius, de vertrouweling van de keuning, in Jeruzalem kwam en de riekdom van Simon zag, de drinktaofel mit goolden en zulveren veurwarpen en de staosie die hi'j voerde, ston hi'j versteld. Hi'j brocht him de bosschop van de keuning over.
33 En Simon gaf him doe as bescheid: "Wi'j hebben gien vremd gebied veroverd en oons niks toeëigend dat niet van oons was, wi'j hebben allienig mar et bezit van oonze veuroolden weerommepakt dat oonze vi'janen een schoft in stried mit et recht in hanen had hebben.
34 Wi'j hebben allienig mar de kaans grepen oons rechtmaotige bezit weeromme te winnen.
35 Wat Joppe en Gezer angaot en de anspraoke die jow daorop maeken: disse steden hebben oons volk en oons laand zwaore slaegen toebrocht. Niettemin biwwe niet te beroerd om jow veur disse beide steden honderd talent te geven." Atenobius zee gien woord,
36 mar gong poerlelk naor de keuning weeromme. Hi'j meldde him Simon zien bescheid en vertelde him over de weelde en alles wat hi'j zien had. Doe wodde de keuning slim lelk.

Judas en Johannes verslaon Kendebeüs.

37 Tryfon gong an boord van een schip en vlochtte naor Ortosia.
38 De keuning stelde Kendebeüs an as bevelhebber over et kustgebied en gaf him voetvolk en peerdevolk.
39 Hi'j beveelde him om zien kaamp op te slaon an de greens van Judea, Kedron uut te bouwen en mit poorten te verstarken, en dan de stried an te kneupen mit de Joden. Zels zol de keuning de aachtervolging op Tryfon inzetten.
40 Kendebeüs trok naor Jamnia en teisterde de Joden mit invallen in Judea. D'r wodden meensken gevangenneumen en ommebrocht.
41 Hi'j verstarkte Kedron en legerde daor peerdevolk en voetvolk om van daor de wegen van Judea onveilig te maeken, zoas de keuning him opdreugen hadde.



1 Makkabeeën 16.

01 Johannes trok op vanuut Gezer en lichtte zien heit Simon in over de akties van Kendebeüs.
02 Simon reup zien twie ooldste zeunen, Judas en Johannes, bi'j him en zee tegen heur: "Mien breurs en ikke, de hiele femilie van mien heit, hebben van oonze jonkhied tot op de dag van vandaege tegen de vi'janen van Israël streden. Pattietoeren is et oons lokt om Israël te redden.
03 Now bin ik oold, en jim bin daankzi'j God zien baarmhattighied volwassen wodden. Neem daorom mien plak en die van mien breur in en trek d'r op uut om veur oons volk te vechten. Mag de hemel jim bi'jstaon."
04 In et hiele laand reup hi'j twintigduzend man voetvolk en ruters op. Zi'j trokken Kendebeüs integen en overnaachtten in Modeïn.
05 De aanderemorgen vroeg trokken ze naor de vlakte. Daor zaggen ze een groot leger van voetvolk en ruters op heur ofkommen, mar d'r lag een wadi tussen heur in.
06 Johannes brocht zien troepen in stelling. Hi'j markte dat zien manluden bange weren om de wadi over te gaon, en daorom steuk hi'jzels as eerste over. Zien manluden zaggen et en volgden him naor de ginne kaante.
07 Hi'j verpatte et voetvolk in twie flaanken en stelde de ruters d'r tussenin op; et peerdevolk van de tegenstaander was jommes slim talriek.
08 Ze leuten de trompetten schallen en Kendebeüs wodde mit zien leger verjacht. D'r vul een groot tal gewonden, en de rest vlochtte naor de burcht.
09 Johannes zien breur Judas raekte gewond. Daorom aachtervolgde Johannes de vi'jaand tot in Kedron, de stad die deur Kendebeüs verstarkt was.
10 De vi'jaand vlochtte tot in de torens in de velden rond Azotus. Mar Johannes steuk de torens in braand, zodat nog zoe'n twieduzend manluden omkwamen. Daornao gong hi'j beholen naor Judea weeromme.

De dood van Simon.

11 Ptolemeüs, de zeune van Abubus, was as bevelhebber ansteld in de vlakte van Jericho. Hi'j had een protte goold en zulver,
12 want hi'j was een schoonzeune van de hogepriester.
13 Hi'j had et hoogmoedige plan opvat om heer en meester te wodden over et laand, en daorom beraomde hi'j een anslag op Simon en zien zeunen.
14 Simon gong de steden langes om te eventaoriseren wat ze neudig hadden. In de elfde maond van et jaor 177, dat is de maond sebat, kwam hi'j, tegere mit zien zeunen Mattatias en Judas, in Jericho.
15 De zeune van Abubus kreeg heur in de kleine burcht Dok, die hi'j zels bouwd hadde, en richtte d'r onder valse veurweensels een groot drinkfeest veur heur an. Mar hi'j had zien manluden verdekt opsteld,
16 en doe Simon en zien zeunen dronkend weren, kwammen Ptolemeüs en zien haandlangers in aksie: ze grepen heur waopens, drongen de eetzael binnen en brochten Simon om et leven, zien beide zeunen en een peer van zien knechten.
17 Mit disse trouweloze daod vergelde hi'j goed mit kwaod.
18 Ptolemeüs schreef een brief an de keuning om te vertellen wat d'r gebeurd was, mit de vraog om him hulptroepen te sturen en et bestuur over de steden an him over te dregen.
19 Hi'j stuurde een peer manluden naor Gezer om Johannes ok omme te brengen en stuurde alle bevelhebbers over duzend man een brief mit de vraoge om heur bi'j him te melden, dan zol hi'j heur zulver, goold en aandere kedo's geven.
20 De rest van zien manluden stuurde hi'j naor Jeruzalem om de stad en de heilige barg in te nemen.
21 Mar iene leup hadde naor Gezer en vertelde Johannes dat zien heit en zien breurs ommekommen weren en waorschouwde him dat Ptolemeüs haandlangers stuurd hadde om him ok omme te brengen.
22 Doe Johannes dit heurde, wodde hi'j poerlelk. De manluden die kwammen om him uut de weg te rumen leut hi'j oppakken en doodmaeken, want hi'j wus wat ze mit him van doel weren.
23 Veerdere biezunderheden over Johannes, over de veldslaegen die hi'j leverd het, de heldedaoden die hi'j daon het, de muren die hi'j bouwd het en al et aandere –
24 dat alles is optekend in de kronieken van zien hogepriesterschop, vanof de dag dat hi'j zien heit as hogepriester opvolgde.